Dönem : 21 Yasama Yılı : 2

T.B.M.M. (S. Sayısı : 433)

Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Yurtdışı Teşkilâtı Hakkında 189 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve Dışişleri

Komisyonu Raporu (1/53)

T.C.

Başbakanlık

Kanunlar ve Kararlar Tetkik Dairesi

Başkanlığı 14.12.1983

Sayı : K.K.T.D.18/101-1/187/08701

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

“Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Yurtdışı Teşkilâtı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” bugünkü Resmî Gazetede yayımlanmış ve Anayasanın 91 inci maddesi uyarınca ilişikte gönderilmiştir.`

Gereğini arz ederim.

Turgut Özal

Başbakan

KAMU KURUM VE KURULUŞLARININ YURTDIŞI TEŞKİLÂTI HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME GEREKÇESİ

GENEL

Tarihî Gelişim :

Devletler birbirleriyle, gerekli niteliklere haiz olup, kendilerini temsil eden kişilerin aracılığı ile ilişkilerde bulunurlar. Antik çağlarda dahi toplumlar arasında bir ölçüde bu çeşit ilişkiler mevcut bulunuyordu. Ancak, bu ilişkiler sınırlı konularda olduğu için sürekli temsilci bulundurma gereği duyulmamıştır. Orta çağların sonlarına kadar, bir Devletten ötekine, belirli bir sorun veya konunun görüşülmesi, bir törene katılmak, savaş açıldığını bildirmek veya barış yapmak gibi nedenlerle temsilci (elçi) gönderilmekteydi. Bütün bu dönemde elçilik geçici bir nitelik gösteriyordu. Ancak XIV üncü yüzyılda, bağımsız İtalyan şehir-Devletlerinin, özellikle Venedik’in gelişmesiyle, elçilik yerleşik olmaya başlamıştır. İlk sürekli elçilik 1455 yılında Venedik’in Cenova’da kurduğu elçiliktir. Bunu takiben de İtalyan şehir-Devletleri birbirleriyle sürekli elçilikler kurma yoluna gitmişlerdir. XVII nci yüzyılın ikinci yarısından itibaren de elçilik genel bir uygulama biçiminde beliren bir kurum olmuştur.

Sürekli elçiliğin yaygınlaşması yeni bir sınıf Devlet görevlilerine ve bu olgunun gelişmesi de Devletlerin yurtdışında teşkilât kurmalarına ihtiyaç doğurmuştur. Söz konusu yurtdışı teşkilât için diplomatik temsilcilik, buralarda faaliyet gösterenler için de diplomatik temsilciliklerdeki görevliler terimleri kullanılmaya başlanmış ve bilhassa XVIII inci yüzyılın sonlarından başlayarak bu kavramların kullanılışı yaygınlaşmıştır.

Diplomatik İlişkiler Hakkında Milletlerarası Düzenlemeler :

Sürekli elçilik müessesinin gelişmesi ile birlikte yeni bazı sorunlar da doğmaya başlamıştır. Bütün Devletlerin egemen olmaları ve hiçbirinin diğerinden daha aşağı bir statüde kalmayı kabul etmemesi nedeniyle hiyerarşi sorunu önem kazanmış ve bazen önemli anlaşmazlıklara dahi yol açmıştır. Dokunulmazlık ve imtiyazlar konusu da daha karmaşık sorunlara neden olmaya başlamıştır.

1815 Viyana ve 1818 Aix-la-Chapelle Kongrelerinde bu sorunlara çözüm getirmek üzere bazı ilkeler kabul edilmiştir. O zamandan bu yana söz konusu ilke ve kurallarda önemli bir değişiklik olmamıştır.

19 Mart 1815’de bu Kongre çerçevesinde hazırlanan “Viyana Nizamnamesi” diplomasi temsilcilerini :

a) Büyükelçiler,

b) Orta elçiler ve diğer temsilciler

c) Dışişleri Bakanları nezdine gönderilen maslahatgüzarlar,

olmak üzere üç sınıfa ayırmış ve hiyerarşi sırasını tespit etmiştir.

21 Kasım 1818’de imzalanan Aix-la-Chapelle protokolü ile de benzeri bir düzenleme getirilmiştir.

Viyana ve Aix-la-Chapelle kuralları, belirli sayıda Devlet arasında tespit edilmiş olmakla beraber, sonradan diğer Devletlerin bu kuralları benimsemeleri ve uygulamaları ile Devletler hukukunun teamüli kaideleri halini almışlardır.

Birleşmiş Milletler Devletler Hukuku Komisyonu bu kuralların kodlandırılması çalışmaları ile uğraşmış ve bu çalışmalardan yararlanılarak, Viyana’da Mart-Nisan 1961’de toplanan Diplomatik İlişkiler ve Bağışıklıklar Konferansında 18 Nisan 1961 tarihinde Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi kabul edilmiştir.

Türkiye, Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesini imzalamış olmakla beraber, onaylamadığından taraf değildir. Ancak sözleşme hükümleri genellikle ülkemizdeki uygulamaya uymaktadır ve uluslararası bir hukuk kuralı olarak uygulamada gözetilmektedir.

Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi İlkeleri :

Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesinin 1 inci maddesi tanımlara dairdir ve bu sözleşme bakımından, aşağıdaki tabirlerin, karşılarında yer alan anlamlara haiz olacakları hükmünü getirmektedir.

a) “Misyon Şefi” gönderen Devletin bu sıfatla hareket etmek için görevlendirdiği şahıstır;

b) “Misyon Üyeleri”, misyon şefi ve misyon kadrosuna mensup üyelerdir.

c) “Misyon Kadrosunun Üyeleri”, misyonun diplomatik kadrosunun, idarî ve teknik kadrosunun ve hizmet kadrosunun üyeleridir;

d) “Diplomatik kadronun üyeleri”, misyon kadrosunun diplomatik rütbe taşıyan üyeleridir;

e) “Diplomatik ajan”, misyon şefi veya misyonun diplomatik kadrosunun bir üyesidir;

f) “İdarî ve teknik kadronun üyeleri”, misyon kadrosunun misyonun idarî ve teknik hizmetinde çalışan üyeleridir;

g) “Hizmet kadrosu üyeleri”, misyon kadrosunun misyonun iç hizmetinde bulunan üyeleridir;

h) “Özel hizmetçi”, misyonun bir üyesinin ev hizmetinde bulunan ve gönderen Devlet hizmetinde çalışmayan şahıstır;

i) “Misyon binaları”, misyon şefinin ikametgâhı dahil olmak üzere ve mülkiyete bakılmaksızın, misyon maksatları için kullanılan binalar veya bina bölümleri ve bunlara ilişkin arazidir.

Sözleşmenin 3 üncü maddesinde diplomatik temsilciliklerin görevleri aşağıdaki şekilde belirlenmektedir :

a) Gönderen Devleti kabul eden Devlette temsil etmek;

b) Milletlerarası hukukun müsaade ettiği sınırlar içinde kabul eden Devlette, gönderen Devletin ve vatandaşlarının menfaatlerini korumak;

c) Kabul eden Devlet Hükümeti ile müzakereler yapmak;

d) Bütün meşru imkânlarla kabul eden Devletin şartlarını ve gelişmelerini tespit etmek ve bunları gönderen Devlet Hükümetine bildirmek;

e) Gönderen Devlet ile kabul eden Devlet arasında dostane ilişkileri ilerletmek ve ekonomik, kültürel ve bilimsel ilişkilerini geliştirmek.

Sözleşmenin 14 üncü maddesi de misyon şeflerinin aşağıdaki üç sınıfa ayrıldığını belirtmektedir :

a) Devlet Başkanları nezdinde akredite edilen Büyükelçiler veya nonslar ve aynı rütbedeki diğer misyon şefleri;

b) Devlet Başkanları nezdinde akredite edilen murahhaslar, elçiler ve enternonslar;

c) Dışişleri Bakanları nezdinde akredite edilen maslahatgüzarlar;

Türkiye Bakamından Gelişme :

Devletlerarası ilişkilerde merkez organları Devlet Başkanları, parlamenter rejimlerde Başbakanlar ve Dışişleri Bakanlıklarıdır.

Dışişleri Bakanlıkları uzun bir tarihe sahip bütün ülkelerde en eski devirlerden beri mevcut olagelmiş bir Devlet müessesidir. Osmanlı İmparatorluğunda, başlangıçta, halen Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan görevler, Divan-ı Hümayun Azası bulunan nişancı ve onun emrinde çalışan reisülküttab tarafından yürütülmekte idi. Daha sonra nişancılık müessesesi ile Reisülküttab Makamı zamanla birbirinden ayrılmış ve bu sonuncusu sadece Dışişleri ile uğraşır hale gelmiştir.

Reisülküttablık XVII nci asrın sonlarına doğru gittikçe önem kazanan bir makam haline gelerek 1835 tarihine kadar devam etmiştir. Osmanlı İmparatorluğunun son Reisülküttab’ı Mehmet Akif Paşa 1835 senesinde ilk defa Hariciye Nazırı unvanını almış, bu unvan 1920 senesine kadar devam etmiş, o tarihte de Hariciye Vekilliği şeklinde değiştirilmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu, XVIII inci yüzyılın sonlarında, III üncü Selim döneminde ilk sürekli elçesini göndermeye karar vermiştir. Kuruluşundan III üncü Selim’e gelinceye kadar Osmanlı Devleti, müslüman ve hristiyan devletlere ara sıra olağanüstü elçiler göndermiştir. Bir sorunun çözümü, tahta geçişi kutlama ya da dostluğu pekiştirme için gönderilen bu elçiler, gittikleri yerlerde az bir süreyle kalırlar, görevlerini yapınca da geri dönerlerdi. Osmanlı Devletinin uluslararası ilişkileri için olağanüstü elçi göndermesi şekli zamanla yetersiz görünmeye başlamıştır. Avrupa Devletleri, aralarındaki ilişkileri düzenlemek için olduğu kadar, Osmanlı İmpatarluğuyla sürdürdükleri ilişkiler için de sürekli elçiler kullanırlardı. Osmanlı Devleti kendisiyle yakından ya da uzaktan ilgili bütün devletlerin sürekli elçilerini kabul ederken, bu Devletlerde sürekli elçi bulundurmamaktaydı.

Bâb-ı Âli, çeşitli nedenlerin zoruyla, 1792’de ilk sürekli elçiliklerini ya da o zamanın deyimiyle ikamet elçilikleri” kurmaya karar vermiştir. Londra’ya Yusuf Agâh Efendi, sonra Paris’e Seyit Âli Efendi, Avusturya’ya Afif Efendi, Prusya’ya Girit’li Ali Efendi “ikâmet elçisi” olarak gönderildiler. Elçilerin seçilmesi divanın kararıyla ve oybirliğiyle yapılmaktaydı. Elçilerin , gittikleri yerlerde en az üç yıl kalmaları kararlaştırılmıştı. Bu yöntem, III üncü Selim’in saltanatı süresince uygulandı. Sonra, II nci Mahmut döneminde, bir çok iç ve dış dertler yüzünden, bu yola titizlikle bağlı kalınamamıştır. Ancak II nci Mahmut’un son yıllarında, 1834’de, sürekli elçilik yerleşmiştir.

Bugün Türkiye’nin altmışdokuz büyükelçiliği, bir elçiliği ve bir de büyükelçilik bürosu mevcut bulunmaktadır.

Milletlerarası Teşkilâtlanma :

XIX inci yüzyılın ikinci yarısından itibaren milletlerarası ilişkilerde görülen büyük gelişme bir takım sorunların ve konuları ortak çözülmesi ve düzenlenmesi için milletlerarası örgütlenme ihtiyacını doğurmaya başlamış, önceleri ulaşım, ticaret, sanat, sağlık ve eser hakları alanlarında beliren ihtiyaçları karşılamak üzere bazı düzenlemelere gidilmiş ve I inci Dünya Savaşından sonra da milletlerarası işbirliği ve barışı sağlamak üzere siyasal bakımdan teşkilâtlanma zorunluluğu kabul edilmiştir. Milletler Cemiyeti bu alanda ilk genel denemedir.

I inci Dünya Savaşından sonra aktedilen barış antlaşmalarının ilk bölümü olarak hazırlanan Milletler Cemiyeti Misakı, Versailles Andlaşması ile birlikte 10 Ocak 1920’de yürürlüğe girmiştir. Cemiyetin merkezi Cenevre’deydi.

Uluslararası işbirliğini geliştirmek ve milletlerarası barış ve güvenliği sağlamak amacıyla kurulan Milletler Cemiyeti başlangıçta evrensel bir teşkilât olarak düşünülmüş olmasına rağmen, başta ABD’nin dışarda kalması ve bilinen tarihî diğer nedenlerle bu amacına ulaşamamıştır.

Ancak, İkinci Dünya Savaşından sonra kurulan Birleşmiş Milletler ve diğer kıtasal ve bölgesel teşkilâtlarla, milletlerarası teşkilâtlarla, milletlerarası teşkilâtlanma çağımızın bir simgesi olarak belirmiştir.

Gelişmiş batılı ülkeler arasında da İkinci Dünya Savaşından bu yana ticaretin olağanüstü gelişmesi, emek ve sermaye dolaşımındaki serbestleşme, para piyasalarının bütünleşmesi gibi gelişmeler, geçmişte dahili tedbirlerle düzenlenen konuların ancak hükümetlerarası işbirliği ile yürütülebilmesi sonucunu doğurmuştur.

Bu gelişme, diplomasi açısından çok taraflı diplomasi veya parlamenter diplomasi kavramını ortaya çıkarmıştır. Sayıları hızla artan bölgesel ve evrensel milletlerarası kuruluşlar ile belirli konuları görüşmek üzere düzenlenen konferanslar çok taraflı diplomasinin yürütüldüğü forumları teşkil etmektedir. Milletlararası kuruluşlar ve konferanslar milletlerarası ilişkilerde giderek genişleyen bir yer işgal etmeye başlamıştır. Böylece büyükelçilikler diplomasinin yürütüldüğü tek kanal olmaktan çıkmıştır. Türkiye’nin bugün 7 milletlerarası kuruluş nezdinde daimî temsilciliği vardır. Bu temsilciliklerimiz bulundukları milletlerarası kuruluşlarda yürütülen çalışmalara sürekli olarak katılmaktadırlar.

Konsolosluklar :

Konsolosluklar, bir Devletçe, başka bir devletin ülkesinde, çoğu zaman da limanlarında, ülke Devletinin izniyle, kendini atayan Devletin ticaret ve gemicilik çıkarlarıyla ilgili görevler yapmak, vatandaşlarının çıkarlarını korumak ve kolaylaştırmak üzere kurulan yurtdışı teşkilâtlarıdır.

Konsoluklarla diplomatik temsilcilikler arasında, hukukî durum bakımından önemli ayrılık, konsolosların temsil sıfatı olmamasıdır. Konsoloslukların hukukî durumu (statüsü), geniş ölçüde, millîdir. Ancak, bir Devletçe bir başka Devletin ülkesinde görev görmek üzere atanmış oldukları, atayan Devlet adına görev gördükleri ve bu sıfatları ülke Devletince tanınmış bulundukları için, sınırlı da olsa, milletlerarası bir nitelikleri de vardır.

Devletler hukuku bakımından, diplomatik temsilcilerinin hukukî durumlarını belirten ve tespit eden kurallar, daha çok teamül kurallarıdır. Konsolosların hukukî durumuysa, genel olarak, andlaşmalara dayanmaktadır. Komsoloslukların hukukî durumlarıyla ilgili hükümler konsolosluk ya da ticaret, dostluk, gemicilik andlaşmalarında bulunmaktadır. İç hukuk bakımından da, konsolosların atanması, sınıfları, görevleri konusunda ulusal yasalar kabul edilmektedir.

Öte yandan, konsolosluk ilişkileriyle ilgili andlaşmaların hükümleri, konsoloslara uygulanan kurallar zamanla oldukça bir örnek, bir nitelik ve biçim almıştır; bu yüzden, konsolosluk ilişkileriyle ilgili birtakım kuralların, teamüle dayanan Devletler Hukukunun bir parçası olduğu da söylenmektedir. Konsolosluk konusunda kodlandırma çalışmaları da bulunmaktadır. Birleşmiş Milletler Devletler Hukuku Komisyonu, 1960’daki toplantısında, konsolosluk ilişkileri konusunda 1955’de başlamış olduğu çalışmaları bitirmiş, 65 maddelik bir sözleşme tasarısı kabul etmiştir. Bundan sonra, Viyana’da 4 Mart-22 Nisan 1963’de doksaniki devletin katılmasıyla toplanan konferans sonunda, 24 Nisan 1963’de, 79 modellik Konsolosluk İlişkileri Konusunda Viyana Sözleşmesi imzalanmıştır. Ayrıca, Avrupa Konseyi içindeki çalışmaların sonucu olarak, Paris’te, 11 Aralık 1967’de, Konsolosluk Görevleri Konusunda Avrupa Sözleşmesi imzalanmıştır.

Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesine Türkiye 5 Haziran 1975 günlü ve 7/10222 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile katılmıştır.

Uygulamada Konsolosluklar seçiliş biçimlerine göre meslekten konsolosluklar ve fahrî konsolosluklar olarak ikiye ayrılmaktadır.

Öte yandan Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesine gelene değin, Devletler Hukuku, temsil sıfatını haiz olmadıkları için konsoloslukların sınıfları, dereceleri ve unvanları ile uğraşmamıştı. Bunu her Devletin tatbikatına bırakmıştı. 1963 Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi, bu konudaki tatbikatı tedvin ederken, yeknesaklık da getirmektedir. Her Devletin iç mevzuatıyla tespit edile gelen konsolosları, yeknesak tatbikatı gerçekçi biçimde yansıtarak, Viyana Konsolosluk Sözleşmesi 9 uncu maddesinde dört sınıfta toplamıştır.

a) Başkonsoloslar,

b) Konsoloslar,

c) Muavin Konsoloslar,

d) Konsolosluk Ajanları.

Bilhassa 1960’lı yıllardan itibaren emek ve sermaye piyasasının serbestleşmesi ve milletlerarası dolaşımının gelişmesiyle birlikte, Türkiye’nin yurtdışına işçi göndermesi sonucunda işçi vatandaşlarımızın hak ve menfaatlerini korumak ve bunlarla ilgili işlemleri yürütmek amacıyla yeni başkonsolosluklar açmak ihtiyacı doğmuştur. Bugün Türkiye’nin yurtdışındaki başkonsolosluklarının sayısı kırkdokuzdur.

İhtisas Birimleri :

Milletlerarası ilişkilerde meydana gelen değişikliklere bağlı olarak, diplomatik temsilciliklerin ve konsoloslukların görevlerinin zaman içinde kapsam ve içerik bakımından geçirdiği değişiklikler nedeniyle, buralarda ekonomik, malî, ticarî, çalışma, turizm ve tanıtma, eğitim v.s. gibi teknik konularda faaliyet göstermek üzere ihtisas birimleri oluşturulması ihtiyacı doğmuştur.

Diplomatik temsilcilikler ve konsolosluklar bünyesinde yer alan ihtisas birimleri misyon veya konsolosluk şefine bağlı olarak kendi görev alanları ile ilgili işleri yürütmekle yükümlüdürler.

Dış Temsilcilik Niteliğinde Olmayan Yurtdışı Teşkilât :

Kamu kuruluş ve kurumlarının bilhassa ekonomik ve ticarî faaliyetlerinin yurt dışına uzanmasının bir sonucu olarak, milletlerarası hukuk uyarınca, dış temsilcilik niteliği taşımayan ve bu temsilcilikler bünyesinde bulunmayan yurtdışı teşkilâtı kurma ihtiyacı doğmuştur. Bunların kurulması ve faaliyetleri bir yandan iç hukuk, diğer yandan ikili ve çok taraflı anlaşmalarla, düzenlenmektedir.

KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN

GENEL GEREKÇESİ

19 Haziran 1983 tarih ve 17729 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 2680 numaralı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Kuruluş, Görev ve Yetkilerinin Düzenlenmesi ile İlgili Yetki Kanununun kapsamına ilişkin 2 (a) maddesi, diğerleri meyanında Bakanlıkların Yurtdışı Teşkilâtının Kuruluş, Görev ve Yetkilerinin Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenmesini hükme bağlamaktadır.

Bu hüküm uyarınca kamu kuruluş ve kurumlarının yurtdışı teşkilâtının kurulması, idaresi, yurtdışı teşkilât birimlerinin ahenk içinde çalışmaları, bunların merkezle olan alâkaları ile yurtdışı teşikâtında çalışan personelin görev, yetki ve sorumluluklarını düzenlemek amacıyla işbu Kanun Hükmünde Kararname Tasarısı hazırlanmış bulunmaktadır.

Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin hazırlanmasında milletlerarası hukuk uygulaması, yurtdışı teşkilâtının ihtiyaçlarına en iyi şekilde cevap verilebilmesi ve bu teşkilâtın gelişen şartlara ayak uydurabilmesi hususları özellikle gözönünde tutulmuştur. Kanun Hükmünde Kararname ayrıca 17 Mayıs 1969 tarih ve 1173 sayılı Milletlerarası Münasebetlerin Yürütülmesi ve Koordinasyonu Hakkında Kanunun bilhassa teşkilâtlanma ilkeleri açısından tamamlanmakta ve böylece bu husustaki eksikliği de gidermiş olmaktadır.

Bu Kanun Hükmünde Kararname, Genel Hükümleri, Görevler, Görevliler ve Yetkileri, Çeşitli, Geçici ve Son Hükümler olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır.

Genel Hükümlere dair birinci kısım, Amaç ve Kapsam, Tanımlar ile Yurtdışı Teşkilâtının kurulması olmak üzere iki bölümden;

Görevler, Görevliler ve Yetkilere dair ikinci kısım her bir konu için birer kısım olmak üzere üç bölümden;

Çeşitli, Geçici ve Son Hükümlere dair üçüncü kısım ise iki bölümden;

meydana gelmektedir.

Birinci kısmın birinci bölümünde, Kanun Hükmünde Kararnamenin amaç ve kapsam maddesinden sonra, bu Kanun Hükmünde Kararnamede geçen ifadelerin tariflerine dair bir madde yer almaktadır. Bu maddede kamu kuruluş ve kurumlarının yanısıra yurtdışı teşkilât ile dış temsilcilik niteliğinde olan diplomatik temsilcilikler ve konsolosluklar ile ihtisas birimleri ve dış temsilcilik niteliğinde olmayan yurtdışı teşkilât kavramlarının kapsamları detaylı olarak belirlenmektedir. Söz konusu kavramların açıklanması bu hususta iç hukukumuzdaki bir eksikliği giderici niteliktedir.

Bilindiği üzere, Devletler birbirleriyle kendilerini temsil eden kişilerinin aracılığı ile ilişkilerde bulunurlar. Önceleri Devletlerin birbirleriyle ilişkileri sınırlı konularda olduğu için sürekli temsilci gönderme gereği duyulmamış, ancak XVII nci yüzyılın ikinci yarısından itibaren sürekli temsilcilik genel bir uygulama biçiminde belirmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu da XVIII inci asrın sonlarında ilk sürekli elçilerini göndermeye başlamıştır.

Bu tür ilişkilerin gelişmesi diplomatik temsilcilikler ve bunların mensupları kavramlarının doğmasına yol açmıştır.

Diplomatik temsilcilik mensuplarının sınıfları ile hiyerarşi sorunlarının birçoğu 1815 Viyana ve 1818 Aix-la-Chapelle Kongrelerinde çözüme bağlanmıştır. 18 Nisan 1961’de imzalanan Diplomatik İlişkiler Hakkındaki Viyana Sözleşmesi ile de bu konuda halen geçerli olan düzenleme getirilmiştir. Türkiye taraf olmamakla beraber, bu sözleşmeyi uluslararası bir hukuk kuralı olarak gözlemektedir.

Diplomatik temsilciliklerin sınıfları diplomatik ilişkileri hakkındaki Viyana Sözleşmesinin 14 üncü maddesinde belirlenmiştir. Bu itibarla İşbu Kanun Hükmündeki Kararname tasarısındaki tanımlar milletlerarası hukuk kuralları doğrultusundadır.

Öte taraftan, bir devlet başka bir devletin ülkesinde, çoğu zaman limanlarında ve önemli şehirlerinde ülke devletinin izniyle kendini atayan devlet vatandaşlarının hak ve menfaatlerini gözetmek ve korumak ve aynı zamanda ticaret ve gemicilik işlerine yardımcı olmak üzere konsolosluklar teşkil etmektedir.

Konsolosluklarla diplomatik temsilcilikler arasında, hukukî durum bakımından önemli ayrılık, konsoloslukların temsil sıfatı olmamasıdır. Konsoloslukların ve konsolosların hukukî durumu genel olarak andlaşmalara dayanmaktadır. Konsoloslukların hukukî durumlarıyla ilgili hükümler Konsolosluk ya da Ticaret, Dostluk, Gemicilik Andlaşmalarında bulunmaktadır. Ayrıca, 24 Nisan 1963’de Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi imzalanmıştır. Türkiye’nin bu sözleşmeye katılması 5 Haziran 1975 gün ve 7/10222 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile gerçekleşmiştir. İşbu Kanun Hükmünde Kararname Tasarısında Konsolosluk ve Konsolosluk Şefi kavramları Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesinde tarifler doğrultusundadır.

Yurtdışı teşkilâtın kurulmasında ana esaslara dair madde de, Kamu Kuruluş ve Kurumlarının Yurtdışında Teşkilât kurma yetkisinin teşkilât kanunlarında belirtileceği ve bir yurtdışı teşkilâtı kurulurken gözönünde tutulacak esaslar öngörülmektedir ki, bu husus, tasarruf görüşlerine de aykırı bir şekilde gereksiz yurtdışı teşkilâtlanma sakıncalarını giderici niteliktedir.

Müteakip maddeler sürekli ve geçici yurtdışı teşkilâtın kurulma usullerini belirtmektedir. Diplomatik temsilciliklerin kurulma ve akreditasyonları ile geçici özel diplomatik temsilciliklerin kurulması Bakanlar Kurulu Kararı gerektirmektedir ki, bu husus gerek iş hukukumuz açısından şimdiye kadarki uygulamamıza, gerekse diğer ülkelerin uygulamalarına uymaktadır. Konsolosluklar ile dış temsilcilikler bünyesindeki ihtisas birimlerinin kurulmasına daha esneklik getirilmesi düşüncesiyle, bunun ortak Kararla gerçekleştirilebileceği öngörülmüştür. Aynı görüş dış temsilcilik niteliğinde olmayan ve bu temsilciliklerin bünyesinde bulunmayan sürekli yurtdışı teşkilât için de geçerlidir.

Ayrıca, geçici yurtdışı teşkilât kurulması ilkelerini düzenleyen bir madde ile de bu alanda iç hukukumuzdaki bir eksiklik giderilmiş olmaktadır.

İkinci kısımda dış temsilciliklerin görevleri ve buralardaki görevliler ve bunların yetkileri ayrı ayrı ve ayrıntılı olarak belirlenmektedir. Kanun Hükmünde Kararnamenin söz konusu hükümleri de bu hususta iç hukukumuzdaki bir eksikliği giderici mahiyettedir. Bir kısımda ayrıca dış temsilcilik yönetici ve görevlilerinin atanması ile göreve atanacaklarda aranacak şartlara dair maddeler yer almaktadır. Kısmın son bölümünde misyon ve konsolosluk şeflerinin yetkileri özlü olarak vurgulanmaktadır. Ayrıca, dış temsilcilik niteliğinde olmayan yurtdışı teşkilâtın görev ve görevlileri bakımından özel hükümler öngörülmüştür.

Diplomatik Temsilciliklerin ve konsoloslukların görevleri esasen Diplomatik İlişkiler Hakkındaki Viyana Sözleşmesi ile Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesinde belirlenmiş bulunmaktadır.

Dış Temsilciliklerdeki görevliler de bahis mevzuu iki sözleşme paralelinde belirlenmiştir.

Bu maddede ayrıca, diplomatik temsilcilikte misyon şefinin temsilciliğin ve konsolosluk şefinin konsolosluğun en üst yöneticisi olduğu ve kendilerinin ayrılması halinde vekâletin ne şekilde işleyeceği açıklanmıştır ki, bu husus özellikle dış temsilcilikte ve temsilde birlik kaidesinin sağlanması açısından önem arzetmekte olup, milletlerarası teamüle de uygundur.

İkinci kısmın üçüncü bölümünde de, dış temsilciliklerdeki misyon ve konsolosluk şeflerinin, bünyelerindeki ihtisas birimleri dahil kendilerine bağlı bütün görevlilerin amiri olduğu belirtilmektedir ki, bu husus bilhassa dış temsilciliklerdeki düzen ve temsil birliği kaidelerini pekiştirici niteliktedir.

Çeşitli geçici ve son hükümlere dair son kısımda Fahrî Başkonsolosluk ve Konsolosluklara değinilmekte, yurtdışı teşkilâtı ile merkez teşkilâtı arasındaki haberleşme ve yazışma kuralları belirlenmekte ve ayrıca bütünlük ve yürürlüğe dair maddeler yer almaktadır.

Bu kısmın birinci bölümünde, Fahrî Başkonsolosluk ve Konsolosluklarla ilgili hükümlerin Dışişleri Bakanlığınca çıkarılacak bir Yönetmelikle düzenleneceği öngörülmektedir. Filhakika, meslekten konsolosların her devletin konsolosluk mesleğine girmek için saptadığı kural ve şartlar içinde bu mesleğe giren ve bu meslekte yetişen görevlilere olmasına ve ayrıca, atayan devletin vatandaşları arasından seçilmesine ve atanmaları, dereceleri, yükselmeleri, görevden çıkarılışları, bir görevden başka bir yerdeki göreve atanmaları bakımından devlet görevlilerinin hukukî durumunda olmalarına rağmen, Fahrî Başkonsoloslar ve Konsoloslar çoğu zaman konsolosluğun bulunduğu şehirde ileri gelen, özellikle tacirler ve özel sektörde çalışan kimseler arasından seçilmektedir. Bunlar kendilerini atayan Devletin uyruğunda olmayabilirler ve konsolosluk görevleri dışında genellikle kendi işleriyle uğraşırlar.

Yurtdışı Teşkilâtı ve Merkez Teşkilâtı Arasındaki Haberleşme ve Yazışmalara dair madde de üçüncü kısımda yer almaktadır. Bu maddenin düzenlenmesinde 1173 sayılı Kanun Hükümleri de gözönünde bulundurulmuş ve ayrıca, yurtdışı teşkilâtı ile merkez teşkilâtı arasındaki haberleşme ve yazışmalara dair diğer hususların Bakanlar Kurulunun çıkaracağı Yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.

Öte yandan, diplomatik temsilciliklerdeki diplomatik statüye haiz personel ile, konsolosluklardaki konsolosluk memuru niteliğindeki personel arasında protokol sırasının Dışişleri Bakanlığınca hazırlanacak ve Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir Yönetmelikle, yurtdışında bir göreve atanacaklarda aranacak özelliklerin, özel kanunlarda öngörülenler saklı kalmak üzere, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir Yönetmelikle düzenleneceği de bu Kanun Hükmündeki Kararnamede öngörülmüş bulunmaktadır. Bu yaklaşım, konuya gereğinde esneklik getirme düşüncesinden kaynaklanmaktadır.

Geçici ve son hükümlere dair maddelerde de, mevcut yurtdışı teşkilâtın düzenlenmesi metod ve süresi, Milletlerarası Münasebetlerin Yürütülmesi ve Koordinasyonu Hakkında 1173 sayılı Kanunun saklı hükümleri ve nihayet yürürlük ve yürütme hükümleri yer almaktadır.

MADDE GEREKÇELERİ

Madde 1. — Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı ve kapsamına ilişkindir. 19 Haziran 1982 tarih ve 17729 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan 2680 numaralı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Kuruluş, Görev ve Yetkilerinin Düzenlenmesi ile İlgili Yetki Kanunu uyarınca hazırlanan İşlem Kanun Hükmünde Kararnamenin amaç ve kapsamını belirlemektedir.

Madde 2. — Bu Kanun Hükmünde Kararnamede geçen deyim ve terimlerin tanımlanmasına ilişkindir.

a) Kamu kuruluş ve kurumları Anayasa ve iç hukuk ilkeleri uyarınca tanımlanmaktadır.

b) Yurtdışı teşkilât, uluslararası ve iç hukuk ilkeleri uyarınca tanımlanmaktadır.

c) Dış temsilcilik niteliğindeki yurtdışı teşkilât, başta Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi ve Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi olmak üzere uluslararası hukuk ilkeleri doğrultusunda belirlenmektedir.

d) Diplomatik temsilcilik teriminin kapsamı Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi Hükümleri uyarınca belirlenmektedir.

Nitekim, Sözleşmenin 2 nci maddesi devletler arasında karşılıklı rıza ile diplomatik ilişkiler ve daimî diplomatik misyonlar kurulabileceğini öngörmekte ve 14 üncü maddesi de misyon şeflerinin sınıflarına değinmek suretiyle diplomatik temsilciliklerinin sınıflarını dolaylı olarak Büyükelçilikler, Elçilik ve Ortaelçilikler, Daimî Maslahatgüzarlıklar olarak belirlemektedir.

Sözleşmenin 5 inci maddesinin 2 nci fıkrası da, gönderen Devletin bir misyon şefini, bir veya daha fazla sayıda başka Devlete akredite ettiği takdirde, misyon şefinin daimî surette oturmadığı Devletlerin her birinde bir geçici mazlahatgüzar (Chargé d’Affaires ad interim) başkanlığında bir diplomatik misyon kurulabileceğine değinmek suretiyle, Büyükelçilik ve Elçilik Büroları kurulmasına imkân sağlamaktadır.

Milletlerarası kuruluşlar nezdinde ise milletlerarası hukuk ve uygulama uyarınca daimî temsilcilik veya temsilcilik kurulabilmektedir.

e) Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesinin (g) maddesi uyarınca, konsolosluklar, Başkonsolosluklar, Muavin Konsolosluklar ve Konsolosluk Ajanlıkları olarak sınıflara ayrılmaktadır.

Ayrıca, Diplomatik İlişkiler Hakkındaki Viyana Sözleşmesinin 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrası işbu sözleşmedeki hiçbir unsurun konsolosluk görevlerinin bir diplomatik temsilcilik tarafından yürütülmesini önleyici olarak yorumlanamayacağına değinmek suretiyle, Büyükelçilik, Konsolosluk Şubeleri ve Fahrî Konsolosluklar teşkiline cevaz vermektedir.

Fahrî Başkonsolosluklar ve Konsolosluklar, çoğu zaman, konsolosluğun bulunmadığı kentte ileri gelen kişilerin seçimiyle oluşturulurlar. Devletler hukuku bakımından aynen konsolosluk görevlerini yerine getirirler.

f) Misyon Şefi tanımı; başta Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi olmak üzere milletlerarası hukuk ve uygulamaya paralel bir biçimde yapılmaktadır.

g) Konsolosluk Şefi tanımı; Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi ve milletlerarası hukuk ve uygulamaya paralel bir biçimde yapılmaktadır.

h) İhtisas birimleri teriminin anlamı açıklanmaktadır. Diplomatik temsilcilikler ve konsolosluklar bünyesinde yer alan, Dışişleri Bakanlığı dışındaki Kamu Kuruluş ve Kurumlarının görevlilerinin oluşturduğu birimin mahiyetini açıklamaktadır.

i) Dış temsilcilik niteliğinde olmayan yurtdışı teşkilâtın mahiyeti açıklanmaktadır.

Madde 3. – Yurtdışı teşkilât kurulmasında uyulacak ilkelere ilişkindir.

Yurtdışında teşkilât kurma yetkisi, evvelemirde teşkilât kanunlarında bu yolda bir hüküm ve yetki bulunan kamu kurum ve kuruluşlarına tanınmıştır. Nitekim Bakanlıkların Merkez Teşkilâtının Kurulması ve Görev Esasları Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ilkeleri doğrultusunda düzenlenmiş bulunan her bir Bakanlığın Kuruluş ve Görevleri Hakkında, Kanun Hükmünde Kararnamelerde gerekli hallerde söz konusu yetki öngörülmüştür. Teşkilât Kanununda böyle bir yetki bulunmayan kamu kuruluş ve kurumlarının yurtdışı teşkilât kuramayacaklarına değinilmek suretiyle, bu olgu bir düzen içine sokulmuş olmaktadır.

Öte yandan, bir yurtdışı teşkilât kurulurken, bu teşkilâtın niteliğinin, kurulacağı yerin, konu ve yer itibariyle görev alanının ve geçici nitelik taşıyanların sürelerinin belirtilmesi bu hususta getirilmek istenen sistemin ana ilkeleri gereğidir.

Madde 4. — Sürekli yurtdışı teşkilâtı kurulmasında ve bunlarda yapılacak değişikliklerde uygulanacak esaslara ilişkindir.

a) Diplomatik temsilciliklerin, Dışişleri Bakanlığının önerisi üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulması ve aynı usulle akredite edilmeleri esasen hukukumuzun yerleşmiş bir ilkesidir. Nitekim Milletlerarası Münasebetlerin Yürütülmesi ve Koordinasyonu Hakkında 1173 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin 2 nci fıkrası da, Bakanlar Kurulunun, bir kararname ile, yabancı devletler nezdinde büyükelçilik veya elçilik açmaya veya akredite etmeye, bir yabancı devlet büyükelçilik veya elçiliğini milletlerarası hukuk kurallarına göre Türkiye Cumhuriyetinin hak ve menfaatlerini korumakla görevlendirmeye ve milletlerarası kurullar nezdinde büyükelçilik veya elçilik seviyesinde daimî temsilcilik kurmaya veya bir büyükelçilik veya elçiliği daimî temsilcilikle görevlendirmeye yetkili olduğunu hükme bağlamaktadır.

Konsoloslukların, nitelikleri itibariyle, Dışişleri Bakanlığının önerisi üzerine ortak kararname ile kurulmaları usulü getirilmek suretiyle, 1173 sayılı Kanunun öngördüğü usulden bir basamak ileri gidilmiş olmaktadır ki, bu yerinde bir ilkedir.

b) Dış temsilcilikler bünyesindeki ihtisas birimlerinin, ilgili kuruluş veya kurumun önerisi üzerine Dışişleri Bakanının da imzası bulunan ortak kararname ile kurulması usulü getirilerek ve ayrıca, Dışişleri Bakanlığının ihtisas birimlerinin kaldırılması veya değiştirilmesi için öneride bulunabilecekleri hususu öngörülerek, bu alanda ihtiyacın en uygun bir biçimde saptanması ve gereksiz kaynak israfına meydan verilmemesi amaçları güdülmüş olmaktadır.

Dış temsilcilik niteliğinde olmayan veya bu temsilciliklerin bünyesinde bulunmayan sürekli yurtdışı teşkilâtının ilgili kamu kuruluş veya kurumunun önerisi üzerine ortak kararname ile kurulacağı öngörülmek suretiyle, bu alanda iç hukuk açısından bir eksiklik de giderilmiş olmaktadır. Nitekim bu tür dış teşkilâtın ortak kararnameye kurulması usulü bu alanda bir düzen sağlama amacına matuftur.

Madde 5. — Geçici yurtdışı teşkilâtının kurulması ile ilgili usulüne ilişkindir.

Geçici özel diplomatik temsilciliklerin Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulması usulü bu alandaki uygulamamız paralelindedir.

Yabancı bir ülkede, Türkiye’nin menfaatlerini koruyan bir Devletin bu ülkedeki dış temsilciliğinde geçici olarak temsilci görevlendirilmesinin ortak kararname ile gerçekleştirileceği öngörülmek suretiyle, bu alanda, atama ve görevlendirme usulleri paralelinde iç hukukumuza bir açıklık getirilmiş olmaktadır.

Dış temsilcilik bünyesinde bulunan geçici ihtisas birimlerinin Dışişleri Bakanının da imzası bulunan ortak kararname ile kurulması usulü de bu alandaki uygulama paralelindedir ve konuya açıklık getirmektedir.

Dış temsilcilik niteliğinde olmayan veya, bu temsilcilikler bünyesinde bulunmayan geçici yurtdışı teşkilâtının ilgili kamu kuruluş veya kurumunun önerisi üzerine ilgili Bakanın onayı ile kurulması usulü benimsenmek suretiyle bu alanda doğabilecek ihtiyaçların, işin mahiyeti icabı gecikmeye mahâl bırakmadan karşılanması görüşü ile hareket edilmiştir.

Dış temsilcilik niteliğinde olmayan yurtdışı teşkilâtı bağlı veya ilgili oldukları kuruluş ve kurumlarca, kuruluş amaçlarına uygun olarak kendilerine verilen görevleri yerine getirirler.

Madde 6. — Kararnamelerde yer alması mecburî olan hususlar bu maddede belirtilmiştir.

Madde 7. — Dış temsilciliklerin görevlerine ilişkindir.

Büyükelçilikler, elçilik ve ortaelçilikler, büyükelçilik ve elçilik büroları ve daimî maslahatgüzarlıklar, elçilik niteliğinde diplomatik temsilcilikler olarak tanımlanmakta ve büroların görevleri Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesinin 3 üncü maddesi paralelinde belirlenmektedir. Nitekim, sözleşmenin 3 üncü maddesi de söz konusu görevleri,

a) 1. Türkiye Cumhuriyetini kabul eden Devlette temsil etmek,

2. Milletlerarası hukukun müsaade ettiği sınırlar içinde, kabul eden Devlette, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının menfaatlerini korumak,

3. Kabul eden Devlet Hükümeti ile müzakereler yapmak,

4. Bütün meşrû imkânlarla kabul eden Devletin şartlarını ve gelişmelerini tespit etmek ve bunları Türkiye Cumhuriyeti Hükümetine bildirmek,

5. Türkiye Cumhuriyeti ile kabul eden Devlet arasında dostane ilişkileri ilerletmek ve ekonomik, kültürel ve bilimsel ilişkilerini geliştirmek şeklinde belirtmektedir.

b) Daimî temsilcilikler ve temsilciliklerin görevleri de elçilik niteliğindeki diplomatik temsilciliklerin görevleri doğrultusunda belirlenmektedir. Ancak burada, “Devlet”in yerini “Milletlerarası kuruluşlar” almaktadır.

Konsoloslukların görevleri teşmili hukuk kuralları ve Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesinin 5 inci maddesi ile ilgili diğer hükümleri doğrultusunda belirlenmektedir.

Dış temsilcilikler bünyesindeki ihtisas birimlerinin görevleri de kendi alanlarındaki görevler ile bağlı oldukları bakanlıklarınca ve misyon şeflerince kendilerine tevdî edilen faaliyetlerin görülmesi şeklinde belirlenmektedir.

Dış temsilcilik niteliğinde olmayan yurtdışı teşkilâtı görevleri, genel ifadelerle, bağlı veya ilgili oldukları kuruluş ve kurumlarca, kuruluş amaçlarına uygun olarak kendilerine tevdî edilen alanlardaki faaliyetler olarak belirlenmektedir. Bunda herhangi bir sınırlamaya gidilmemesi, uygulamada esneklik sağlama görüşünden kaynaklanmaktadır.

Madde 8. — Diplomatik temsilciliklerdeki yönetici ve görevlilere ilişkindir.

a) Diplomatik temsilciliklerdeki görevliler, Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesinin 14 üncü maddesi hükümleri ile milletlerarası teamülî hukuk kuralları ve uygulama uyarınca belirlenmektedir.

b) Diğer kamu kuruluş ve kurumlarına, mensup diplomatik statüye haiz personelin görev unvanları da milletlerarası teamülî hukuk kuralları ile uygulama doğrultusunda tespit edilmiştir.

c) Diplomatik statüye haiz olmayan idarî, teknik ve hizmetli personel de Diplomatik İlişkiler Hakkındaki Viyana Sözleşmesinin 1 inci maddesindeki tanımlar paralelinde belirtilmiştir.

Diplomatik temsilcilikle misyon şefinin, temsilciliğin en üst yöneticisi olduğu hususu “temsilde birlik” ilkesinin ve hiyerarşik düzenin bir gereğidir. Misyon şefinin herhangi bir nedenle görevinden sürekli veya geçici olarak ayrılması halinde misyon şefliğine vekâlet müessesesi Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesinin 19 uncu maddesi hükmü doğrultusunda düzenlenmiştir. Nitekim Sözleşmenin 19 uncu maddesi, misyon şefinin görevi münhal olduğu veya misyonun şefi görevlerini ifa edemediği takdirde, bir geçici maslahatgüzar (Chargé d’Affaires ad interim) muvakkat olarak misyonun bazı görevlerini yapacağını, geçici maslahatgüzarın adı, misyonun şefi tarafından, veya öyle yapılamadığı takdirde, gönderen Devletin Dışişleri Bakanlığı tarafından, kabul eden Devletin Dışişleri Bakanlığına veya mutabık kalınacak başka Bakanlığa bildirileceğini öngörmektedir.

Konsolosluklardaki görevliler, Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesinin 1 inci maddeleri hükümleri doğrultusunda belirlenmiştir.

Bu arada, uluslararası uygulama uyarınca başta Batı Avrupa olmak üzere pek çok ülkenin konsolosluklar nezdinde “Müşavir” atanmasını kabul etmedikleri hususu da gözönünde bulundurularak, bilhassa diğer kamu kuruluş ve kurumlarına mensup konsolosluk memur statüsündeki personel için söz konusu görev unvanından kaçınılmış ve bunlar “ataşe ve ataşe yardımcıları” olarak belirlenmiştir.

Madde 9. — Dış temsilcilik niteliğinde olmayan yurtdışı teşkilâtın yönetici ve görevlilerine ilişkindir.

Bunların görev unvanlarının kadrolarında gösterilen unvanla olduğu hususuna değinilmekle yetinilmektedir. Zira, bu alanda uluslararası hukuk ve uygulamada herhangi bir sınırlayıcı husus yer almamaktadır.

Hiyerarşik düzen ve faaliyetlerin koordinasyonu görüşüyle tek bir üst yöneticiye bağlılığa ve amirliğe ilişkin işbu fıkra öngörülmektedir.

Madde 10. — Bu maddede yurtdışı görevlere atamalar hakkındadır. Esasen 23.4.1981 tarihli ve 2451 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanun, diğerleri meyanında, yurtdışı görevlere atamalardaki yöntemi de belirlemektedir. İşbu Kanun ile 1173 sayılı Kanun Hükümleri doğrultusunda yurtdışı teşkilât açısından atama usulü bu madde ile belirlenmektedir.

Madde 11. – Yurtdışında bir göreve atanacaklarda aranacak niteliklerin özel kanunlarında öngörülenler saklı kalmak üzere Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bu yönetmelikle düzenleneceği öngörülmek suretiyle, bir yandan muhtemel gelişmelere ve ihtiyaçlara cevap vermek üzere bu hususta yasal bir sınırlama getirilmesinden kaçınılmış olmakta, öte yandan tüzük çıkarma yükümlülüğü getirilerek bu alanda bir düzen ve ilke saptanması gereği tespit edilmiş olmaktadır.

Madde 12. — Misyon ve konsolosluk şeflerinin görev ve yetkileri hakkındadır.

Dış temsilciliklerdeki misyon ve konsolosluk şeflerinin bünyelerindeki başka kamu kuruluş ve kurumlarına mensup diplomatik statüye haiz olan veya olmayanlar dahil olmak üzere bütün görevlilerin amiri oldukları ve sözü edilen tüm görevliler üzerinde amirin haiz bulunduğu bütün yetkileri kullanacakları hususundaki genel hüküm zikredilmek suretiyle, iç hukuk, 1173 sayılı Kanun ve uygulama doğrultusundaki düzen teyid edilmiş olmaktadır.

Madde 13. — Bu maddede ihtisas birimleri ve dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı yöneticilerinin görevlendirilmelerine ilişkin esasları belirlemektedir. (Bak. Sayfa 6)

Madde 14. — Misyon ve konsolosluk şefliklerine vekâlet edilme hükümlerini belirlemektedir. (Bak. Sayfa 6)

Madde 15. — Protokolle ilgili esaslar bu maddede belirlenmiştir. (Bak. Sayfa 6)

Madde 16. — Yurtdışı teşkilât ile merkez teşkilâtı arasındaki haberleşme ve yazışmalar hakkındadır.

Birinci fıkra esasen 1173 sayılı Kanunun öngördüğü sistemi teyid edici mahiyettedir.

İkinci fıkrada dış temsilcilik niteliğinde olmayan yurtdışı teşkilâtının bağlı veya ilgili oldukları merkez teşkilâtı ile doğrudan yazışma yapabilecekleri belirtilerek, söz konusu teşkilâtın süratli ve etkin çalışmasını sağlamak üzere bu alanda bir esneklik getirilmek istenmiştir.

Nihayet, yurtdışı teşkilâtı ile merkez teşkilâtı arasındaki haberleşme ve yazışmalara ilişkin diğer hususların Bakanlar Kurulunun çıkaracağı yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüştür. Bu suretle ilk iki fıkrada ana ilkeleri belirtilen haberleşme ve yazışma usullerinin ayrıntılı olarak yönetmelikle saptanması uygun görülmüştür.

Madde 17. — Fahrî Başkonsolosluk ve Fahrî Konsolosluklar hakkındadır.

Fahrî Başkonsolosluk ve Fahrî Konsolosluklarla ilgili konular esasen milletlerarası teamülî hukuk kuralları uyarınca gelişmiştir. Bu kere, Fahrî Başkonsolosluklar ve Fahrî Konsolosluklarla ilgili konuların Dışişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği öngörülmek suretiyle, bu alanda bilhassa iç hukukumuzdaki eksikliğin giderilmesi sağlanmış olacaktır.

Madde 18. — Bu Kanun Hükmünde Kararname ile çıkarılması öngörülen yönetmeliklerin, Kanun Hükmünde Kararname yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde hazırlanarak yürürlüğe konulması gereği belirtilmektedir.

Madde 19. — Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanması ile ilgili genelgelerin yayınlanması yetkisine ilişkindir.

Yurtdışı teşkilâta ilişkin görevler esasen Dışişleri Bakanlığı uhdesinde toplanmış olduğu cihetle, işbu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanması ile ilgili genelgeleri yayınlama yetkisi de tabiî olarak bu Bakanlığa verilmiş bulunmaktadır. Bununla berebar diğer Bakanlıkların, Dışişleri Bakanlığına bilgi vermek suretiyle kendi görev alanlarını ilgilendiren konularda doğrudan kendi yurtdışı teşkilât ihtisas birimlerine genelge yayınlayabilecekleri öngörülmek suretiyle bu alanda bir esneklik getirilmiş olmaktadır.

Madde 20. — Milletlerarası Münasebetlerin Yürütülmesi ve Koordinasyonu Hakkında 1173 Sayılı Kanunun, bu Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenmeyen konulara ilişkin hükümleri ile milletlerarası kuruluşlar ile ilişkilerin yürütülmesine ilişkin hükümlerinin saklı tutulmasında yarar görülmüştür. Zira 1173 sayılı Kanun bu alanda titizlikle düzenlenmiş mükemmel bir yasadır. Bu kere işbu Kanun Hükmünde Kararname ile söz konusu 1173 sayılı Kanunun bilhassa yurtdışı teşkilâta ilişkin bazı maddeleri yeniden düzenlenmiş olmakla birlikte, diğer hükümlerinin tecanüs ve bütünlüğünün korunmasında her bakımdan fayda görülmektedir. 1173 sayılı Kanunun ve diğer kanunların bu Kanun Hükmünde Kararnameye aykırı olan hükümlerinin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin esaslarda bu maddede belirtilmektedir.

Geçici Madde 1. — Mevcut yurtdışı teşkilât düzenlenmesine ilişkindir.

Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren mevcut yurtdışı teşkilâtın bir yıl içerisinde yeni hükümlere göre düzenlenmesi veya tasfiye edilmesi öngörülmek suretiyle, belirli bir zaman dilimi içerisinde kamu kuruluş ve kurumlarının yurtdışı teşkilâtının bir düzen içerisine sokulması amaçlanmaktadır.

Madde 21. — Yürürlüğe ilişkindir.

Madde 22. — Yürütmeye ilişkindir.

Dışişleri Komisyonu Raporu

Türkiye Büyük Millet Meclisi 8.5.2000

Dışişleri Komisyonu

Esas No : 1/53

Karar No : 143

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

Komisyonumuza 17.6.1999 tarihinde havale edilmiş bulunan Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Yurtdışı Teşkilâtı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (189 Sayılı) Komisyonumuzun 18 Ocak 2000 tarihli birleşiminde Dışişleri ve Maliye Bakanlıkları temsilcilerinin katılmalarıyla görüşülmüş ve konunun etraflıca incelenmesini teminen bir alt komisyona havale edilmesi kararlaştırılmıştır.

Alt Komisyon başkanlığına İzmir Milletvekili Suat Çağlayan, üyeliklere Adana Milletvekili M. Ali Bilici, Afyon Milletvekili Müjdat Kayayerli, Eskişehir Milletvekili Mahmut Erdir ve İçel Milletvekili Ayfer Yılmaz seçilmişlerdir.

Alt Komisyon çalışmalarının sonuçlanmasından sonra Komisyonumuzun 13 Nisan 2000 tarihli, Dışişleri Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı temsilcilerinin de katıldığı 29 uncu birleşiminde, Alt Komisyonun, özellikle, yeterli niteliği taşıyan kamu görevlilerinin uygun görevlere atanmalarının sağlanmasına ve yurtdışı teşkilâtının etkili ve verimli çalışabilmesini teminen, ihtisas birimlerini Dışişleri Bakanlığı ile daha sıkı irtibatlandırmaya yönelik değişiklikler yaptığı anlaşılmıştır.

Komisyonumuzca, Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinde geçen “Kanun Hükmünde Kararname” ibaresi kanun tekniğine uygun olarak “Kanun” şeklinde değiştirilerek kabul edilmiştir.

Alt Komisyonun, Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin (h) bendinde yaptığı, ihtisas birimlerini yeniden tanımlayan değişiklik Komisyonumuzca kabul edilmiştir.

Alt Komisyon tarafından 3 üncü maddede yapılan yurtdışı teşkilâtı kurma yetkisinin “Maliye ve Dışişleri Bakanlıkları ile Başbakanlığın olumlu görüşleri doğrultusunda” kullanılmasını sağlayan değişiklik Komisyonumuzca benimsenerek kabul edilmiştir.

Komisyonumuzca, Kanun Hükmünde Kararnamenin 4 üncü maddesi Alt Komisyon önerisi doğrultusunda (b) bendine “Maliye ve Dışişleri Bakanlıkları ile Devlet Personel Başkanlığının olumlu görüşü” ibaresi eklenerek kabul edilmiştir.

Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinin ilk cümlesine, yine Alt komisyon önerisi doğrultusunda aynı ibare eklenmek ve maddede geçen “ortak kararname” deyimleri “müşterek kararname” şeklinde değiştirilmek suretiyle Komisyonumuzca kabul edilmiştir.

Komisyonumuzca, Alt Komisyon teklifi doğrultusunda Kanun Hükmünde Kararnamenin 6 ncı maddesine “geçici olanların süresi” ibaresinden sonra “ihtisas birimlerinde çalıştırılabilecek azami kadrolu personel sayısı, yurtdışı teşkilâtının bağlı olacağı esaslar ve yurtdışı teşkilâtının kurulma gerekçesi” ibaresinin eklenmesine, madde sonundaki “ortak kararname” deyiminin “müşterek kararname” olarak değiştirilmesine ve aynı maddeye, yeni kurulacak ihtisas birimleri ile kadro sayısını makul ölçülerde tutma amacını taşıyan iki yeni fıkra eklenmesine karar verilmiştir.

Komisyonumuzca, Kanun Hükmünde Kararnamenin 7 nci maddesinin (b) bendinin 4 numaralı alt bendindeki “ve ilgili bakanlıklar” ibaresi çıkarılmış, (d) bendindeki “kamu kurum ve kuruluşları” ibaresi yerine daha önce yapılan değişikliklerin tabiî sonucu olarak “Dışişleri Bakanlığı” ibaresinin konulmasına karar verilmiştir.

Komisyonumuzca, Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi Alt Komisyon teklifi doğrultusunda “Diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup olup yurtdışı görev süresince tüm özlük haklarıyla Dışişleri Bakanlığı kadrolarına intisap etmiş, diplomatik statüyü haiz daimi temsilci yardımcısı, müşavir, müşavir yardımcısı, ataşe ve ataşe yardımcıları” şeklinde,

İkinci fıkrasının (b) bendi ise “Diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup olup yurtdışı görev süresince tüm özlük haklarıyla Dışişleri Bakanlığı kadrolarına intisap etmiş, konsolosluk memuru statüsündeki ataşeler ve ataşe yardımcıları,”

şeklinde değiştirilerek kabul edilmiştir.

Komisyonumuzca 10 uncu maddenin ikinci fıkrasında geçen “ortak kararname” deyimi “müşterek kararname” olarak değiştirilmiş ve bu fıkraya “Ancak, ihtisas birimleri ile dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtına personel atamasında ayrıca Maliye ve Dışişleri Bakanlıkları ile Devlet Personel Başkanlığının olumlu görüşü aranır. Bu personelin yurtdışı görev süresi her bir atama için üç yılı geçemez. Bu süre zorunluluk halinde iki yıl uzatılabilir” ifadeleri eklenmek suretiyle değiştirilerek kabul edilmiştir.

Komisyonumuzca 11 inci maddenin başlığı “Yurtdışı Görevlere Atanacaklarda Aranacak Nitelikler, Atanacakların Seçimi ve Görevlendirilmesi” şeklinde değiştirilmiş ve birinci fıkrası “temsil yeteneğine sahip olmaları” ibaresinden sonra gelmek üzere “yurtdışında görevlendirilmek bakımından olumlu sicil almış olmaları ve atama öncesi ilgili kurumda geriye yönelik kesintisiz 3 yıl hizmetlerinin olması gereklidir” ve “Yurtdışı teşkilâtında bir göreve atanacak olana memurların İngilizce, Fransızca veya Almanca dillerinden birinden Kamu Personeli Dil Sınavında en az B düzeyinde puan almış olmaları şartı aranır. Bunun yanısıra görev yapılacak olan ülkenin dilini biliyor olmak tercih nedenidir” ifadeleri eklenmek suretiyle,

“Belirlenen aday ilgili kamu kurum ve kuruluşuna bildirilir. Bildirilen adayın ataması 10 uncu maddede belirtilen esaslara göre yapılır” şeklinde yeni bir fıkra ikinci fıkra olarak,

“Ataması gerçekleştirilen Dışişleri Bakanlığı dışındaki personel, yurtdışı görevi süresince özlük hakları bakımından Dışişleri Bakanlığına bağlı olarak görev yapar. Söz konusu işlemler atamayı takiben bir ay içerisinde gerçekleştirilir” şeklinde yeni bir fıkra üçüncü fıkra olarak eklenmiş,

11 inci maddenin ikinci fıkrası ise yapılan yeni düzenleme ile “Yurtdışı teşkilâtı bulunan tüm kamu kurum ve kuruluşlarının uymakla yükümlü olduğu söz konusu nitelikler ve bunların tespiti ile ilgili hususlar Başbakanlıkça hazırlanacak tüzükle belirlenir” şeklinde değiştirilerek dördüncü fıkra olarak kabul edilmiştir.

Kanun Hükmünde Kararnamenin 12 nci maddesinin birinci fıkrası “Misyon ve konsolosluk şefleri kendilerine bağlı olarak diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup olup yurtdışı görev süresince tüm özlük haklarıyla Dışişleri Bakanlığı kadrolarına intisap etmiş, konsolosluk memuru statüsündeki memur ve diğer görevlilerin amiridir” şeklinde yeniden düzenlenmiştir.

Komisyonumuzca, 13 üncü madde Kanun Hükmünde Kararname metninden çıkarılmış, 14 üncü madde 13 üncü madde olarak, 15 inci madde ise 14 üncü madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Komisyonumuzca, Kanun Hükmünde Kararnamenin 16 ncı maddesinin (a) bendinden diğer maddelerde yapılan değişikliğin tabiî sonucu olarak birinci cümle metinden çıkarılmış, ikinci cümle “Askerî ataşelerle özel görevlilerin merkezle yazışmalarına ilişkin düzenlemeler saklıdır” şeklinde yeniden düzenlenmiş, 16 ncı maddenin (b) bendi metinden çıkarılmış, (c) bendinde, ikinci cümlede yer alan “irtibatlı olduğu” ibaresi çıkarılarak (b) bendi olarak adlandırılmış, (d) bendi ise “diğer” kelimesi metinden çıkarılmak ve (c) bendi olarak adlandırılmak suretiyle, yapılan bu değişikliklerle 15 inci madde olarak kabul edilmiştir.

Komisyonumuzca, Kanun Hükmünde Kararnamenin 17 nci maddesi 16 ncı madde olarak aynen kabul edilmiş, 18 inci maddesi “Kanun Hükmünde Kararname” ibarelerinin “Kanun” şeklinde redaksiyonuyla 17 nci madde olarak kabul edilmiştir.

Komisyonumuzca, Kanun Hükmünde Kararnamenin 19 uncu maddesi metinden çıkarıldığından 20 nci madde 18 inci madde olarak, bunu takip eden geçici madde yeniden düzenlenmek suretiyle, 21 ve 22 nci maddeler ise yapılan redaksiyonla 19 ve 20 nci maddeler olarak kabul edilmiştir.

Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesi aynen, 14, 15 ve 17 nci maddeleri ise 13, 14 ve 16 ncı maddeler olarak Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

Raporumuz Genel Kurulun onayına sunulmak üzere Başkanlığa saygı ile arz olunur.
 

Başkan

Başkanvekili

Sözcü

  

Sözcü
 

Kâmran İnan

B. Suat Çağlayan

Mehmet Kaya
 

Van

İzmir

Kahramanmaraş
 

Kâtip

Üye

Üye
 

Mehmet Ali Bilici

Nesrin Ünal

Teoman Özalp
 

Adana

Antalya

Bursa
 

Üye

Üye

Üye
 

Mahmut Erdir

Mustafa Yaman

Ayfer Yılmaz
 

Eskişehir

Giresun

İçel
     

(Oylamada bulunamadı.
     

Tasarıya tümüyle muhalifim)
 

Üye

Üye

Üye
 

Azmi Ateş

İrfan Gündüz

Hüseyin Kansu
 

İstanbul

İstanbul

İstanbul
 

Üye

Üye

Üye
 

Necdet Saruhan

Osman Yumakoğulları

Rahmi Sezgin
 

İstanbul

İstanbul

İzmir
 

Üye

Üye

Üye
 

Cevdet Akçalı

Bülent Arınç

M. Necati Çetinkaya
 

Kütahya

Manisa

Manisa
   

Üye

  
   

Birol Büyüköztürk

  
   

Osmaniye

  

MUHALEFET ŞERHİ

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKANLIĞINA

Üyesi bulunduğum Komisyonumuza 17.6.1999 tarihinde havale edilmiş bulunan Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Yurtdışı Teşkilâtı Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin (189 sayılı) 18.1.2000 tarihli birleşiminde kurulması öngörülen alt komisyon çalışmalarına katılamadığımdan alınan kararlara ve komisyonda yapılan görüşmelerde çekincelerimi eksikliklerini ve uygulamada yaratacağı sorunları kayıtlarda yer almasını sağlamam mümkün olmamıştır.

Söz konusu Tasarının Genel Kurulda görüşmelerinde bu konuda görüşlerimi ifade edeceğim hususunu bilgilerine arz ederim.

Ayfer Yılmaz

İçel

 

 

HÜKÜMETİN TEKLİF ETTİĞİ METİN

KAMU KURUM VE KURULUŞLARININ YURTDIŞI TEŞKİLÂTI HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME

Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Yurtdışı Teşkilâtının yeniden düzenlenmesi; 17.6.1982 tarihli ve 2680 sayılı Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulunca 13.12.1983 tarihinde kararlaştırılmıştır.

BİRİNCİ KISIM

Genel Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1. – Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı; kamu kurum ve kuruluşlarının yurtdışı teşkilâtının kurulmasına, görevlerine, yetkilerine, idaresine ve merkezle olan ilişkilerine ait esasları düzenlemektir.

Tanımlar

MADDE 2. – Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanması bakımından, Kararnamede yer alan başlıca tabir ve terimler aşağıda tarif edilmiştir.

a) Kamu kurum ve kuruluşları; hukukî statüleri ne olursa olsun bir kamu görevi veya belirli kamu hizmetlerini yapmak üzere kurulan, Devlet kuruluşlarıdır.

b) Yurtdışı Teşkilâtı; kamu kurum ve kuruluşlarının yurtdışında devamlı veya geçici görev yapan, dış temsilcilik niteliği taşıyan veya taşımayan bütün kuruluşlarıdır.

c) Dış temsilcilik; diplomatik temsilciliklerle, konsolosluklardır.

d) Diplomatik temsilcilik; büyükelçilik, daimî temsilcilik, temsilcilik, elçilik, ortaelçilik, büyükelçilik ve elçilik büroları ve daimî maslahatgüzarlıklarıdır.

e) Konsolosluk; başkonsolosluk, konsolosluk, muavin konsolosluk, konsolosluk ajanlığı ve büyükelçilik konsolosluk şubeleri ile fahrî başkonsolosluk ve fahrî konsolosluklardır.

f) Misyon şefi; diplomatik temsilciliklerin, büyükelçi, daimî temsilci, temsilci, elçi, ortaelçi, maslahatgüzar unvanlarından birini taşıyan en üst yöneticisidir.

g) Konsolosluk şefi; konsoloslukların, başkonsolos, konsolos, muavin konsolos, konsolosluk ajanı, fahrî başkonsolos, fahrî konsolos unvanlarından birini taşıyan en üst yöneticisidir.

h) İhtisas birimleri; dış temsilciliklerin bünyesinde çalışan ve Dışişleri Bakanlığı dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarına mensup memur ve diğer görevlilerden meydana gelen birimlerdir.

i) Dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı; kamu kurum ve kuruluşlarının dış temsilcilik veya ihtisas birimi niteliğini taşımayan yurtdışı teşkilâtıdır.

İKİNCİ BÖLÜM

Yurtdışı Teşkilâtının Kurulması

Yurtdışı teşkilâtı kurulmasında ilke

MADDE 3. – Yurtdışı teşkilâtı kurma yetkisi, kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilât kanunlarında belirtilir; teşkilât kanunlarında böyle bir yetki bulunmayan kamu kurum ve kuruluşları yurtdışı teşkilâtı kuramaz.

 

 

Sürekli yurtdışı teşkilâtı kurulmasında usul

MADDE 4. – Sürekli yurtdışı teşkilâtından;

a) Dış temsilcilikler, Dışişleri Bakanlığının,

b)İhtisas birimleri ile dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı, ilgili kamu kurum ve kuruluşunun,

teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararı ile kurulur veya akredite edilir, kaldırılır, birleştirilir veya değiştirilir.

Geçici yurtdışı teşkilâtı kurulmasında usul

MADDE 5. – Geçici özel diplomatik temsilcilikler Bakanlar Kurulu Kararı; geçici ihtisas birimleri ve dış temsilcilik niteliği taşımayan geçici yurtdışı teşkilâtı ortak kararname ile kurulur. Yabancı bir ülkede Türkiye’nin menfaatlerini koruyan bir devletin o ülkedeki temsilciliğinde geçici olarak temsilci görevlendirilmesi ortak kararname ile olur.

Geçici yurtdışı teşkilâtı, görev veya hizmet süresi bitince kaldırılır.

Geçici yurtdışı teşkilâtının görev veya hizmet sürelerinin uzatılması birinci fıkrada belirtilen usule tabidir.

 

 

Kararnamelerde yer alacak hususlar

MADDE 6. – Bir yurtdışı teşkilâtı kurulurken, bu teşkilâtın 2 nci maddede gösterilen tanımlar bakımından niteliği, kurulacağı yer, görevleri, yer itibariyle görev alanı, bağlı veya ilgili olacağı misyon, konsolosluk şefliği ve geçici olanların süresi, ilgili Bakanlar Kurulu kararında veya ortak kararnamede belirtilir.

İKİNCİ KISIM

Görevler, Görevliler ve Yetkiler

BİRİNCİ BÖLÜM

Yurtdışı Teşkilâtına İlişkin Görevler

Dış temsilciliklerin görevleri

MADDE 7. – Yurtdışı teşkilâtından;

a)Elçilik niteliğindeki dış temsilciliklerin görevleri şunlardır :

1. Kuruldukları veya akredite edildikleri Devlet nezdinde Türkiye Cumhuriyetini temsil etmek,

2. Türkiye Cumhuriyetinin ve vatandaşlarının, hak ve menfaatlerini korumak ve takip etmek,

3. Nezdinde bulundukları veya akredite edildikleri Devletlerin hükümetleri ve ilgili kuruluşları ile gerekli temas ve görüşmeleri yapmak,

4. Görevleri ile ilgili bilgileri toplamak, değerlendirmek ve sonuçları ile birlikte merkeze iletmek,

5. Türkiye Cumhuriyeti ile nezdinde bulundukları veya akredite edildikleri Devlet arasında dostluk ilişkileri kurulmasına ve siyasî, askerî, ekonomik, kültürel, ilmî ve diğer alanlardaki ilişkilerin geliştrilmesine çalışmak,

6. Bakanlar Kurulu, Dışişleri Bakanlığı ve ilgili bakanlıklar tarafından verilecek diğer görevleri yerine getirmek.

b) Daimî temsilciliklerin ve temsilciliklerin görevleri şunlardır :

1. Milletlerarası kuruluşlarda Türkiye Cumhuriyetini temsil etmek, Devletin menfaatlerini korumak ve takip etmek,

2. Bu kuruluşlar ile temas ve görüşmeler yapmak, kuruluşlardaki gelişme ve eğilimler hakkında bilgi toplamak, değerlendirmek ve sonuçları ile birlikte merkeze iletmek,

3. Kuruluşlar ile Türkiye Cumhuriyeti arasındaki münasebetleri geliştirmek,

4. Bakanlar Kurulu, Dışişleri Bakanlığı ve ilgili bakanlıklar tarafından verilen diğer görevleri yerine getirmek,

c) Konsolosluklar, bulundukları ülkelerde Türkiye Cumhuriyetinin ve vatandaşlarının hak ve menfaatlerini korurlar ve bunlarla ilgili idarî, ticarî ve hukukî işlemleri yürütürler.

d) İhtisas birimleri, kendi alanlarındaki görevlerle, bağlı oldukları kamu kurum ve kuruluşları, misyon ve konosolosluk şeflerince kendilerine verilen görevleri yerine getirirler.

e) Dış temsilcilik niteliğini taşımayan yurtdışı teşkilâtı; kuruluş amaçlarına uygun olarak, bağlı oldukları kurum ve kuruluşlarca verilen görevleri yaparlar.

İKİNCİ BÖLÜM

Memur ve Diğer Görevliler

Dış temsilciliklerdeki memur ve diğer görevliler

MADDE 8. – Diplomatik temsilciliklerdeki memur ve diğer görevliler aşağıda gösterilen unvan veya nitelikleri taşıyan personelden meydana gelir :

a) Dışişleri Bakanlığına mensup diplomatik statüye haiz büyükelçi, daimî temsilci, daimî temsilci yardımcısı, temsilci, elçi, ortaelçi, maslahatgüzar, elçi müsteşar, birinci müsteşar, müsteşar, hukuk müşaviri, başkâtip, ikinci kâtip, üçüncü kâtip, ataşe ve ataşe yardımcıları,

b) Diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup diplomatik statüye haiz daimî temsilci yardımcısı, müşavir, müşavir yardımcısı, ataşe ve ataşe yardımcıları,

c) Diplomatik statüye haiz olmayan idarî, teknik ve hizmetli personel.

Konsolosluktaki memur ve diğer görevliler aşağıda gösterilen unvan veya nitelikleri taşıyan personelden meydana gelir.

a)Konsolosluk memuru statüsündeki başkonsolos, başkonsolos yardımcısı, konsolos, muavin konsolos, konsolosluk ajanı, ataşeler,

b) Diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup konsolosluk memuru statüsündeki ataşeler ve ataşe yardımcıları,

c) Konsolosluk memuru statüsünde olmayan idarî, teknik ve hizmetli personel.

 

 

 

 

Dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtındaki memur ve diğer görevliler

MADDE 9. – Dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtının memur ve diğer görevlileri, kadrolarında gösterilen unvanları taşıyan memurlarla diğer görevlilerden meydana gelir.

Yurtdışı görevlere atamalar

MADDE 10. – Yurtdışı teşkilâtına atamalar, 23 Nisan 1981 tarih ve 2451 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanunda gösterilen usullere göre yapılır.

Bakanlık ilgili kuruluşlarının yurtdışı teşkilâtına personel ataması, ilgili Bakanın teklifi üzerine ortak kararname ile yapılır.

 

 

 

 

 

 

Yurtdışı görevlere atanacaklarda aranacak nitelikler

MADDE 11. – Yurtdışı teşkilâtında bir göreve atanacak memurların gerekli ve yeterli meslekî bilgi, yabancı dil bilgisi ve temsil yeteneğine sahip olmaları ve yurtdışında görevlendirilmek bakımından olumlu sicil almış olmaları gereklidir.

Bu nitelikler ve bunların tespiti ile ilgili hususlar Başbakanlıkça hazırlanacak tüzükle düzenlenir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Yurtdışı Teşkilâtının Yönetimi ile İlgili Esaslar

Yurtdışı teşkilâtı arasındaki ilişkiler

MADDE 12. – Misyon ve konsolosluk şefleri kendilerine bağlı olarak kurulan yurtdışı teşkilâtındaki memur ve diğer görevlilerin amiridir; bu sıfatla söz konusu memur ve diğer görevliler üzerinde amirin sahip bulunduğu bütün yetkileri kullanırlar.

Misyon şefleri; askerî ataşelerin sicil amiri olmayıp bunlarla ilişkileri özel mevzuat esaslarına göre düzenlenir.

Misyon ve konsolosluk şefleri, dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı üzerinde aşağıdaki yetkilere sahiptir :

a) Bu teşkilâtın teftiş veya denetlemelerini yetkili makam ve mercilerden ister, denetler veya denetlettirebilir.

b) Bu teşkilâtın yöneticilerinden bilgi ve görüş ister.

c)İhtiyaç duyulması halinde, bu teşkilâtın yöneticilerini toplantıya çağırır.

İhtisas birimleri ve dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtının yöneticileri

MADDE 13. – Bir dış temsilcilik bünyesinde aynı kamu kurum veya kuruluşuna bağlı birden fazla görevli bulunması halinde, bunlardan hangisinin ihtisas biriminin yöneticisi olacağı ilgili kamu kurum veya kuruluşunca belirlenir.

Bir kamu kurum ve kuruluşunun aynı coğrafi görev alanı içinde dış temsilcilik neteliği taşımayan birden fazla yurtdışı teşkilâtı bulunması halinde, bunlardan birisi, ilgili oldukları misyon veya konsolosluk şefine muhatap olacak şekilde görevlendirilir.

Misyon ve konsolosluk şefliklerine vekâlet

MADDE 14. – Bir misyon veya konsolosluk şefinin görevinden geçici veya sürekli olarak ayrılması halinde misyon veya konsolosluk şefliğine Dışişleri Bakanlığınca belirlenecek bir görevli vekâlet eder.

Protokolle ilgili esaslar

MADDE 15. – Diplomatik temsilciliklerde diplomatik statüyü; konsolosluklarda konsolosluk memuru statüsünü haiz personel ile ilgili protokol esasları Dışişleri Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Yurtdışı teşkilâtı ile merkez arasındaki yazışmalar

MADDE 16. – Yurtdışı teşkilâtı ile merkez arasındaki yazışmalarda aşağıdaki esaslar uygulanır :

a) Bir misyon veya konsolosluk şefine bağlı yurtdışı teşkilâtı ile merkez arasındaki yazışmalar, ilgili misyon veya konsolosluk şefi aracılığı ile yapılır. Askerî ataşeler ile özel görevlilere dair düzenlemeler saklıdır.

b)Dışişleri Bakanlığına doğrudan bağlı bulunan dış temsilciliklerin misyon ve konsolosluk şefleri, ihtisas birimlerinin kendileri aracılığı ile gönderecekleri yazıları, ilgili kamu kurum veya kuruluşlarına intikal ettirirler. Ancak, bunlardan gerekli gördüklerinin bir örneğini Dışişleri Bakanlığına da gönderebilirler.

c)Dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı merkezde bağlı bulundukları kamu kurum ve kuruluşları ile doğrudan yazışabilirler. Ancak bunlar, irtibatlı olduğu misyon ve konsolosluk şeflerini ilgilendiren yazıların birer suretini kendilerine göndermek veya vermekle yükümlüdürler.

d) Yurtdışı teşkilâtı ile merkez arasındaki haberleşme ve yazışmalara ilişkin diğer hususlar bir yönetmelikle belirlenir.

ÜÇÜNCÜ KISIM

Çeşitli, Geçici ve Son Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM

Çeşitli Hükümler

Fahrî başkonsolosluk ve fahrî konsolosluklar

MADDE 17. – Fahrî başkonsolosluk ve fahrî konsolosluklarla ilgili konular, Dışişleri Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Tüzük ve yönetmelikler

MADDE 18. – Bu Kanun Hükmünde Kararname ile çıkarılması öngörülen tüzük ve yönetmelikler, Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde çıkarılır.

Yönetmelikler Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konur. Bu yönetmelikler Resmî Gazete ile yayımlanır.

Genelgeler

MADDE 19. – Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanması ile ilgili genelgeleri yayınlamak yetkisi Başbakanlığın onayını alarak Dışişleri Bakanlığına aittir. Diğer kamu kurum ve kuruluşları kendi görev alanlarını ilgilendiren konularda yurtdışı teşkilâtına Başbakanlığın onayını alarak genelge yayınlayabilirler ve Dışişleri Bakanlığına bilgi verirler.

Yürürlükten kaldırılan ve saklı tutulan hükümler

MADDE 20. – 17 Mayıs 1969 tarih 1173 sayılı Kanunun, bu Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenmeyen konulara ve milletlerarası kuruluşlarla ilişkilerin yürütülmesine ait hükümleri saklıdır.

Yukarıda saklı tutulan hükümler hariç 1173 sayılı Kanunun ve ilgili diğer kanunların bu Kanun Hükmünde Kararnameye aykırı olan hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır.

Mevcut yurtdışı teşkilâtının yeniden düzenlenmesi

GEÇİCİ MADDE 1. – Mevcut yurtdışı teşkilâtı, bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde bu Kanun Hükmünde Kararnamedeki esaslara göre yeniden düzenlenir veya tasfiye edilir.

 

Yürürlük

MADDE 21. – Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 22. – Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

Kenan Evren

Cumhurbaşkanı

 

T. Özal

    
 

Başbakan

    
 

Devlet Bakanı ve Başbakan Yrd.

Adalet Bakanı

M. Savunma Bakanı
 

İ. K. Erdem

M. N. Eldem

Z. Yavuztürk
 

İçişleri Bakanı

Dışişleri Bakanı

Maliye Bakanı
 

A. Tanrıyar

V. Halefoğlu

V. Arıkan
 

M. Eğitim Bakanı

Bayındırlık Bakanı

Ticaret Bakanı
 

M. V. Dinçerler

İ. S. Giray

K. Oksay
 

Sağ. ve Sos. Yrd. Bakanı

Güm. ve Tek. Bakanı

Ulaştırma Bakanı
 

M. Aydın

A. M. Yılmaz

V. Atasoy
 

Tar. ve Orman Bakanı

Çalışma Bakanı

San. ve Tek. Bakanı
 

H. H. Doğan

M. Kalemli

H. C. Aral
 

En. ve Tabiî K. Bakanı

Kül. ve Turizm Bakanı

İmar ve İskân Bakanı
 

C. Büyükbaş

M. M. Taşçıoğlu

S. N. Türel
 

Köy. ve Koop. Bakanı

Gençlik ve Spor Bakanı

Sosyal Güv. Bakanı
 

İ. Özdağlar

A. Tenekeci

A. K. Alptemoçin
       

 

DIŞİŞLERİ KOMİSYONUNUN

KABUL ETTİĞİ METİN

 

KAMU KURUM VE KURULUŞLARININ YURTDIŞI TEŞKİLÂTI HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN DEĞİŞTİRİLEREK KABULÜ HAKKINDA KANUN TASARISI

 

 

 

BİRİNCİ KISIM

Genel Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1. – Bu Kanunun amacı; kamu kurum ve kuruluşlarının yurtdışı teşkilâtının kurulmasına, görevlerine, yetkilerine, idaresine ve merkezle olan ilişkilerine ait esasları düzenlemektir.

Tanımlar

MADDE 2. – Bu Kanunun uygulanması bakımımdan, Kanunda yer alan başlıca tabir ve terimler aşağıda tarif edilmiştir.

a) Kamu kurum ve kuruluşları; hukukî statüleri ne olursa olsun bir kamu görevi veya belirli kamu hizmetlerini yapmak üzere kurulan, Devlet kuruluşlarıdır.

b) Yurtdışı Teşkilâtı; kamu kurum ve kuruluşlarının yurtdışında devamlı veya geçici görev yapan, dış temsilcilik niteliği taşıyan veya taşımayan bütün kuruluşlarıdır.

c) Dış temsilcilik; diplomatik temsilciliklerle, konsolosluklardır.

d) Diplomatik temsilcilik; büyükelçilik, daimî temsilcilik, temsilcilik, elçilik, ortaelçilik, büyükelçilik ve elçilik büroları ve daimî maslahatgüzarlıklarıdır.

e) Konsolosluk; başkonsolosluk, konsolosluk, muavin konsolosluk, konsolosluk ajanlığı ve büyükelçilik konsolosluk şubeleri ile fahrî başkonsolosluk ve fahrî konsolosluklardır.

f) Misyon şefi; diplomatik temsilciliklerin, büyükelçi, daimî temsilci, temsilci, elçi, ortaelçi, maslahatgüzar unvanlarından birini taşıyan en üst yöneticisidir.

g) Konsolosluk şefi; konsoloslukların, başkonsolos, konsolos, muavin konsolos, konsolosluk ajanı, fahrî başkonsolos, fahrî konsolos unvanlarından birini taşıyan en üst yöneticisidir.

h) İhtisas birimleri; daha önce Dışişleri Bakanlığı dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarına mensup olan ancak yurtdışı görevi süresince tüm özlük haklarıyla Dışişleri Bakanlığına intisap eden memur ve diğer görevlilerden meydana gelen birimlerdir.

i) Dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı; kamu kurum ve kuruluşlarının dış temsilcilik veya ihtisas birimi niteliğini taşımayan yurtdışı teşkilâtıdır.

 

İKİNCİ BÖLÜM

Yurtdışı Teşkilâtının Kurulması

Yurtdışı teşkilâtı kurulmasında ilke

MADDE 3. – Yurtdışı teşkilâtı kurma yetkisi, kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilât kanunlarındaki esaslar göz önünde tutularak, Maliye ve Dışişleri Bakanlıkları ile Başbakanlığın olumlu görüşleri doğrultusunda kullanılır. Teşkilât kanunlarında böyle bir yetki bulunmayan kamu kurumu ve kuruluşları yurtdışı teşkilâtı kuramaz.

Sürekli yurtdışı teşkilâtı kurulmasında usul

MADDE 4. – Sürekli yurtdışı teşkilâtından;

a) Dış temsilcilikler, Dışişleri Bakanlığının,

b)İhtisas birimleri ile dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı, Maliye ve Dışişleri Bakanlıkları ile Devlet Personel Başkanlığının olumlu görüşü alınarak, ilgili kamu kurum ve kuruluşunun,

Teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararı ile kurulur veya akredite edilir, kaldırılır, birleştirilir veya değiştirilir.

Geçici yurtdışı teşkilâtı kurulmasında usul

MADDE 5. – Geçici özel diplomatik temsilcilikler Bakanlar Kurulu Kararı; geçici ihtisas birimleri ve dış temsilcilik niteliği taşımayan geçici yurtdışı teşkilâtı, Maliye ve Dışişleri Bakanlıkları ile Devlet Personel Başkanlığının olumlu görüşü alınarak, müşterek kararname ile kurulur. Yabancı bir ülkede Türkiye’nin menfaatlerini koruyan bir devletin o ülkedeki temsilciliğinde geçici olarak temsilci görevlendirilmesi müşterek kararname ile olur.

Geçici yurtdışı teşkilâtı, görev veya hizmet süresi bitince kaldırılır.

Geçici yurtdışı teşkilâtının görev veya hizmet sürelerinin uzatılması birinci fıkrada belirtilen usule tabidir.

Kararnamelerde yer alacak hususlar

MADDE 6. – Bir yurtdışı teşkilâtı kurulurken, bu teşkilâtın 2 nci maddede gösterilen tanımlar bakımından niteliği, kurulacağı yer, görevleri, yer itibariyle görev alanı, bağlı veya ilgili olacağı misyon, konsolosluk şefliği, geçici olanların süresi, ihtisas birimlerinde çalıştırılabilecek azami kadrolu personel sayısı, yurtdışı teşkilâtının bağlı olacağı esaslar ve yurtdışı teşkilâtının kurulma gerekçesi ilgili Bakanlar Kurulu kararında veya müşterek kararnamede belirtilir.

Her yıl için kurulacak yeni ihtisas birimi ve dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı sayısı ve verilecek kadro sayısı, bir önceki yıla ait bu nitelikteki toplam yurtdışı teşkilâtı sayısının ve bu nitelikteki yurtdışı teşkilâtındaki toplam kadro sayısının yüzde birini aşamaz.

Bu nitelikler ve bunların tesbiti ile ilgili hususlar Başbakanlıkça hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir.

 

 

 

İKİNCİ KISIM

Görevler, Görevliler ve Yetkiler

BİRİNCİ BÖLÜM

Yurtdışı Teşkilâtına İlişkin Görevler

Dış temsilciliklerin görevleri

MADDE 7. – Yurtdışı teşkilâtından;

a) Elçilik niteliğindeki dış temsilciliklerin görevleri şunlardır :

1. Kuruldukları veya akredite edildikleri Devlet nezdinde Türkiye Cumhuriyetini temsil etmek,

2. Türkiye Cumhuriyetinin ve vatandaşlarının, hak ve menfaatlerini korumak ve takip etmek,

3. Nezdinde bulundukları veya akredite edildikleri Devletlerin hükümetleri ve ilgili kuruluşları ile gerekli temas ve görüşmeleri yapmak,

4. Görevleri ile ilgili bilgileri toplamak, değerlendirmek ve sonuçları ile birlikte merkeze iletmek,

5. Türkiye Cumhuriyeti ile nezdinde bulundukları veya akredite edildikleri Devlet arasında dostluk ilişkileri kurulmasına ve siyasî, askerî, ekonomik, kültürel, ilmî ve diğer alanlardaki ilişkilerin geliştirilmesine çalışmak,

6. Bakanlar Kurulu, Dışişleri Bakanlığı ve ilgili bakanlıklar tarafından verilecek diğer görevleri yerine getirmek.

b) Daimi temsilciliklerin ve temsilciliklerin görevleri şunlardır :

1. Milletlerarası kuruluşlarda Türkiye Cumhuriyetini temsil etmek, Devletin menfaatlerini korumak ve takip etmek,

2. Bu kuruluşlar ile temas ve görüşmeler yapmak, kuruluşlardaki gelişme ve eğilimler hakkında bilgi toplamak, değerlendirmek ve sonuçları ile birlikte merkeze iletmek,

3. Kuruluşlar ile Türkiye Cumhuriyeti arasındaki münasebetleri geliştirmek,

4. Bakanlar Kurulu ve Dışişleri Bakanlığı tarafından verilen diğer görevleri yerine getirmek,

c) Konsolosluklar, bulundukları ülkelerde Türkiye Cumhuriyetinin ve vatandaşlarının hak ve menfaatlerini korurlar ve bunlarla ilgili idarî, ticarî ve hukukî işlemleri yürütürler.

d) İhtisas birimleri, kendi alanlarındaki görevlerle, bağlı oldukları Dışişleri Bakanlığının misyon ve konsolosluk şeflerince kendilerine verilen görevleri yerine getirirler.

e) Dış temsilcilik niteliğini taşımayan yurtdışı teşkilâtı; kuruluş amaçlarına uygun olarak, bağlı oldukları kurum ve kuruluşlarca verilen görevleri yaparlar.

İKİNCİ BÖLÜM

Memur ve Diğer Görevliler

Dış temsilciliklerdeki memur ve diğer görevliler

MADDE 8. – Diplomatik temsilciliklerdeki memur ve diğer görevliler aşağıda gösterilen unvan veya nitelikleri taşıyan personelden meydana gelir :

a) Dışişleri Bakanlığına mensup diplomatik statüye haiz büyükelçi, daimi temsilci, daimi temsilci yardımcısı, temsilci, elçi, ortaelçi, maslahatgüzar, elçi müsteşar, birinci müsteşar, müsteşar, hukuk müşaviri, başkâtip, ikinci kâtip, üçüncü kâtip, ataşe ve ataşe yardımcıları,

b) Diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup olup yurtdışı görev süresince tüm özlük haklarıyla Dışişleri Bakanlığı kadrolarına intisap etmiş, diplomatik statüyü haiz daimi temsilci yardımcısı, müşavir, müşavir yardımcısı, ataşe ve ataşe yardımcıları,

c) Diplomatik statüyü haiz olmayan idarî, teknik ve hizmetli personel.

Konsolosluktaki memur ve diğer görevliler aşağıda gösterilen unvan veya nitelikleri taşıyan personelden meydana gelir.

a) Konsolosluk memuru statüsündeki başkonsolos, başkonsolos yardımcısı, konsolos, muavin konsolos, konsolosluk ajanı, ataşeler.

b) Diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup olup yurtdışı görev süresince tüm özlük haklarıyla Dışişleri Bakanlığı kadrolarına intisap etmiş, konsolosluk memuru statüsündeki ataşeler ve ataşe yardımcıları,

c) Konsolosluk memuru statüsünde olmayan idarî, teknik ve hizmetli personel.

Dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtındaki memur ve diğer görevliler

MADDE 9. – Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesi Komisyonumuzca aynen kabul edilmiştir.

 

Yurtdışı görevlere atamalar

MADDE 10. – Yurtdışı teşkilâtına atamalar, 23 Nisan 1981 tarihli ve 2451 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanunda gösterilen usullere göre yapılır.

Bakanlık ilgili kuruluşlarının, yurtdışı teşkilâtına personel ataması, ilgili Bakanın teklifi üzerine müşterek kararname ile yapılır. Ancak, ihtisas birimleri ile dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtına personel atamasında ayrıca Maliye ve Dışişleri Bakanlıkları ile Devlet Personel Başkanlığının olumlu görüşü aranır. Bu personelin yurtdışı görev süresi her bir atama için üç yılı geçemez. Bu süre zorunluluk halinde iki yıl uzatılabilir.

Yurtdışı görevlere atanacaklarda aranacak nitelikler, atanacakların seçimi ve görevlendirilmesi

MADDE 11. – Yurtdışı teşkilâtında bir göreve atanacak memurların gerekli ve yeterli meslekî bilgi, yabancı dil bilgisi ve temsil yeteneğine sahip olmaları, yurtdışında görevlendirilmek bakımından olumlu sicil almış olmaları ve atama öncesi ilgili kurumda geriye yönelik kesintisiz üç yıl hizmetlerinin olması gereklidir. Yurtdışı teşkilâtında bir göreve atanacak olan memurların İngilizce, Fransızca veya Almanca dillerinden birinden Kamu Personeli Dil Sınavında en az B düzeyinde puan almış olmaları şartı aranır. Bunun yanısıra görev yapılacak olan ülkenin dilini biliyor olmak tercih nedenidir.

Belirlenen aday ilgili kamu kurum ve kuruluşuna bildirilir. Bildirilen adayın ataması 10 uncu maddede belirtilen esaslara göre yapılır.

Ataması gerçekleştirilen Dışişleri Bakanlığı dışındaki personel, yurtdışı görevi süresince özlük hakları bakımından Dışişleri Bakanlığına bağlı olarak görev yapar. Söz konusu işlemler atamayı takiben 1 ay içerisinde gerçekleştirilir.

Yurtdışı teşkilâtı bulunan tüm kamu kurum ve kuruluşlarının uymakla yükümlü olduğu söz konusu nitelikler ve bunların tespiti ile ilgili hususlar Başbakanlıkça hazırlanacak tüzükle belirlenir

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Yurtdışı Teşkilâtının Yönetimi ile İlgili Esaslar

Yurtdışı teşkilâtı arasındaki ilişkiler

MADDE 12. – Misyon ve konsolosluk şefleri kendilerine bağlı olarak diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup olup yurtdışı görev süresince tüm özlük haklarıyla Dışişleri Bakanlığı kadrolarına intisap etmiş, konsolosluk memuru stütüsündeki memur ve diğer görevlilerin amiridir.

Misyon şefleri; askerî ataşelerin sicil amiri olmayıp bunlarla ilişkileri özel mevzuat esaslarına göre düzenlenir.

Misyon ve konsolosluk şefleri, dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı üzerinde aşağıdaki yetkilere sahiptir :

a) Bu teşkilâtın teftiş veya denetlemelerini yetkili makam ve mercilerden ister, denetler veya denetlettirebilir.

b) Bu teşkilâtın yöneticilerinden bilgi ve görüş ister.

c)İhtiyaç duyulması halinde, bu teşkilâtın yöneticilerini toplantıya çağırır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Misyon ve konsolosluk şefliklerine vekâlet

MADDE 13. – Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesi Komisyonumuzca kaldırıldığından 14 üncü madde 13 üncü madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Protokolle ilgili esaslar

MADDE 14. – Kanun Hükmünde Kararnamenin 15 inci maddesi Komisyonumuzca 14 üncü madde olarak aynen kabul edilmiştir.

 

Yurtdışı teşkilâtı ile merkez arasındaki yazışmalar

MADDE 15. – Yurtdışı teşkilâtı ile merkez arasındaki yazışmalarda aşağıdaki esaslar uygulanır :

a) Askerî ataşeler ile özel görevlilerin merkezle yazışmalarına ilişkin düzenlemeler saklıdır.

b) Dış temsilcilik niteliği taşımayan yurtdışı teşkilâtı merkezde bağlı bulundukları kamu kurum ve kuruluşları ile doğrudan yazışabilirler. Ancak bunlar, misyon ve konsolosluk şeflerini ilgilendiren yazıların birer suretini bu ilgililere göndermek veya vermekle yükümlüdürler.

c) Yurtdışı teşkilâtı ile merkez arasındaki haberleşme ve yazışmalara ilişkin hususlar bir yönetmelikle belirlenir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÜÇÜNCÜ KISIM

Çeşitli, Geçici ve Son Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM

Çeşitli Hükümler

Fahrî başkonsolosluk ve fahrî konsolosluklar

MADDE 16. – Kanun Hükmünde Kararnamenin 17 inci maddesi Komisyonumuzca 16 ncı madde olarak aynen kabul edilmiştir.

Tüzük ve yönetmelikler

MADDE 17. – Bu Kanun ile çıkarılması öngörülen tüzük ve yönetmelikler, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde çıkarılır.

Yönetmelikler Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konur. Bu yönetmelikler Resmî Gazete ile yayımlanır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yürürlükten kaldırılan ve saklı tutulan hükümler

MADDE 18. – 17 Mayıs 1969 tarih 1173 sayılı Kanunun, bu Kanun ile düzenlenmeyen konulara ve milletlerarası kuruluşlarla ilişkilerin yürütülmesine ait hükümleri saklıdır.

Yukarıda saklı tutulan hükümler hariç 1173 sayılı Kanunun ve ilgili diğer kanunların bu Kanuna aykırı olan hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır.

Mevcut yurtdışı teşkilâtının yeniden düzenlenmesi

GEÇİCİ MADDE 1. – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce kurulmuş ve 6 ncı maddenin ikinci fıkrasında belirtilen yönetmelik hükümlerine uymayan sürekli veya geçici yurtdışı teşkilâtlarının durumları, Kanunun yayımı tarihinden itibaren en geç bir yıl içerisinde, Kanun hükümlerine uygun hale getirilir.

Yürürlük

MADDE 19. – Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 20. – Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

 

 

SIRA SAYISI 433 ÜN SONU