11 Kasım 2026
BİRİNCİ OTURUM
Açılma Saati: 14.00
BAŞKAN: Başkan Vekili Yusuf BEYAZIT
KÂTİP ÜYELER: Nermin YILDIRIM KARA (Hatay), Kurtcan ÇELEBİ (Ankara)
----- 0 -----
BAŞKAN - Türkiye Büyük Millet Meclisinin 16'ncı Birleşimini açıyorum.
Toplantı yeter sayısı vardır, görüşmelere başlıyoruz.
Gündeme geçmeden önce 3 sayın milletvekiline gündem dışı söz vereceğim.
İlk söz talebi Mersin'in sorunları hakkında Mersin Milletvekili Sayın Burhanettin Kocamaz'a aittir.
Buyurun Sayın Kocamaz. (İYİ Parti sıralarından alkışlar)
BAŞKAN - Değerli arkadaşlar, bugün 20 kişiye söz vereceğim, başka söz vermeyeceğiz, yazdırmayın lütfen.
BURHANETTİN KOCAMAZ (Mersin) - Teşekkürler Sayın Başkan.
Değerli milletvekilleri, Mersin ilimizin sorunlarına yönelik İYİ Parti Grubumuz adına gündem dışı söz aldım. Yüce Meclisi ve aziz milletimizi saygıyla selamlıyorum.
Değerli milletvekilleri, ülkemizde toplumun hemen hemen bütün kesimleri artık, yaşanan ağır ekonomik şartlardan şikâyet etmekte ve acil önlem alınmasını talep etmektedir. Mersin Ziraat Odaları il Koordinasyon Kurulu, üreticilerimizin yaşadıkları ağır ekonomik sorunları dile getiren yazılı bir açıklama yaptı. Ben buradan Veyis Avcı Başkanlığında, Rasim Şahin, Hüseyin Akdeniz, Hacer Emiş Işık, Şeref Gümüş, Kemal Gezer, Musa Yılmaz ve Muharrem Yılmaz imzasıyla kamuoyuna yapılan açıklamayı aynen, siz iktidar mensuplarına aktarmak istiyorum: Çiftçinin sabrı tükeniyor, ürün dalında kalıyor, ihracat tıkanıyor, üretici isyan ediyor. Türk tarımı artık yalnızca maliyet krizi değil, ciddi bir pazarlama ve ayakta kalma krizi yaşamaktadır. Bugün Mersin'de, Çukurova'da ve ülkemizin birçok tarım bölgesinde üreticilerimiz büyük bir çaresizlik içerisindedir. Bahçeler ürün dolu, depolar dolu ancak çiftçilerin cebi boş. Bugün çiftçimizin ürettiği tüm ürünler dalında bekliyor. İhracat güzergâhlarında ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Dış pazarlara ulaşmak zorlaşıyor. Nakliye maliyetleri artıyor, iç piyasada ise fiyatlar üretim maliyetlerini dahi karşılayamıyor. Bir taraftan mazot, gübre, ilaç, elektrik ve işçilik maliyetleri her geçen gün yükselirken diğer tarafta ürün fiyatları düşüyor. Soruyoruz: Bu çiftçi nasıl ayakta kalacak, borcunu nasıl ödeyecek? Gelecek yıl hangi imkânlarla üretim yapacak? Bugün çiftçimiz ürettiği ürünlerinde kilogram başına üretim maliyeti 9-12 lirayı bulurken üreticimizin karşılaştığı satış fiyatları 1-4 liraya kadar gerilemiştir. Üretici ürününü sattığında dahi zarar ediyorsa ortada ciddi bir sorun var demektir. Daha da acısı bazı üreticilerimiz toplama ve işçilik maliyetlerini karşılayamayacağı için ürününü dalında bırakmak zorunda kalıyor. Bu tablo karşısında çiftçimizin tepkisi son derece anlaşılır bir durumdur. Çiftçinin isyanı siyasete değil, geçim derdinedir. Çiftçi ayrıcalık değil, alın terinin karşılığını istemektedir. Üreticimiz sadaka istemiyor, destek adı altında geçici çözümlerle ayakta tutulmak istemiyor. Ürettiği ürünün gerçek değerinden satılmasını istiyor. İhracat pazarlarında yaşanan daralma ve ulaşım sorunları artık acil müdahale gerektirmektedir. İlgili bakanlıklarımızın, ihracatçı birliklerimizin ve sektörün bütün paydaşlarının bir araya gelerek alternatif bir ihracat güzergâhlarını ve yeni pazarları hızla devreye sokması gerekir. Ürün dalındayken çözüm üretilmelidir, ürün çürüdükten sonra alınacak tedbirlerin çiftçiye faydası olmayacaktır.
Bir başka önemli sorun ise üretici ile tüketici arasındaki fiyat uçurumudur. Çiftçinin bahçesinde değer bulmayan ürünün market raflarında yüksek fiyatlarla satılması hem üreticiyi hem de tüketiciyi mağdur etmektedir. Bu zincirin daha şeffaf, denetlenebilir ve adil bir yapıya kavuşturulması zorunludur.
Buradan açıkça ifade etmek istiyoruz: Tarım politikalarının başarısı yalnızca üretim miktarıyla ölçülemez, asıl başarı üretilen ürünün pazarlanması ve çiftçinin emeğinin karşılığını almasıdır. Üreticinin borçlarını ödeyemediği, ağaçlarını sökmeyi düşündüğü, gençlerin tarımdan uzaklaştığı bir ortamda tarımın geleceğinden güvenle söz edemeyiz. Bugün çiftçiyi kaybedersek yarın üretimi kaybederiz, üretimi kaybedersek gıda güvenliğimizi tehlikeye atarız.
Mersin ziraat odaları olarak beklentimiz, ihracat sorunlarının çözülmesi, alternatif pazarlarına açılması, üretici maliyetlerinin azaltılması, tarımsal borçların üreticiyi rahatlatacak şekilde yeniden düzenlenmesi ve ürünlerin değerlendirilmesine yönelik acil tedbirlerin hayata geçirilmesidir. Artık açıklama değil çözüm zamanı. Çiftçinin sabrı tükeniyor, üretici her geçen gün daha fazla borçlanıyor, bahçelerimizdeki ürünler alıcı bekliyor.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Tamamlayın lütfen.
BURHANETTİN KOCAMAZ (Devamla) - Bu ülkenin çiftçisi üretmeyi biliyor, toprağını seviyor, bütün zorluklara rağmen üretmekten vazgeçmiyor ancak çiftçimizin emeğini korumak ve ürününe pazar bulmak da ortak sorumluluğumuzdur. Unutulmamalıdır ki çiftçi yalnızca kendisi için değil, 86 milyon insanımız için üretmektedir.
Son sözümüz açıktır, çiftçinin alın teri dalında çürümemeli, üreten çiftçiyi zarar etmemeli, bereketli toprakların sahibi olan üreticimiz yoksulluğa mahkûm edilmemeli. Üreticimizin sesini duyurmaya, sorunlarını dile getirmeye ve çözüm aramaya kararlılıkla devam edeceğiz diyor, yüce Meclisi ve aziz milletimizi saygıyla selamlıyorum. (İYİ Parti, CHP ve YENİ YOL sıralarından alkışlar)
BAŞKAN - Çok teşekkür ederim.
BAŞKAN - Şu anda Genel Kurulumuzda misafir olarak yerel yöneticiler, muhtarlarımız ve STK temsilcilerimiz var. Kendilerine hoş geldiniz diyoruz. (Alkışlar)
BAŞKAN - İkinci söz talebi Gümüşhane hakkında Gümüşhane Milletvekili Musa Küçük'e aittir.
Buyurun Sayın Küçük. (MHP sıralarından alkışlar)
MUSA KÜÇÜK (Gümüşhane) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Gazi Meclisimizi saygıyla selamlıyorum.
Bugün Gümüşhane'mizin ekonomik geleceğini, üreticilerimizin sorunlarını, yatırımcılarımızın karşılaştığı engelleri ve şehrimizin kalkınma beklentilerini dile getirmek üzere gündem dışı söz almış bulunuyorum.
Gümüşhane, tarımıyla, hayvancılığıyla, madenciliğiyle ve çalışkan insanıyla üretim potansiyeline sahip ancak bu potansiyelinin değerlendirilmesi için üretimin desteklenmesi, yatırımın önünün açılması ve sanayinin Anadolu'ya yayılması gerekmektedir. Özellikle Kelkitli şeker pancarı üreticisi çiftçilerimizin büyük emek ve maliyetlerle yetiştirdiği şeker pancarında uygulanan fire oranları her yıl artmaktadır. 2019 yılında ortalama yüzde 10 olan fire oranı 2023 yılında yüzde 18'e, 2026 yılında ise yüzde 30'lara ulaşmıştır. Yüzde 30 fire demek 3 kamyon pancarın yaklaşık bir kamyonunun çamur ve toprak kesintisiyle üreticinin elinden alınması demektir. Bu durum çiftçinin gelirini düşürmekte, sözleşme kotasının tamamlamasını zorlaştırmakta ve cezai yaptırım riskini doğurmaktadır. Fire oranları bağımsız ve şeffaf biçimde incelenmeli, tarım süreçleri denetlenmeli ve üreticimizin mağduriyeti giderilmelidir. Ayrıca, Ziraat Bankasından kullanılan hazine destekli tarımsal kredilerin cari faiz üzerinden değerlendirilmesi çiftçilerimizin borç yükünü artırmaktadır. Bu krediler için erteleme ve yapılandırma imkânı sağlanmalıdır. Tarım ve Orman Bakanımızla yaptığımız görüşmede bölgede uzman ekipler tarafından yerinde inceleme yapılacağı ifade edilmiştir. Sayın Bakanımıza ilgileri için burada teşekkür ediyorum.
Değerli milletvekilleri, üreticimizin sorunlarını çözmek kadar yeni yatırımların önünü de açmak zorundayız. Ancak Gümüşhane'de yatırım yapmak isteyen girişimcilerimiz planlama ve mevzuat engelleriyle karşılaşmaktadır. Bu planların başında 1/100.000 ölçekli çevre düzeni ve planı gelmektedir. İlimizin dağlık coğrafyası, yerleşim özellikleri ve ekonomik ihtiyaçları yeterince dikkate alınmadan uygulanan plan kararları yeni yatırım alanlarının oluşturulmasını zorlaştırmaktadır. Gümüşhane'nin coğrafi gerçekleri dikkate alınmadan hazırlanan planlarla Gümüşhane'nin kalkınmasını bekleyemeyiz. Bu nedenle 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı ilimizin şartlarına uygun şekilde yeniden düzenlenmelidir.
Bir diğer sorun, karayolları yol kenarı çekme mesafesidir. Büyükşehirlerde 5 metre olarak uygulanabilen mesafenin Gümüşhane'de 25 metre olması, yeni ticari alanların oluşmasını ve iş yeri açılmasını engellemektedir. Bölünmüş yollarımızın mevcut durumu da dikkate alınarak gerekli teknik ve hukuki düzenlemelerle bu mesafe 5 metreye indirilmelidir. Gümüşhaneli yatırımcı büyükşehirdeki yatırımcılardan daha dezavantajlı şartlarda rekabet etmek zorunda bırakılmamalıdır.
Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bu sorunların çözümü Anadolu şehirlerinin üretim ve yatırım bakımından güçlendirilmesiyle mümkündür. Marmara ve Ege Bölgelerimize sanayi yatırımları yoğunlaşırken Anadolu şehirlerimiz sahip oldukları potansiyele rağmen yeterince sanayileşememektedir. Büyükşehirlerdeki sanayi yoğunluğu nüfus baskısını ve çevre sorunlarını artırırken Anadolu'da yeni üretim merkezleri oluşturmak ülkemiz için önemli bir fırsattır. Bu noktada Hükûmetimizin cazibe merkezleri programı kapsamlı ve etkin biçimde hayata geçirilmelidir. Büyükşehirlerdeki sanayi tesislerinin Anadolu'ya taşınması, teşvik edilmesi, ücretsiz veya uygun koşullarda arsa tahsisi, vergi, sigorta primi ve istihdam destekleri sağlanmalıdır. Gümüşhane de bu programın öncelikli illeri arasında yer almalıdır. Çünkü sanayinin Anadolu'ya yayılması yalnızca ekonomik kalkınma değil aynı zamanda göçün önlenmesi ve bölgesel refahın artırılması demektir. Biz Gümüşhane olarak ayrıcalık değil fırsat eşitliği istiyoruz. Çiftçimizin emeğinin karşılığını almasını, yatırımcımızın önündeki engellerin kaldırılmasını, gençlerimizin kendi memleketinde iş ve aş bulmasını istiyoruz. İlgili bakanlarımıza buradan Gümüşhane'nin bu haklı beklentileri doğrultusunda gerekli adımları atmaya davet ediyoruz.
Anadolu güçlenmeden Türkiye'nin kalkınması, üretimin Anadolu'ya yayılmadan bölgesel refahın sağlanması mümkün değildir diyor, Genel Kurulu saygıyla selamlıyoruz. (MHP, AK PARTİ ve YENİ YOL sıralarından alkışlar)
BAŞKAN - Çok teşekkür ederim.
Üçüncü söz talebi 14 Kasım Ahıska Türkleri sürgününün yıl dönümü münasebetiyle Ardahan Milletvekili Kaan Koç'a aittir.
Buyurun Sayın Koç. (AK PARTİ sıralarından alkışlar)
KAAN KOÇ (Ardahan) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bir halkın öz yurdundan koparılışını ve seksen iki yıldır dinmeyen vatan hasretini Gazi Meclisimizde ifade etmek üzere söz almış bulunuyorum.
Ahıska'nın ayrılık acısı ilk olarak 1944'te başlamadı, 1828'deki Rus işgalinin ardından Anadolu'ya ilk göçler yaşandı. Ardından, 93 Harbi bölgemizin muhacirlik acısını daha da derinleştirdi. Sınırlar değişti, yollar kapandı fakat Ahıska ile Ardahan'ın ve Anadolu'nun kardeşliği hiçbir zaman sona ermedi. 14 Kasım 1944 sabahı insanlar evlerinden Stalin yönetiminin emriyle zorla çıkarıldı, ne çocukların korkusu dinlendi ne annelerin feryadı ne de yaşlıların çaresizliği. Sovyet birlikleri tarafından 100 bin Ahıska Türkü asırlardır yaşadığı ata topraklarından koparılarak yük vagonlarına dolduruldu. Düşününüz, bütün ömrünüzün geçtiği köyünüze son kez dönüp bakmanıza bile fırsat verilmiyor. Annenizin babanızın mezarı orada, hatıralarınız, emekleriniz orada ve siz bütün bir hayatı ardınızda bırakarak nereye gittiğinizi bilmediğiniz bir trene bindiriliyorsunuz. İşte, Ahıska sürgünü insanın evinden, vatanından, hatıralarından ve sevdiklerinden zorla koparılmasının adıdır. Yolculukta açlıktan, soğuktan ve hastalıktan binlerce insan hayatını kaybetti. Bugün "binlerce insan" dediklerimizin her birisinin bir adı, ailesi, yarım kalan bir hayatı vardı; hayatta kalanlar ise ömürleri boyunca acı hatıralar ve vatan özlemiyle yaşadı. Sürgünün ne demek olduğunu, bir insanın evladına vatan hasretini miras bırakmak zorunda kalmasından anlayabiliriz.
Kıymetli milletvekilleri, Ahıska Türkleri gittikleri ülkelerde çalıştı, üretti, evlatlarını yetiştirdi; evlerinde Türkçeyi yaşattılar; inançlarını, geleneklerini ve aile bağlarını korudular. Bu hafızayı yaşatmak, seslerini duyurmak ve eğitimden vatandaşlığa kadar karşılaştıkları meselelere çözüm bulmak için emek veren bütün kuruluşlarımıza, sivil toplum örgütlerine ve özellikle Dünya Ahıskalı Türkler Birliğine teşekkür ediyorum.
Ben şarkta serhat Ardahan'ın Milletvekiliyim. Bizim Ahıska'yla bağımız, komşuluğumuzun yanında, kardeşlik ve kader ortaklığıdır. Posof'tan sınır ötesine baktığımızda ailemizden bir parçayı görürüz. Ahıska'nın acısı bizim acımız, hasreti bizim hasretimizdir. Tarihin bize emanet ettiği bu kardeşliği gelecek nesillere ortak bir kalkınma imkânı olarak da bırakmak istiyoruz.
Yapımı süren Ilgar Dağı Tüneli'miz tamamlandığında Posof üzerinden Türkgözü Gümrük Kapısı'na ulaşım daha güvenli ve düzenli bir hâle gelecek. Bunun faydasını Ardahan ve Ahıska görecek, insanlarımız birbirine daha kolay ulaşacak, sınır ticaretimiz gelişecek, üreticilerimiz ürünlerini daha geniş pazarlara taşıyabilecek. Hedefimiz, serhat Ardahan'ımızı Anadolu, Karadeniz ve Kafkasya'yı birbirine bağlayan bir ticaret ve lojistik üssü hâline getirmek, Ahıska'yla ticaretimizi güçlendirmektir.
Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bugün Ahıskalı kardeşlerimizin yanında Türkiye Cumhuriyeti vardır. Vatandaşlıktan ikamete, iskândan aile birliğine kadar bu konuda çok önemli adımlar atılmıştır. Cumhurbaşkanımız liderliğinde gönüllü, güvenli ve onurlu dönüş meselesini dost ve komşu Gürcistan'la görüşmelerde, Avrupa Konseyinde ve Türk Devletleri Teşkilatı nezdinde takip ediyoruz. Türkiye bu sürece gereken desteği vermeye hazırdır. Beklentimiz, Gürcistan'ın ana vatana dönüşe ilişkin Avrupa Konseyine üye olurken verdiği taahhütleri hayata geçirmesi ve dönmek isteyen ailelerin önüne engel çıkarmamasıdır. Ahıska Türklerinin ana vatanlarına dönüş meselesini uluslararası platformlarda takip eden, haklı taleplerine sahip çıkan Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'a şükranlarımı sunuyorum.
Kıymetli milletvekilleri, Posoflu Âşık Üzeyir'in ağıdı nesiller boyunca dilden dile taşındı: "Ahıska gül idi gitti" Bizim ufkumuz da Ahıskalı bir çocuğun geleceğe güvenle baktığı, her bir soydaşımızın kendini kimsesiz hissetmediği, vatan hasretinin vuslata dönüştüğü bir yarındır. Ata yurdumuz Ahıska'ya dönerek ocağını tüttüren, Türkiye'mizde alın teriyle hayat kuran, Kazakistan'da, Özbekistan'da, Azerbaycan'da ve dünyanın dört bir yanına dağılmış bizleri dinleyen Ahıskalılara Gazi Meclisimizden selam olsun.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Tamamlayın lütfen.
KAAN KOÇ (Devamla) - Acınızı unutmadık, taleplerinizi de unutmayacağız. Sürgünün 82'nci yıl dönümünde yollarda, vagonlarda ve gurbet ellerde kaybettiğimiz bütün canları rahmetle anıyorum. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde Ahıskalı kardeşlerimizin yanında durmaya, haklı davalarını her platformda gür sesle savunmaya devam edeceğiz.
Gazi Meclisimizi saygıyla selamlıyorum. (AK PARTİ, MHP ve YENİ YOL sıralarından alkışlar)
BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, şimdi sisteme giren ilk 20 milletvekiline yerlerinden birer dakika süreyle söz vereceğim.
Sayın Durmaz...
KADİM DURMAZ (Tokat) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; büyükşehirlerin zorluklarından vatandaşlarımız köylerine dönmek zorunda kalıyor ancak bu durumun imar sorununu da getirdiğini görüyoruz. Köy yerleşim alanlarında ev yapacak yer olmayınca tarım arazilerinin içerisine konutlar yapılıyor, ardından yol, elektrik, su, kanalizasyon gibi altyapı sorunları başlıyor. Bu nedenle köy yerleşim imar planları acilen ele alınıp ihtiyaçlar dikkate alınarak revize edilmeli ve tarım arazilerinin dışında altyapılı yeni konut alanları planlanmalıdır. Unutmayalım ki köylerimizi yaşatmak kadar köylerde toprakları korumak da görevimizdir. İnsanlarımıza ev, çiftçimize toprak, köylerimize planlı yerleşim alanları yapıp muhtarlarımızın elini güçlendirmeliyiz.
BAŞKAN - Sayın Yontar...
NURTEN YONTAR (Tekirdağ) - Sayın Başkan, AKP iktidarı enerji politikalarındaki başarısızlığın bedelini bir kez daha vatandaşın sırtına yüklüyor. EPDK yıllık elektrik tüketim sınırını 4.000 kilovat saatten 3.000'e indirerek örtülü bir zam mekanizmasını devreye sokuyor. Bu düzenleme dar ve orta gelirli milyonlarca haneyi piyasa fiyatlarının belirsizliğine terk etme riskini taşıyor. Soruyorum, vatandaşın ısınması, aydınlanması, temel ihtiyaçlarını karşılaması ne zamandan beri lüks tüketim sayılıyor? İktidar olarak enerji maliyetlerini yönetememenin faturasını vatandaşa kesemezsiniz. Enerji politikalarının amacı şirketlerin kârlılığını güvence altına almak değil kamunun yararını korumak ve sosyal adaleti sağlamak olmalıdır. Bu düzenlemeyi derhâl geri çekin. Elektrik ticari bir ayrıcalık değil herkes için erişilebilir olması gereken temel bir ihtiyaçtır.
BAŞKAN - Sayın Eren...
SERHAT EREN (Diyarbakır) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.
Diyarbakır'ın yüzde 17,3'ü genç nüfus, Türkiye'nin en geç 10'uncu şehri fakat gençlerin ihtiyacını karşılayacak spor yatırımları yok denecek kadar az. Mahallelerde saha az, futbol dışı branşlarda kapasite yetersiz, altyapı sorunlu. Diyarbakır, olimpik havuzu olmayan tek kent. Çocukların ve engellilerin spora erişimi zor, kırsalda tesis neredeyse yok, ilçeler arasında fırsat eşitsizliği var. Kayyım döneminde, mülkiyeti belediyeye ait olan ve belediye bütçesiyle yapılan 11 tesis, seçim öncesi kamu kurumlarına devredildi. Örneğin, çocukların Gezin Yaz Kampı, Gençlik ve Spor İl Müdürlüğüne devredildi. Devredilen bu tesisler amacına uygun bir şekilde kullanılmıyor.
Gençlik ve Spor Bakanına soruyoruz: Diyarbakır'ın çocukları ve gençleri bu kentte ne zaman hizmet alacak?
Teşekkür ederim.
BAŞKAN - Sayın Yaz...
MEHMET SAİT YAZ (Diyarbakır) - Rûm Suresi 41'de: "İnsanların kendi elleriyle yapıp ettikleri yüzünden karada ve denizde fesat ortaya çıktı." Bu ayet, insanın tabiatla ve evrenle olan ilişkisinde taşıdığı sorumluluğu açıkça ortaya koymaktadır. Unutmayalım ki çevre, bize atalarımızdan kalan bir miras değildir, gelecek nesillere devretmek üzere Allah'ın bize emanet ettiği mukaddes bir nimettir. Dağlar, ormanlar, nehirler, denizler ve gökyüzü Allah'ın kudretini gösteren ayetlerdir. Bu ayetleri kirletip tahrip etmek ve tüketmek, yalnızca doğaya değil ilahi emanete karşı da sorumsuzluktur.
COP31 gibi uluslararası platformlar da bize önemli bir gerçeği hatırlatmaktadır: İklim değişikliği yalnızca çevresel değil; ahlaki, vicdani ve insani bir meseledir de. Bizim medeniyet anlayışımızda insan, tabiatın sahibi değil emanetçisidir. Gelecek nesillere kirlenmiş bir dünya değil yaşanabilir bir yeryüzü bırakmak hepimizin hem insani hem de insani bir sorumluluğudur.
Teşekkür ediyorum.
BAŞKAN - Sayın Çağlar Gökalp...
SEMRA ÇAĞLAR GÖKALP (Bitlis) - Sayın Başkan, bütçe dönemindeyiz. Mecliste olduğu gibi, yerellerde de gündemin en önemli başlıklarından biri bütçe. Sermayeye kapılar sonuna kadar açılırken halkın en temel ihtiyaçları söz konusu olduğunda "Ödenek yok, bütçe kısıtlı, planlamada değil." denilerek talepler karşılıksız bırakılıyor. Bitlis ve ilçelerinin yüzlerce köyünde yol, su ve altyapı sorunları yıllardır çözülemiyor. Her yıl ertelenen yatırımlar nedeniyle özellikle yağışlı mevsimlerde ulaşım çileye dönüşüyor. Mutki'nin onlarca köyüne hâlâ güvenli ulaşım sağlanamıyor; bazı köylere, komşu iller üzerinden ulaşılabiliyor. Hâlâ temiz içme suyuna erişemeyen, yolu ve altyapısı olmayan köylerimiz var. Standartlara uygun yapılmayan yollar kısa sürede yeniden bozuluyor.
Bütçede adalet, Bitlis'in yoksulluğunu ve yıllardır ertelenen yatırımlarını gözetmeyi gerektirir. 2027 bütçesinde Bitlis'e ayrılan payı arttırın. Köylerimizin yol, içme suyu ve altyapı yatırımlarını...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Sayın Özcan...
MESTAN ÖZCAN (Tekirdağ) - Sayın Başkanım, değerli milletvekillerimiz; bugün 11 Kasım Millî Ağaçlandırma Günü. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın öncülüğünde başlatılan ağaçlandırma seferberliğimiz, bugün "Geleceğe Nefes, Dünyaya Barış" anlayışıyla 81 ilimizde devam ediyor.
Bu yıl 11 Kasımın çok daha özel bir anlamı var. Türkiye 9 Kasımda Antalya'da başlayan COP31 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'yla dünyanın iklim geleceğine ev sahipliği yapıyor. Dünyanın geleceği Antalya'da konuşulurken ülkemizin dört bir yanında fidanlar toprakla buluşuyor. Bu, Türkiye'nin yalnızca söz söyleyen değil sorumluluk üstlenen bir ülke olduğunun da göstergesidir.
Sanayisiyle, tarımıyla ülkemizin üretim merkezlerinden biri olan Tekirdağ'ımız içinde mesajımız çok açıktır: Üreteceğiz, büyüyeceğiz ama toprağımızı, suyumuzu ve ormanlarımızı da koruyacağız çünkü biz, gelecek nesillere güçlü bir Türkiye ile nefes alabilecekleri bir vatan bırakmak istiyoruz.
Millî Ağaçlandırma Günü'müz Kutlu olsun.
Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum.
BAŞKAN - Sayın Karagöz...
REŞAT KARAGÖZ (Amasya) - Teşekkürler Sayın Başkan.
Tam bir yıl önce bugün, Azerbaycan'dan vatanımıza dönen askerî kargo uçağımızın Gürcistan'da düşmesi düşmesiyle birlikte 20 kahraman Mehmetçik'imizi şehit verdik. O acı haber milletimizin yüreğine kor gibi düştü. Şehitlerimizin 10'u Amasya'mızdaki Merzifon 5. Ana Jet Üs Komutanlığında görev yapıyordu. Onlar gökyüzünde dalgalanan şanlı bayrağımızın ardındaki görünmeyen kahramanlardı. Aralarında Gümüşhacıköylü hemşehrimiz Astsubay Başçavuş Hamdi Armağan Kaplan da vardı. Bugün hâlâ, Merzifon'da görev yapmış 10 kahramanımızın, Gümüşhacıköylü hemşehrimiz Hamdi Armağan Kaplan kardeşimizin, yurdumuzun dört bir yanında ise 20 vatan evladımızın dinmeyen acısını yüreğimizde taşıyoruz. Onları unutmadık, unutmayacağız; aziz hatıralarını daima yaşatacağız. 20 kahraman şehidimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyor, ailelerine ve milletimize başsağlığı diliyorum. Mehmetçiklerimizin ruhları şad, mekânları cennet olsun.
BAŞKAN - Sayın Alp...
İNAN AKGÜN ALP (Kars) - Sayın milletvekilleri, 17 milyon emeklimizin 13 milyonu açlık sınırının altında yaşıyor; bu acı bir tablo, hepimizin bu tablonun düzelmesi için çalışması gerekir. Bizim, Cumhuriyet Halk Partisi olarak şimdiye kadar emeklilerin sorunlarının çözümünde önemli katkılarımız oldu; yine biz bu doğrultuda çalışıyoruz. Emeklilerin sorunlarını bir kez daha gündeme getirmek için 12 Kasım Perşembe günü saat onda Ankara Etimesgut Korkut Ata Kültür Merkezi'nde emeklilerimizle buluşuyoruz. Ankara'daki tüm emeklileri davet ediyoruz efendim.
BAŞKAN - Sayın Ertuğrul...
EYLEM ERTUĞ ERTUĞRUL (Zonguldak) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.
Zonguldak ili Karadeniz Ereğli ilçemizde Bölücek, Çayırlı, Kaptaş ve Ormanlı hattında yaklaşık 30 köyümüzün can damarı olan Bölücek Grup Yolu Köprüsü 1950'li yılların şartlarıyla yapılmış olup bugünün trafik yükünü karşılayamamakta ve can güvenliğini riske atmaktadır. Bölge halkının yenilenme talebine karşılık DSİ'nin Yaraşlıyörük hattında yaptığı köprü alternatif olarak gösterilmektedir ancak iki güzergâh aynı amaca hizmet etmemektedir. Yol ayrımına çok yakın mesafedeki mevcut köprüyü yenilemek yerine vatandaşların dar köy yollarından dolaşarak yaklaşık 5 kilometrelik bir yolu kullanması tavsiye edilmektedir; bu, kamu yararıyla bağdaşmamaktadır. Bölücek Grup Yolu Köprüsü bir lüks değil bölge halkı için acil ve ertelenemez bir ihtiyaçtır.
BAŞKAN - Sayın Hülakü...
ÖMER FARUK HÜLAKÜ (Bingöl) - Teşekkürler Sayın Başkan.
Bingöl'de mısır üreticileri emeklerinin karşılığını alabilmek için mücadele ediyor. Üreticiler SÜTAŞ'ın alım politikaları, hasat gecikmeleri ve sözleşme belirsizlikleri nedeniyle ciddi ekonomik kayıplarla karşı karşıya. Ekim döneminde fiyat ve alım koşulları netleştirilmeden üretime yönlendirilen çiftçiler, hasat döneminde de yeterli biçerdöver gönderilmemesi nedeniyle ürünlerini tarladan kaldıramıyorlar. Yağışlar ve kış koşulları yaklaşırken tonlarca ürün zarar görme riskiyle karşı karşıyadır. Çiftçinin yaşadığı mağduriyet giderilmeli, hasat bekleyen ürünler derhâl toplanmalı, alım koşulları şeffaflaştırılmalı ve çiftçilerin ekonomik kayıpları karşılanmalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı da bu sürece müdahil olarak Bingöl çiftçisinin emeğini ve üretim hakkını güvence altına almak zorundadır.
BAŞKAN -
Sayın Kanko...
MÜHİP KANKO (Kocaeli) - Sigaranın insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri tüm dünya tarafından bilinmektedir. Son dönem yapılan araştırmalara göre daha vahim bir tabloyla karşı karşıyayız: Türkiye'de satılan sigaraların içinde bulunduğu 88 farklı sigara çeşidinin 83'ünde mikroplastik vardır. Üstelik araştırmada Türkiye tütündeki mikroplastik yoğunluğu bakımından dünyada 2'nci sırada; 1 gram tütünün içinde 19 plastik parçacık tespit edilmiş. Vatandaş tütün içtiğini sanıyor, meğer plastikleri yakıp içine çekiyormuş. Polietilen yüzde 37, polipropilen yüzde 23, polyester yüzde 22. İncelemede ayrıca PVC, polikarbonat, ve akrilik gibi plastik türlerine de rastlandı. Sonra "Vatandaş neden akciğer kanseri oluyor?" Türkiye'de erkeklerde akciğer kanseri görülme sıklığı ve buna bağlı ölüm oranları da dünyada ilk sırada yer almakta. Soruyorum İbrahim Yumaklı'ya: İnsan sağlığını doğrudan ilgilendiren bu skandal karşısında Tarım ve Orman Bakanlığı nerede?
BAŞKAN - Sayın Bülbül...
SÜLEYMAN BÜLBÜL (Aydın) - SGK verilerine göre, memleketim Aydın'da 302.881 emekli, dul ve yetim aylığı alan kişi bulunuyor. Ülke genelinde ise emeklilerin sayısı 18 milyona yaklaştı. Emekliler hakkını istiyor ancak gelen açıklamalar oldukça vahim. "Emeklilere destek sunacağız." deniliyor. Emekliler sizden sadaka değil yıllarca ürettiklerinin ve primlerinin karşılığını bekliyor. AKP iktidarı emekliyi açlık sınırının altında bıraktı. Emekli pazarda, markette, kirada ayın sonunu getiremiyor, enflasyon karşısında maaşları eriyor. Emekli maaşlarını yaşa göre kademelendirmek ise "Çalışmaya devam et." demekten başka bir şey değil. Emeklilerimizin sesini duymak ve yaşam koşullarını iyileştirmek ertelenemez. Yeni Parti iktidarında emekli hakkını alacak, en düşük emekli aylığı en az asgari ücret düzeyinde olacaktır.
BAŞKAN - Sayın Özer...
MUSTAFA HAKAN ÖZER (Konya) - Teşekkürler Sayın Başkan.
İklim krizinin giderek derinleştiği bir dünyada çözüm ortak sorumluluk ve küresel dayanışmadan geçmektedir. Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'nin ardından Antalya'da gerçekleştirilen COP31 İklim Zirvesi Türkiye'nin uluslararası diplomasideki güçlü konumunu bir kez daha ortaya koymaktadır. Zirvede sera gazı emisyonlarının azaltılması, temiz ve yenilenebilir enerjiye geçiş, su ve gıda güvenliği, iklim değişikliğine uyum ve gelişmekte olan ülkelerin finansman imkânlarının güçlendirilmesi ele alınmaktadır. Daha dirençli şehirler, verimli kaynak kullanımı ve yaşanabilir bir çevre hepimizin ortak sorumluluğudur.
Cumhurbaşkanımızın himayesinde, Bakanımız Sayın Murat Kurum'un dönem başkanlığında yürütülen COP31'in somut kazanımlara vesile olmasını diliyorum. Unutmayalım ki geleceğin dünyası bugünün ortak kararlarıyla şekillenmektedir.
Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum.
BAŞKAN - Sayın Meriç...
MELİH MERİÇ (Gaziantep) - Teşekkür ediyorum Sayın Başkanım.
AKP iktidarı sadece çarşıda, pazarda değil, akademide de enflasyonu patlattı. Nüfusu ülkemize yakın olan Almanya'da yaklaşık 21 eczacılık fakültesi var ancak onlar fakülte sayısını artırmak yerine ilaç sanayisine yatırım yapıyor. Bugün eczacılık fakültelerinde 25 bin öğrencimiz okuyor, her yıl 4 bin öğrencimiz mezun oluyor. Kamu geçen yıl 421, bu yıl 618 eczacı ataması yapıyor yani her yıl binlerce eczacı adayımız iş bekleyenler kuyruğuna ekleniyor. Bu konuyu soru önergemde Meclise taşıdım, iktidarı uyardım, uyarılarımız karşılık bulmadı. Bugün bu plansızlığın bedelini yıllarını eczacılık eğitimine vermiş gençlerimiz ödüyor.
Buradan iktidara sesleniyorum: Popülist politikalarınızın bedelini geleceğimize ödettirmeyin, planlı bir eğitim politikasını hayata geçirin. Mezun olan eczacılarımıza da yeni istihdam alanları yaratın.
BAŞKAN - Sayın Karaoba...
ALİ KARAOBA (Uşak) - Teşekkürler Sayın Başkan.
Türkiye'de 274 kişilik kamu eczacısı kadrosuna 9.273 kişi başvurdu. Bir kadro için yaklaşık 34 eczacı yarışıyor. Binlerce gencimiz mezun olup işsizliğe mahkûm olurken hastanelerimizdeki yeterli eczacı istihdamı neden sağlanmıyor? Personel cetvellerinde öngörülen 25 yatağa 1 eczacı istihdamı neden hayata geçirilmiyor? ASM'lerde, sağlıklı hayat merkezlerinde ve cezaevlerinde eczacı istihdamına yönelik verilen sözler nerede? Hastalarımız güvenli ilaç kullanımı konusunda uzman desteğine ihtiyaç duyarken eczacılarımız iş bekliyor. Üstelik uzmanlık sınavı kontenjanları yetersiz alanla sınırlı. Klinik eczacılık hizmetlerinin yaygınlaştırılması için daha neyi bekliyorsunuz? Kontenjanları artırın, uzmanlık alanlarını genişletin, klinik eczacılığı güçlendirin. Eczacılarımızın mesleklerini yapmasını, vatandaşlarımızın güvenli ilaç ulaşımını sağlayın. Eczacılarımızın başta oğlum olmak üzere yanındayım.
BAŞKAN - Sayın Kaya...
AYKUT KAYA (Antalya) - Sayın Başkan, teşekkür ediyorum.
Gazipaşa ilçemizin Karalar Mahallesi'nde geçmişte yapılan kadastro çalışmalarındaki hatalar nedeniyle hemşehrilerimizin atalarından beri kullandıkları yerler ve seralar orman sınırları içerisinde kalmış durumda. Bu durum hemşehrilerimizi hem mağdur ediyor hem de hukuki süreçlerle karşı karşıya bırakıyor. Tarım ve Orman Bakanlığımızdan bu arazilerin yeniden incelenmesini, uygun olanların 2/B kapsamında değerlendirilerek yıllardır bu yerleri kullanan hemşehrilerimize mülkiyet hakkının tanınmasını talep ediyoruz.
Yine, Karalar Mahallemizin birçok noktasında telefon çekmiyor, internet erişimi oldukça yetersiz. Sadece bir telefon operatörü hizmet veriyor, onun da hizmeti tam randımanlı değil. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığını Karalar Mahallemizdeki internet ve telefon altyapısını güçlendirmeye davet ediyorum. Gazipaşalı hemşehrilerimizin sesi olmaya, sorunlarının çözümü için çalışmaya devam edeceğiz.
BAŞKAN - Sayın Öztunç...
ALİ ÖZTUNÇ (Kahramanmaraş) - Teşekkürler.
Sayın Başkan, Elbistan kırmızı ette Türkiye'de 1'inci sırada. Geçen yıl besici ithal dananın kilosunu 230 TL'ye alıyordu, bu yıl yüzde 100 arttı, 450 lira oldu. Geçen yıl yemin torbası 600 liraydı, bu yıl yüzde 100 arttı, 1.150 lira oldu. Peki, karkas et ne oldu? Geçen yıl vatandaş, besici 600 liraya satıyordu, 650 liraya satıyordu. Bu sene yüzde 100 artması gerekiyor, değil mi? 1.200, 1.300 lira olması lazım. Artmadı Sayın Başkan, düştü. Kaça? 600 liraya. Yani gider yüzde 100 arttı, satış düştü; perperişan oldu besici. Böyle giderse besi çiftlikleri kapanacak; zaten tarım bitmiş, hayvancılık da iyice bitecek.
Bu arada, Elbistan'ın il olması konusunda, Sayın Bahçeli'nin listesinde Elbistan vardı, çok mutlu oldu Elbistanlı. Şimdi sıra AK PARTİ'de. Ey AK PARTİ, hadi gelin, şu Elbistan'ı hep beraber il yapalım.
Teşekkürler.
BAŞKAN - Sayın Bilici...
BİLAL BİLİCİ (Adana) - Teşekkürler Sayın Başkan.
Dün 10 Kasımdı. Cumhuriyetimizin kurucusu Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü saygı ve minnetle anıyorum.
Atatürk aynı zamanda Diyanet İşleri Başkanlığını kurmuştu. İlk Diyanet Başkanı Rıfat Börekçi Ankara fetvasıyla bağımsızlık mücadelesinin yanında yer aldı ciddi bir fedakârlıkla ama şunu sormak istiyorum: Mevcut Diyanet İşleri Başkanı acaba Anıtkabiri ziyaret etti mi? On dört aydan beri 23 ülkeyi ziyaret etmiş, ne zaman ziyaret etmeyi düşünüyor, planı nedir? Bunu bilmek istiyoruz. Piyasa değeri yaklaşık 5 trilyon doları bulan Apple'ın Yönetim Kurulu Başkanı bile bir iki gün önce Anıtkabire ziyarette bulundu. Anıtkabir için bir plan var mı, bir program var mı; bunu sormak istiyorum.
BAŞKAN - Sayın Konukçu...
KEZBAN KONUKÇU (İstanbul) - Dilovası iş cinayeti davasında katliamın üzerinden bir yıl geçmeden sanıkların çoğu tahliye edildi, Gayrettepe iş cinayetinde neredeyse tutuklu sanık kalmadı. Patronlara işçi öldürmek serbest, bu cezasızlık politikasının sonucu olarak en son HABAŞ'ta 19 işçi katledildi. Dilovası katillerinden bir patron pişkin pişkin "Ben işçi öldü diye patronların ceza aldığını görmedim." diyebildi. Memleketi tam bir işçi, emekçi mezarlığına çevirdiniz. Şubat depreminde on binlerce insan hayatını kaybetti ama failler bir bir salınıyor, ceza indirimleri uygulanıyor; yakınları feryat ediyor "Olası kasttan yargılama yapın." diye. Depremde, iş cinayetlerinde, trafik kazalarında hayatını kaybedenlerin yakınları adalet peşinde ama adalet, saray rejimi tarafından yerin yedi kat dibine gömülmüş. Asıl biz adalet için, çalışırken ölmemek için, insanca yaşamak için saray rejimini yerin yedi kat dibine göndereceğiz.
BAŞKAN - Sayın Kaya...
MUSTAFA KAYA (İstanbul) - Teşekkür ederim Başkanım.
Bugün Uşak Bağbaşı köyünde yaşayan vatandaşlarımızın haklı mücadelesini dile getirmek istiyorum. Bağbaşı köyünde yapılması planlanan güneş enerji santrali projesine karşı köylülerimizin açtığı dava sonucunda Uşak İdare Mahkemesi 17 Eylül 2026 tarihinde ÇED olumlu kararının yürütmesini durdurmuştur. Mahkeme, meraların hayvancılık açısından önemini, su kaynaklarını, tarım alanlarını ve doğal yaşamı etkileyebilecek ciddi bilimsel eksiklikleri ortaya koymuştur. Burada sorulması gereken çok açık bir soru var: Köylünün hayvanını otlatacağı mera elinden alınırsa suyunun kaynağı tehlikeye girerse bu insanlar geçimini nasıl sağlayacak? Biz yenilenebilir enerji yatırımlarına karşı değiliz ancak hiçbir yatırım köylünün geçiminden, suyundan, toprağından ve yaşam hakkından daha önemli değildir. Unutulmasın ki köylü sadece toprağın sahibi değil, o toprağın emanetçisidir. Bağbaşı halkının haklı talepleri dikkate alınmalı, mahkeme kararı gözetilmeli ve köylünün yaşam alanlarını tehdit eden uygulamalara izin verilmemelidir.
BAŞKAN - Şimdi, Sayın Grup Başkan Vekillerinin söz taleplerini karşılayacağım.
SIRRI SAKİK (Ağrı) - Başkanım, bize söz vermeyecek misiniz 60'a göre?
BAŞKAN - İlk söz talebi YENİ YOL Partisi Grubu adına Grup Başkan Vekili İstanbul Milletvekili Sayın Bülent Kaya...
SIRRI SAKİK (Ağrı) - Sayın Başkan, size sesleniyorum, 60'a göre söz istiyorum, bize vermeyecek misiniz?
BAŞKAN - Vereceğim, Grup Başkan Vekillerinin söz talebini karşılayayım, sonra vereceğim.
Buyurun Sayın Kaya.
BÜLENT KAYA (İstanbul) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum.
Bugün, bu hafta Ahıska Türklerinin 14 Kasım 1944 yılında kendi Kafkasya'daki topraklarından sürgün edilmelerinin yıl dönümü, dolayısıyla Millî Matem ve Sürgünü Anma Günü olarak 82'nci yılı. Bu vesileyle, başta Ahıska Türkleri olmak üzere o dönemde Çerkezler ve Çeçenler dâhil olmak üzere topraklarından sürgün edilen ve dünyanın değişik coğrafyalarında paramparça bir vaziyette yaşamlarını sürdüren bütün mazlum milletlerin de acılarını paylaştığımızı buradan bir kez daha ifade etmek istiyorum.
Ceza ve İnfaz Yasası'ndaki düzenlemeler sıklıkla gündeme geliyor. Özellikle, Millî Birlik ve Kardeşlik Komisyonunda bütün siyasi partilerin Ceza İnfaz Yasası'nda düzenleme yapılmasına dair ortak bir kanaatle ilgili hazırlamış oldukları bir rapor var. Geçen günkü Adalet Bakanlığı bütçesinin görüşmeleri sırasında, kasım ayı itibariyle belli bazı rakamları paylaşıldı. Türkiye'de 402 ceza ve infaz kurumu var. 304 bin kapasitesi olması gereken bu ceza ve infaz kurumlarında hâlihazırda 365.758'i hükümlü, 72.131'i tutuklu olmak üzere toplam 437.889 kişi hükümlü ya da tutuklu olarak ceza ve infaz kurumlarımızda tutuluyor. Dolayısıyla bu, doluluk oranı olarak yüzde 144 demek. 304.304 kişilik kapasiteye sahip olan cezaevlerimizde bugün 437.889 kişinin kalıyor olması, ceza ve infaz kurumlarımızın insani şartlar içerisinde olmadığının bir göstergesi. Ceza ve infaz kurumlarımızda kimlerin cezasını nasıl çekeceği kanun ve mevzuatla belirlenmiştir. Dolayısıyla zaten o usuller ceza ve infazla ilgili bir düzenlemedir, cezalar buna göre çektirilir ama aynı zamanda doluluk oranından dolayı, aynı zamanda gayriinsani koşullardan dolayı bunların ikinci kez ayrıca cezalandırılmış olması doğru bir şey değildir. Dolayısıyla ceza ve infaz kurumlarımızdaki bu doluluk oranını, bu kapasite aşımını, bu gayriinsani şartlardaki ceza ve infaz sistemini mutlaka ve mutlaka bir an önce ele geçirmek lazım. Bu, herhangi bir düzenleme gibi bir şey değil çünkü bir insanın bir gün dahi insani koşullara aykırı bir şekilde ceza ve infaz kurumlarında tutulması telafisi imkânsız zararlara yol açıyor. Bu sebeple, Türkiye Büyük Millet Meclisinin derhâl ve behemehâl bu konuyu ele alması, Ceza ve İnfaz Yasamızda belli düzenlemeleri yaparak bunu insani koşullara indirebilecek bir çalışmayı yapması lazım. Bu yönüyle, hem dediğim gibi, ceza ve infaz kurumlarında cezasını çekmekte olanlar hem de eşit ve adil olmayan Ceza ve İnfaz Yasası'ndan dolayı mağdur olan kesimlerin de sesini duyurabilmek açısından Türkiye Büyük Millet Meclisinin Ceza ve İnfaz Yasası'nı süratle ele alması lazım çünkü eğer üç hafta içerisinde bu konu gündeme alınmadığı zaman bütçe görüşmelerinin de Genel Kurulda başlayacağını dikkate alırsak en erken 1 Ocaktan sonra bu konunun ancak gündeme gelebileceğini, bunun da ceza ve infaz kurumunda duran kişiler ve yakınları için çok ciddi hak kayıplarına yol açacağını gözden ırak tutmamak lazım.
Dün dile getirmiştim, önemine binaen bugün de dile getirmem lazım. Gazze'de gayriinsani koşullarda hayatını devam ettirmek isteyen Filistinli çocukların, Filistinli kadınların, Filistinli mazlumların sesini Türkiye Büyük Millet Meclisinden eksik etmememiz lazım çünkü Gazze Barış Kurulu olarak Gazze'ye barış getireceği hülyasıyla kurulan o Kurulun Gazze'ye ve Filistin'e bir özgürlük getirmeyeceğini net bir şekilde biliyoruz. Dolayısıyla, bu gaz alma operasyonlarının Gazze'yi unutturmaması için buradaki her siyasi partinin ve her milletvekilinin Filistin'in ve Gazze'nin sesi olarak bu konuları gündemde tutması gerektiğine inanıyoruz. Bu vesileyle de kardeş Filistin halkının, İsrail'in zulmü altında yaşadığı acı koşulların bir de mevsim şartlarıyla birleşince daha da dayanılmaz hâle geldiğini ve burada mutlaka uluslararası diplomasinin etkin bir şekilde devreye alınması gerektiğini ifade etmek istiyoruz.
Bir diğer husus, yine fon meselesiyle ilgili hususta bugün Türkiye Büyük Millet Meclisinde araştırma önergeleri var. Bu konuyu konuşmaya devam edeceğiz Türkiye Büyük Millet Meclisinde, hep beraber.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Buyurun, tamamlayın.
BÜLENT KAYA (İstanbul) - Fon meselesi niçin önemli? Çünkü Türkiye'de ilk kez 16 Eylülden bu yana yaklaşık iki ay süre geçmesine rağmen hâlâ ülke gündeminin birinci maddesi olarak kendine yer bulan ve ekonomik sonuçları itibarıyla hâlâ devam eden ve yargısal operasyonları da hâlâ devam eden bir olaydan bahsediyoruz. Dolayısıyla, bu iki aylık süre içerisinde hâlâ fon meselesinin, fon soygununun, fon vurgununun gündemden düşürülememesinin sebebi bunu insanların konuşmak istemesinden kaynaklanmıyor, iktidarın bu konuda atılması gereken adımları atmamasından kaynaklanıyor. Dolayısıyla, "Hele bekleyelim, Türkiye'de üç dört günde gündem çok değişir, millet bu fon meselesini de unuttur." şeklinde bir yaklaşım söz konusuysa, aradan geçen iki ayda bunun hâlâ konuşulmaya devam edilmesi ve bugün BDDK Başkanının istifa etmek mecburiyetinde kalmış olması bu konunun daha çok su götüreceğini bir kez daha ortaya koymaktadır.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Lütfen tamamlayınız.
BÜLENT KAYA (İstanbul) - Dolayısıyla iktidar partisine buradan tavsiyemiz şudur: Eğer ekonomimize çok ciddi zarar veren bu fon vurgununu gündemden düşürmek istiyorsak, daha doğrusu gündemden düşürüp örtmek değil de yönetebilmek istiyorsak Türkiye Büyük Millet Meclisinde bu konunun enine boyuna tartışılmasına imkân verecek bir araştırma komisyonu mutlaka kurmamız lazım çünkü millet size güvenmiyor. Sayın Cumhurbaşkanımız ne diyor? "Hiç umulmadık kişiler bu işin içerisindeymiş." E Sayın Cumhurbaşkanının bildiği o umulmadık kişileri bu Meclisteki milletvekilleri niçin bilmesin? Niçin biz bunu bilmiyoruz? Bu olayın vahametinin nerelere ulaştığını, niçin biz bilmiyoruz ve bunlarla ilgili atılması gereken adımları, mevzuattaki eksiklerin ne olduğunu niçin bilmiyoruz? Devletin ilgili kurumlarının kimlerin ihmali var, bunu biz niçin bilmiyoruz? Bunu sadece kendi iç düzeninizde halletmeye çalıştığınız zaman WhatsApp gruplarından çıkarma ya da sorumluların bir kısmını ilerleyen günlerde büyükelçi olarak bir yerlere atama...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Buyurun, son kez mikrofonu açıyorum.
BÜLENT KAYA (İstanbul) - Çünkü bu konuda da sabıkanız var. Daha önce de yolsuzluklarla ismi geçen kişileri gözden ırak olsunlar, gözden de çıkaramadığınız için belli ülkelere büyükelçi olarak atadığınızı biliyoruz. Muhtemelen gözden çıkaramadınız ama bu yolsuzluğun içerisinde olan kişiler eğer ismi kamuoyuna yansımazsa, onları da belki büyükelçi olarak ya da başka kamu görevlerinde görevlendirerek, bir nevi kenara çekerek bu sonucu yönetme gibi bir gaflet içerisinde asla bulunmayın çünkü bu dediğim gibi Türkiye'nin en büyük ekonomik soygunlarından bir tanesidir ve oldubittiyle sonuçlanmayacak, bundan sonra da ekonomik, idari ve yargısal sonuçları olan bir süreçten bahsediyoruz.
Onun için özellikle Cumhur İttifakı'na seslenmek istiyorum: Bu ülkeye bir iyilik yapmak istiyorsanız bu güveni yeniden tesis etmek zorundasınız. Bu güven de ancak iktidarıyla muhalefetiyle Türkiye Büyük Millet Meclisinin bu olayı ele almasıyla mümkün olur. Gelin, bu fon soygunuyla ilgili araştırma komisyonu kurulmasıyla ilgili direnişten vazgeçin ve bu komisyonu burada bugün kuralım diyor, Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum.
BAŞKAN - Teşekkür ediyorum.
Şimdi, söz sırası İYİ Parti Grubu adına Balıkesir Milletvekilimiz, Grup Başkan Vekili Sayın Turhan Çömez'in.
Buyurun efendim.
TURHAN ÇÖMEZ (Balıkesir) - Çok teşekkür ediyorum Sayın Başkan.
Saygıdeğer milletvekilleri, Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum.
Fon vurgununu bir cerrah titizliğiyle anlatacağım size fakat bu vurgunu bir fon meselesi olarak gördükleri için AKP sıraları boş. 1, 2, 3, 4, 5; 5 kişi görüyorum. Çok önemli bir konu, çok ciddi bir konu ve AK PARTİ sıraları boş.
Sayın Erdoğan'ın otuz iki yıl önce yaptığı bir konuşmayla başlayacağım. Dedi ki kendisi tam otuz iki sene önce: "Milyonları, milyarları götürenler hazineyi 500 aileye peşkeş çekiyorlar." Yani Sayın Erdoğan siyasi yolculuğunun başında hazinenin 500 aileye peşkeş çekilişini şikâyet etti. Bugün 440 aile, 440 çete üyesi bu ülkeyi nasıl soydu, biraz sonra anlatacağım size.
Bakın, bu fon vurgunu göz göre göre geldi, işaret vere vere geldi ve çok sistematik bir şekilde geldi. Ben sizi 26 Şubat 2025'e götüreceğim. Altında Sayın Akın Gürlek'in imzası olan bir soruşturma raporu var. Bu soruşturma dosyasında diyor ki Sayın Akın Gürlek, o zaman İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı olarak: "Büyük bir soygun var, borsada spekülasyonlar var, manipülasyonlar var, birileri malı götürüyor." diyor, yazmış, buraya açıkça, SPK'ye yazı yazmış "Gereği yapılsın." diye. Bundan tam, neredeyse iki yıl önce. Niye çalışmadı bu devlet kurumları?
Ardından hazirana geliyoruz, Haziran 2025'e. MSCI bir yazı yazıyor, bir rapor yazıyor Türkiye'yle ilgili, diyor ki: "Spekülatif tırmanışlar var Türkiye'de borsada ve aşırı değerlenmeler, balonlaşmalar var." diyor, uyarıyor Türkiye'yi; Haziran 2025'te, göz göre, rapor elimde, MSCI'ın raporu elimde.
20 Ekim 2025, konuyu bilenler, vatandaşlar, CİMER'e çok önemli belgelerle şikâyet dilekçesi veriyorlar. Diyorlar ki: "Fonda soygun var, vatandaş dolandırılıyor." Uyarıyor uzmanlar, işi bilenler, ikaz etmiş. Peki, CİMER ne yapmış? Götürmüş bu şikâyeti şu anda tutuklu bulunan, çete üyesi, organize şebekenin üyesi, örgüt üyesi olduğu gerekçesiyle içeride olan birisine havale etmiş, "Al, gereğini yap." demiş, o da gereğini yapmış, dosyayı kapatmış.
Ardından Sayın Genel Başkanımız 22 Ekim ve 12 Kasımda "Fonda vurgun var, manipülasyon var, soygun var, çeteler var, vatandaş soyuluyor." diyor yine kimsenin umurunda olmuyor.
Sayın Mehmet Şimşek Kasım ayında diyor ki: "Fonlarda manipülasyonların yapıldığını biliyoruz, bununla ilgili düzenlemeler yapılması lazım." diyor, bunu söylediğinde -oturdum çıkardım- Teranın TLY Fonu'nda olan para 40 milyar, battığı zaman aynı fonda 240 milyar lira para var yani Sayın Bakan "Ben bunu biliyorum." dediği andan itibaren sadece bir tek fonda, Teranın bir tek fonunda 200 milyar lira para gitti ya, o Maliye Bakanı o koltukta oturabilir mi? "Ben biliyorum." diyor, bile bile, sadece bir fonda, toplam o 131 fonda giden para 550 milyar lira Sayın Bakan bu ifadeyi kullandıktan sonra.
Şimdi, hemen ardından Sayın Bakan bu değerlendirme yapınca gazeteciler SPK Başkanına, Ömer Gönül'e soruyor: "Ya fonda bu tür spekülasyonlar, manipülasyonlar varmış." "Evet, bilgimiz var, gereğini yapacağız, uyaracağız." falan diyor, geçiştiriyor, şimdi ev hapsinde kendisi; göz göre göre oda o manipülasyonun örtücüsü, kapatıcısı oluyor. Peki, Maliye Bakanı geçtiğimiz günlerde Komisyonda, Plan ve Bütçe Komisyonunda ne dedi?Kendisine hatırlattılar bu konuşmayı, "Ne yapayım, ben tedbir alınsın o zaman dedim, biliyordum olanı biteni, SPK'ye de yazı yazdık ama SPK gereğini yapmadı." dedi. Şu devletin çürümüşlüğüne bakar mısınız, bir bakan SPK'ye yolsuzluk, manipülasyonla ilgili uyarıda bulunuyor "Gereğini yapın." diyor ama SPK kılını kıpırdatmıyor, Sayın Bakanın bütçedeki yaptığı konuşmanın detaylarına bakarsanız bunun hepsini göreceksiniz. Ha, bu arada bu kepazelik devam ederken bu ülkenin Cumhurbaşkanı Yardımcısı bu adamlarla, fon soyguncularıyla çarşaf çarşaf resimler veriyor. Şimdi, bunların hepsi içeride, Altınbaş Üniversitesinin sahipleri Nusret Altınbaş, İnan Altınbaş tutuklu, bu adam da tutuklu, içeride Pusula'dan içeride. Şimdi soruyorum Sayın Cumhurbaşkanı Yardımcısına: Haberin mi yoktu bu çete üyeleriyle poz poz, boy boy resimler verdin ey Sayın Cumhurbaşkanı Yardımcısı? Haberin yok idiyse sen o görevi yapamazsın zaten, eğer haberin var idiyse bu resimleri verdiysen o zaman sen bilerek veya bilmeyerek bu işin bir parçası olmuşsun, sen bu görevi yapamazsın.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Buyurun, tamamlayın.
TURHAN ÇÖMEZ (Balıkesir) - Tabii, sadece onlar değil, MHP'nin Sayın Genel Başkan Yardımcısı da geçtiğimiz günlerde yaptığı bir toplantıda çok önemli bir açıklama yaptı, dedi ki: "Biz bu vurgundan haberdardık. Biz bu skandalla ilgili iktidarı uyardık, bir yıl önce uyardık." Demek ki Milliyetçi Hareket Partisinin en önemli isimlerinden biri bu fon vurgunuyla ilgili iktidarı uyarmış, tarihî bir uyarı yapmış. Gelelim konuyu bilenlere: Ramazan Başak. Ramazan Başak iki defa şikâyette bulundu, kasımda, nisanda, iki kere şikâyette bulundu. Az önce konuştum kendisiyle, MASAK eski Başkan Yardımcısı, dedi ki: "Ben bu işleri, bu şikayetleri yaptığım için, CİMER'e MASAK ve SPK'yle ilgili şikâyette bulunduğum için, ayrıca bu çete üyelerinden Emre Tezmen'le ilgili şikâyette bulunduğum için beni iki kere evinden alıp götürdüler." Çete üyelerinin şikâyet ediyor, alıp kendisini götürüyorlar.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Lütfen tamamlayınız.
TURHAN ÇÖMEZ (Balıkesir) - Aynı tarihlerde Bloomberg bir haber yapıyor, diyor ki: "Bu fonlarda durum saatli bomba gibi, patlamaya hazır." Onların da bütün ulaşımlarına engel getiriyorlar. Haziran 26'da MSCI ikinci uyarısını yapıyor, diyor ki: "Fonlarda kademeli işlemler, koordineli işlemler yapılıyor. Çeteler var, fiyatlar ve değerler yapay bir şekilde artırılıyor. Gerçek pay sahipleri bilinmiyor. Etkin denetim ve yaptırım yapılması lazım." Uyarıyor bir kere daha, bir kere daha elin yabancısı MSCI uyarıyor: "Kendinize gelin, soygun var burada." diyor, yine umurlarında değil. Bu arada enteresan bir şey oluyor, enteresan olan da şu: Yine, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı -tarih de 19 Ağustos 2026- bu sefer çok daha detaylı bir yazı gönderiyor SPK'ye, diyor ki: "Artık açıkça soygun var, manipülatif eylemler var, 100 kat fiyat artışları var. Hisseler fonlar tarafından alınıyor, ondan sonra şirketlerin hisse değerleriyle, fon değerleriyle manipülatif bir şekilde oynanıyor."
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Son kez uzatıyorum, tamamlayın.
TURHAN ÇÖMEZ (Balıkesir) - Bunu söylüyor, gene bir şey yapılmıyor ama olan ne biliyor musunuz? Bu çete üyeleri, çetenin mensupları paralarını İsviçre'deki bankalara kaçırıyorlar, Londra'daki bankalara kaçırıyorlar. Bunlardan bir tanesi gidip Londra'ya şirket kuran, Türkiye Yüzyılı'nın mimarı olduğunu söyleyen AKP'nin genel başkan yardımcısı, eski milletvekili. Başka ne oluyor? Aynı dönemde, yine bir başka genel başkan yardımcısı, AKP'nin aynı zamanda eski milletvekili olan bir isim Fatma Betül Sayan Kaya, tam da zirveye çıktığında 2 milyar 170 milyon lirayı çekiyor oradan. Niye? Haber veriyorlar çünkü. Merrill Lynch, Sayın Maliye Bakanının eski çalıştığı firma, Merrill Lynch'den de 8 milyar lira para çekiliyor. Bu paranın kimler tarafından çekildiğini tek tek bulacağız. Eminim onlar Türklerdi ama henüz bilmiyoruz kim olduğunu. Yanı sıra tam 440 kişi, 401 milyar lirasını çekiyor. Büyük bir çeteyle, korkunç bir şebekeyle karşı karşıyayız.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
TURHAN ÇÖMEZ (Balıkesir) - Bitiriyorum Sayın Başkanım, bir cümleyle tamamlayacağım, istirham ediyorum.
BAŞKAN - Buyurun.
TURHAN ÇÖMEZ (Balıkesir) - Bu öyle, sizlerin söylediği gibi bir "mesele" değil. Bu çok ciddi bir soygun, cumhuriyet tarihinin en büyük vurgunu. Biliyor musunuz, şu anda bildiklerimizin sadece yüzde 5'ini konuşuyoruz, keşke imkânımız olsa da yüzde 95'ini konuşabilsek ama gelin şu muhalefet kulisine neler konuşulduğunu, biraz daha dışarıya çıkın, nelerin söylendiğini hepiniz duyacaksınız.
Ben buradan iktidarın boş koltuklarına sesleniyorum: Hiçbirinizi töhmet altında bırakmak istemiyorum. İçinizde çok samimi, iyi niyetli, vicdanı sızlayan arkadaşlarımızın olduğunu da biliyorum ama ne yazık ki bu korkunç liste, bu şebeke açıklanmadığı takdirde üzgünüm, hepiniz töhmet altında olacaksınız. Bu 440 kişiyi, bu şebekenin bütün fertlerini tek tek kamuoyuyla paylaşmak zorundasınız. Aksi hâlde, siz de birbirinize şüphe ve endişeyle bakacaksınız, biz de bu koltuklardan size şüphe ve endişeyle bakacağız.
Teşekkür ederim.
BAŞKAN - Şimdi Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına İzmir Milletvekili Grup Başkan Vekili Sayın Rahmi Aşkın Türeli.
Buyurun Sayın Türeli.
RAHMİ AŞKIN TÜRELİ (İzmir) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.
Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Meclisimizin gündeminde 2027 yılı bütçe görüşmeleri var, Plan ve Bütçe Komisyonunda devam ediyor.
Bir taraftan da bu fon soygunu konuşuyoruz. Aslında günlerdir konuşuyoruz bunu ve konuşmaya daha devam edeceğiz çünkü bu şekilde, iktidarın bu konuyu ele alış biçimiyle fon soygununa ilişkin gerçekçi bilgiye bu kamuoyunun, bırakın kamuoyunu Meclisin ulaşması mümkün değil. O yüzden -söyledik, defalardır söylüyoruz; bugün gene grup önerimiz de var- Mecliste bir araştırma komisyonu kurulmalı, iktidarıyla muhalefetiyle bu komisyon çalışmalı; bu konuyu en ince ayrıntısına kadar incelemeli, konuyla ilgili uzmanlar çağrılmalı; o dönemde görevde olan insanların hepsi çağrılmalı, onların ifadelerine başvurulmalı; başka türlü bu işi çözemeyiz. Biz bu konuyu gündeme getirmeye devam edeceğiz. İktidar sıralarına sesleniyorum: Bu konu Türkiye'nin en önemli konularından biridir, bu, Türkiye cumhuriyet tarihinin en büyük soygunlarından biridir. O yüzden sanılmasın ki zaman geçti, burada toplumsal baskı yatışacak, zaten bir kısım ödemeler de yapılıyor. Böyle olmaz, bu sorun böyle çözülmez; aklınızı başınıza alın.
Bakın, bütçenin en önemli dokümanlarından biri kaynak harcama dengesi, orada da tasarruf yatırım dengesi. Bu şu demek: Bir ülkenin büyümesi için tasarrufların yatırıma nasıl dönüşeceği, bunu belirleyen bir yapı. İki tane temel kanal var, bir, bankacılık kanalı, bankacılık sistemi; iki, sermaye piyasası. Sermaye piyasası Türkiye'de çok büyük iddialarla kuruldu. 1981 yılındaki, o dönem aynı zamanda banker krizinin olduğu dönem. Önce Sermaye Piyasası Kanunu çıktı 1981'de, 1982'de Sermaye Piyasası Kurulu kuruldu, 1985'te de o zamanki adıyla İstanbul Menkul Kıymetler Borsası kuruldu ve çok parlak kurumlardı bunlar. Zaman içinde sermaye piyasası gelişti, gerekli destekler de verildi. Sonra Merkezi Kayıt Kuruluşu, Takasbank, onunla beraber çalışan diğer kurumlar oldu ve bir bütünlük oluşturuldu orada. Şimdi biz bakıyoruz ki oraya -bu kadar büyük iddialarla çalışan- kırk beş yıl geçmiş üzerinden ortada müthiş bir başarısızlık, müthiş bir soygun, müdahale edilmeme, bilerek ya da isteyerek ya da bilmeyerek ihmalle bir durum var ortada. Şimdi, bir kere şunu söylüyoruz: Bu soygun aydınlatılmalı en ince ayrıntısına kadar, bir Meclis araştırması komisyonu kurulmalı, fonlarda büyük miktarda alım satım yapanların listesi açıklanmalı; herkes bunu bekliyor. Cumhurbaşkanının bunu bilmesi bir şey ifade etmiyor, bunu Türkiye Büyük Millet Meclisi de bilmeli, kamuoyu da bilmeli. Sermaye Piyasası ve ilgili kurumları, BDDK, Merkezi Kayıt Kuruluşu, Takasbank ve Borsa İstanbul; bunların bütün yöneticileri, başkanları, yönetim kurulu üyeleri, denetim kurulu üyeleri ve üst yönetimleri görevden alınmalı.
Şimdi, bugün sabah bir haber düştü; BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu görevden affını istemiş. Öyle sadece Şahap Kavcıoğlu'nun görevden affını istemesiyle olmaz. Diğer taraftan, öyle bir ucube durum var ki sistemde istifa mekanizması bile yok, görevden af isteniyor. Bakın, bu Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi, bugün ülkede yaşanan sorunların en büyük müsebbibidir. Sonuç itibarıyla bu sistemde her şey Cumhurbaşkanının iki dudağının arasında. Bırakın buradaki üst düzey yöneticileri, Cumhurbaşkanı eline bir kâğıt kalem alsa, dese ki "Cumhurbaşkanı Yardımcısı ve bakanları görevden aldım." Beş dakika sonra hiçbiri görevde değil. Böyle bir sistem olur mu? Türkiye Cumhuriyeti gibi bir geleneği olan, kurumsal yapısı olan bir ülkede böyle bir şey hiçbir şekilde kabul edilebilir değil.
Tabii, bu ne oldu? Bu olayın aydınlatılmasını hep beraber sağlayacağız, üzerinde durmaya devam edeceğiz; önemli bir konu bu, Türkiye için önemli bir konu. Geleceğimiz için, ekonomi için, ülke için önemli ama ne oldu? Bundan sonra ne olacak? Bir daha bu tip olayların ortaya çıkmasını nasıl engelleyebiliriz? Bakın, güven kayboldu, bundan sonra kimse sermaye piyasasına gitmez çünkü bankalarda devlet güvencesi var, burada devlet güvencesi yok; yastık altına gidecek paralar, dövize gidecek, altına gidecek. Yani böyle bir şey nasıl yaşandı? Aslında, dediğim gibi, bunun en ince ayrıntısına kadar araştırılması gerekiyor. Bu yüzden de önergelerimiz var, iktidardan da diğer muhalefet partilerinden de bu önergelere destek istiyoruz. Gelin, bir Meclis araştırma komisyonu kuralım, kimler suçluysa, kimler de değilse hepsi çıksın ortaya.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Buyurun, tamamlayın.
RAHMİ AŞKIN TÜRELİ (İzmir) - Diğer taraftan, bölüşüm ilişkileri son derece bozuldu bu ülkede. 2021 Eylülde faiz sebep, enflasyon sonuç teziyle başlayan, ülkeyi ciddi anlamda krize sokan, ondan sonra da seçim sonrası, Haziran 2023'te rasyonel politikalar diye devam eden dezenflasyon politikası bugün ülkedeki bölüşüm ilişkilerini altüst etti. İşçinin, memurun, emeklinin durumu ortada. Şimdi, gene yıl sonu geliyor, emekli önümüzdeki yıl ne alacak, işçi, memur, onları konuşacağız.
Ben bir konuya daha değineceğim, yaklaşık üç hafta sonra gündemine girecek Türkiye'nin, asgari ücret. Bakın, asgari ücret konusu önemli, aralık ayında çünkü toplanacak. Bu alan ülkedeki en problemli alanlardan biri. Bir: Türkiye dünyada asgari ücretle çalışanların en yüksek orana sahip olduğu ülkelerden biri. Asgari ücret ve civarında çalışanların oranı yüzde 50'ler seviyesinde, diğer ülkelerde ABD, OECD'de bu oran yüzde 4, yüzde 5.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Lütfen tamamlayınız.
RAHMİ AŞKIN TÜRELİ (İzmir) - İki: Türkiye Avrupa Birliği ülkeleri içinde en düşük ücrete sahip ülkelerden biri.
Üç: Uygulanan yanlış politikalar sonucunda asgari ücret ile ortalama ücretler arasındaki fark kapanıyor. Adeta ortalama ücret asgari ücrete yaklaşıyor. Şöyle söyleyeyim: Bir de asgari ücret sadece asgari ücretle çalışanları etkilemiyor. İşsizlik yardımları asgari ücrete göre belirleniyor. Genel sağlık sigortası primi belli bir gelir düzeyi altında olanlarla ilgili olarak yine asgari ücrete göre belirleniyor. Diğer taraftan, asgari ücret neydi? 28.075 liraydı, söyledik, "Bu kadar yüksek enflasyonun olduğu yerde asgari ücreti en azından 2 kere belirleyin." diye söyledik, "Temmuzda belirlensin." ama ne yazık ki belirlenmedi. Şimdi ekim de bakıyorum açlık sınırı 38.024 lira, 10 bin lira geçmiş asgari ücreti. Bekar bir çalışanın aylık yaşama maliyeti 49.0124 lira, bekar bir kişi için, 20 bin lira geçmiş ve enflasyona göre yapılan hesaplarda asgari ücret enflasyona göre eriyerek 22 bin liraya inmiş.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Sayın Türeli, mikrofonu son kez açıyorum.
Lütfen tamamlayın.
RAHMİ AŞKIN TÜRELİ (İzmir) - Asgari ücret tespitinde de ciddi sorunlar var. Çünkü Asgari Ücret Tespit Komisyonunun yaptığı hesaplamalarda bir işçinin geçimi için gerekli tutar belirleniyor oysa bütün ülkelerde asgari ücretle çalışanın ailesiyle birlikte insan onuruna yaraşır bir yaşam sürmesi hedeflenmiş. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Beyannamesi böyle diyor, Avrupa Konseyine üye ülkelerin imzaladığı Avrupa Sosyal Şartı, Uluslararası Çalışma Örgütü, hepsi aynı şeyi söylüyor. Bu anlamda yapılması gerekenler var. Bir: Asgari Ücret Tespit Komisyonunun yapısı değiştirilmeli, bu 5+5+5; 5 Hükûmet, 5 işveren, 5 işçi temsilcisi. Zaten Hükûmet temsilcisi ile işveren bir araya geldi mi işçi temsilcisinin hiçbir önemi kalmıyor, hiçbir sözü olmuyor.
İki: Asgari ücret belirlenirken asgari ücretle çalışanın ailesiyle birlikte geçimi hedefleniyor.
Üç: Asgari ücret için ayrı bir enflasyon hesabı yapılmalı çünkü asgari ücretlinin geliri düşük ve en çok hayatında -ne kullandığı- barınma, gıda, ulaşım masrafları var.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
RAHMİ AŞKIN TÜRELİ (İzmir) - Tamamlayacağım Sayın Başkan eğer verirseniz bir dakika daha.
İstirham ediyorum.
BAŞKAN - Buyurun.
RAHMİ AŞKIN TÜRELİ (İzmir) - Dört: Asgari ücret insanca yaşanacak bir düzeye çıkarılmalı, reel ücretlerdeki gerileme telafi edilmeli ve esas olması gereken aslında çalışma hayatında grevli, toplu sözleşmeli sendikalaşma hakkı tanınmalı yani bu sayede asgari ücretlinin yaşam düzeyi de yükselmeli.
Türkiye'nin ihtiyacı, uluslararası çalışma örgütünün normlarına uygun, sendikalaşan, kayıt dışının olmadığı bir çalışma yaşamıdır diyorum.
Teşekkür ediyor, saygılar sunuyorum.
BAŞKAN - Şimdi Milliyetçi Hareket Partisi Grubu adına Manisa Milletvekili Grup Başkan Vekilimiz Sayın Erkan Akçay.
Buyurun efendim.
ERKAN AKÇAY (Manisa) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.
Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum.
Bu hafta Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31'inci Taraflar Konferansı ve ilgili etkinlikler "COP31" adı altında düzenleniyor. Türkiye'nin çevre, iklim ve sürdürülebilir kalkınma konularındaki sorumluluğunu göstermesi bakımından önemlidir.
İklim meselesi yalnızca çevre başlığı değil, tarımı, suyu, gıdayı, enerjiyi, şehirleri ve gelecek nesillerin hakkını ilgilendiren stratejik bir meseledir. Türkiye kalkınma hedeflerinden vazgeçmeden doğayı koruyan, kaynaklarını verimli kullanan, yeşil dönüşümü millî menfaatleriyle uyumlu yürüten bir anlayışı güçlendirmelidir. Antalya'daki bu toplantının başarılı geçmesini insanlık ve ülkemiz adına hayırlı sonuçlar getirmesini diliyorum.
Sayın Başkan, şehir yalnızca binaların, yolların ve meydanların toplamı değildir, şehir hafızadır, aidiyettir, komşuluktur, şehir aynı zamanda medeni bir şahsiyettir. Bir milletin yaşama biçimini, medeniyet tasavvurunu, gelecek anlayışını yansıtan müşterek bir emanettir. Şehir ile uygarlık birbirini içeren, tamamlayan iki kavramdır. Bu sebeple şehirleri değerlendirirken yalnızca kaç konut yapıldığına, kaç yol açıldığına, kaç binanın yükseldiğine bakamayız, asıl mesele o şehirlerde nasıl bir hayat kurulduğudur ve ayrıca şehir mimarisinin nasıl oluştuğudur? Bugün Türkiye'nin şehircilik anlayışını yeni bir ufukla birlikte düşünmek gerekmektedir çünkü Türkiye büyümektedir, nüfus hareketleri değişmekte, bazı ilçeler bölgesel merkez hâline gelmekte, ekonomik faaliyetler yeni alanlarda yoğunlaşmakta, vatandaşın kamu hizmetinden beklentisi çeşitlenmektedir. Bu tablo karşısında idari yapının hayatın gerisinde kalmaması gerekir. Eğer bir yerleşim yeri nüfusuyla, üretimiyle, ulaşımıyla, ticaretiyle, tarımıyla, turizmiyle, eğitim kapasitesiyle ve çevresine sunduğu hizmet kapasitesiyle büyümüşse onun idari statüsü, kurumsal imkânları ve kamu hizmetlerine erişim kabiliyeti de buna uygun biçimde değerlendirilmelidir. Mesele sadece harita üzerinde sınır çizmek değildir; mesele devletin vatandaşa daha yakın olmasıdır, mesele eğitimden sağlığa, güvenlikten sosyal hizmetlere kadar kamu hizmetlerinin daha hızlı, daha kaliteli ve daha erişilebilir hâle gelmesidir.
Yerinden yönetim ile idarenin bütünlüğü arasında sağlıklı bir denge kurulmalı, yerel yönetimler güçlenmeli fakat bu güç şeffaflıkla, hesap verebilirlikle, denetimle ve kamu yararıyla birlikte düşünülmeli ve yürümelidir çünkü belediyeler şehir rantının değil, şehir emanetinin taşıyıcısıdır. Kamu kaynakları bazı kişilerin menfaatine değil, şehir halkının huzuruna, refahına ve geleceğine hizmet etmelidir. Büyükşehirler ve ilçeler arasındaki görev, yetki ve sorumluluk karmaşası da bu anlayışla yeniden ele alınmalıdır. Vatandaş hangi hizmetten kimin sorumlu olduğunu bilmelidir. İdare açık olmalı, görev alanları net olmalı, kaynak kullanımı denetlenebilir olmalıdır. Muhtarlıktan belediyeye, ilçeden ile, taşra teşkilatından merkezî yönetime kadar bütün kamu yapısı aynı hedefe yönelmelidir, hantal değil hadim bir devlet anlayışıyla. Türkiye'nin yeni idari ufku da bu anlayışla şekillenmelidir; hizmete yakın, denetimi güçlü, kaynakları temiz, yereli diri, merkezi kudretli ve Türkiye'nin bütün imkânlarını harekete geçiren bir devlet aklı. Geçtiğimiz günlerde Genel Başkanımız Sayın Devlet Bahçeli'nin açıkladığı Milliyetçi Hareket Partisinin 100 İl 1000 İlçe Projesi de bu kapsamda değerlendirilmelidir.
Sayın Başkan, devlet, kamu ve toplum hayatında öyle meseleler vardır ki yalnızca rakamlarla, tablolarla veya...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Buyurun, tamamlayın.
ERKAN AKÇAY (Manisa) - ...teknik izahlarla açıklanamaz çünkü o meselelerin merkezinde insan vardır, alın teri vardır, hukuk vardır, emek vardır, güven vardır, gelecek umudu vardır. Vatandaş, devletine ve hukuk düzenine güvendiği için tasarruf eder, kurallara güvendiği için yatırım yapar, denetime güvendiği için birikimini emanet eder. Eğer bu güven zedelenirse, mesele artık sadece ekonomik bir mesele olmaktan çıkar, doğrudan adalet meselesi hâline gelir. Adalet, yalnızca mahkeme kararlarının sonunda ortaya çıkan bir kavram değildir. Adalet, vatandaşın "Ben sahipsiz değilim." diyebilmesidir. Adalet, güçlü olanın zayıfı ezemediği, bilgiyi elinde tutanın bilgisiz olanı istismar edemediği, gücü fazla olanın kuralı kendi lehine bükemediği bir kavramın adıdır.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN - Lütfen tamamlayın.
ERKAN AKÇAY (Manisa) - Tamamlayacağım Sayın Başkanım.
Bu sebeple, bugün üzerinde durmamız gereken temel mesele, milletimizin hukuk düzenine, denetim mekanizmasına ve kamu otoritesine duyduğu güveni tahkim etmektir. Hiç kimsenin emeği, belirsizliğin içinde kaybolmamalı. Hiçbir vatandaşımız karmaşık işlemler, kapalı yapılar, eksik denetimler veya uzayan süreçler sebebiyle mağduriyet duygusuna da kapılmamalıdır. Önemli olan yalnızca kriz ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek değil, önceden görmek, zamanında denetlemek, haksızlığı önlemek ve mağduriyet olmuşsa adaletin kapısını