BRNC OTURUM
Açlma Saati: 15.00
BAfiKAN : Baflkanvekili Mustafa KALEML
KÂTP ÜYELER : brahim ÖZDfi (Adana), Abbas NCEAYAN (Bolu)
----- O -----
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, Anayasann 93 üncü, çtüzüün 7 inci maddelerine göre, Rize Milletvekili Sayn Ahmet Mesut Ylmaz ve 93 milletvekili tarafndan Baflkanlmza verilen önerge üzerine, olaanüstü toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisinin 148 inci Birleflimini açyorum.
III. Y O K L A M A
BAfiKAN Ad okunmak suretiyle yoklama yaplacaktr; sayn milletvekillerinin, salonda bulunduklarn yüksek sesle belirtmelerini rica ederim.
(Balkesir Milletvekili Abdülbaki Ataç'a kadar yoklama yapld)
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, toplant yetersays vardr.
Gündeme geçiyorum.
BAfiKAN Gündemimizin "Baflkanln Genel Kurula Sunufllar" ksmnda yer alan olaanüstü toplant çar önergesini ve Baflkanln çar yazsn okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
Bilindii gibi, Anayasamzn 78 inci maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinde vuku bulan boflalmalar sebebiyle ara seçime gidilebileceini ve ara seçimlerin, genel seçimden otuz ay sonra ve yeni seçimlere bir yl kala yaplabileceini hükme balamfl bulunmaktadr.
1994 Hazirannda bafllayan kanuni süre, 1995 20 Ekimine kadar devam edecektir.
Bu tarihe kadar ara seçimlerin yaplmas, Anayasann amir hükmüdür. Bu hükmün yerine getirilmesi için, acilen ara seçim kararnn alnmas (kanunu çkarlmas) flarttr. 14 Austos 1995 veya bunu takip eden birkaç gün içinde bu eksiklik giderilmez ise ara seçim yaplamaz ve Anayasa emri yerine getirilmemifl olur.
Demokrasimizin ve seçim müessesesinin ypratlmasn önlemek, memleketimizin yaflad siyasî ve ekonomik istikrar ile dfl itibarmzn seçim spekülasyonlar neticesi sarslmasna izin vermemek amacyla.
Ara seçimlerin 15 Ekim 1995 tarihinde yaplmasyla ilgili Anayasa Komisyonunda bulunan kanun teklifimizin ve açlmas kabul edilen Bosna-Hersek konusundaki genel görüflmeyi yapmak üzere, Anayasann 93 üncü ve
çtüzüün 7 nci maddesi gereince Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun 14 Austos 1995 Pazartesi günü saat 15.00'te toplantya çarlmasn sayglarmzla arz ve teklif ederiz.
A. Mesut Ylmaz (Rize)
brahim Özdemir (stanbul)
Ekrem Pakdemirli (Manisa)
Mustafa Kalemli (Kütahya)
Ülkü Güney (Bayburt)
Bülent Akarcal (stanbul)
Günefl Taner (stanbul)
Hasan Korkmazcan (Denizli)
M. Vehbi Dinçerler (Ankara)
Adem Yldz (Samsun)
Engin Güner (stanbul)
Yusuf Pamuk (stanbul)
Gurhan Çelebican (stanbul)
Mahmut Oltan Sungurlu (Gümüflhane)
Yücel Seçkiner (Ankara)
Ersin Taranolu (Sakarya)
Refik Arslan (Kastamonu)
Eyyüp Cenap Gülpnar (fianlurfa)
Halit Dumankaya (stanbul)
Nabi Poyraz (Ordu)
Rasim Zaimolu (Giresun)
Edip Safder Gaydal (Bitlis)
Mehmet Seven (Bilecik)
Nevflat Özer (Mula)
Ahmet Kabil (Rize)
Rüfltü Kâzm Yücelen (çel)
Yusuf Namolu (stanbul)
Ifln Çelebi (zmir)
Yaflar Erylmaz (Ar)
Cengiz Bulut (zmir)
H. Fecri Alpaslan (Ar)
fierif Bedirhanolu (Van)
Yldrm Akbulut (Erzincan)
Ali Kemal Baflaran (Trabzon)
Muzaffer Arc (Denizli)
Mustafa Parlak (Rize)
M. Rauf Ertekin (Kütahya)
Suha Tank (zmir)
Feyzi flbaflaran (stanbul)
Halil brahim Özsoy (Afyon)
Timur Demir (zmir)
Yavuz Köymen (Giresun)
lhan Kaya (zmir)
Yüksel Yalova (Aydn)
fiükrü Yürür (Ordu)
Abbas nceayan (Bolu)
Hamdi Erifl (Ankara)
fiadan Tuzcu (stanbul)
Sabri Öztürk (stanbul)
Kâmran nan (Bitlis)
Cengiz Altnkaya (Aydn)
Emin Kul (stanbul)
Avni Akyol (Bolu)
Selçuk Maruflu (stanbul)
smet Kaya Erdem (zmir)
Eyüp Aflk (Trabzon)
mren Aykut (stanbul)
Faruk Saydam (Manisa)
Süleyman Hatinolu (Artvin)
Burhan Kara (Gresun)
Halil Orhan Ergüder (stanbul)
Mustafa Bahri Kibar (Ordu)
Hüsamettin Örüç (Bursa)
Feridun Pehlivan (Bursa)
smail Safa Giray (stanbul)
Kadir Ramazan Coflkun (stanbul)
Mustafa Klçaslan (Sakarya)
Bülent Atasayan (Kocaeli)
Mehmet Sadç (Ankara)
Hasan Çakr (Antalya)
Seyit Eyyüpolu (fianlurfa)
Mehmet Keçeciler (Konya)
Mehmet Cavit Kavak (stanbul)
smail Sancak (stanbul)
Mehmet Budak (Ankara)
Mustafa Balclar (Eskiflehir)
lker Tuncay (Çankr)
Mahmut Orhon (Yozgat)
Mehmet Gedik (Bursa)
Lutfullah Kayalar (Yozgat)
Salih Ergün (stanbul)
Cem Kozlu (stanbul)
Murat Baflesgiolu (Kastamonu)
fiadi Pehlivanolu (Ordu)
M. Gazi Barut (Malatya)
Bedrettin Doancan Akyürek (stanbul)
Elaattin Elmas (stanbul)
Metin Emirolu (Malatya)
Uur Aksöz (Adana)
Münir Doan Ölmeztoprak (Malatya)
Ahmet fianal (Adana)
Necdet Yazc (Zonguldak)
Mehmet Çevik (Ankara)
Melike Hasefe (stanbul)
BAfiKAN Baflkanln tezkeresini okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlndan Bildirilmifltir.
Rize Milletvekili Sayn A. Mesut Ylmaz ile 93 milletvekili, Anayasann 93 üncü, Türkiye Büyük Millet Meclisi çtüzüünün 7 nci maddeleri gereince, Türkiye Büyük Millet Meclisinin olaanüstü toplantya çarlmasn Baflkanlmzdan istemifllerdir.
Baflvuru incelenmifl, istem, dayanlan Anayasa maddesi flartlarna ve çtüzük hükümlerine uygun bulunmufltur.
Bu nedenle; Genel Kurulun 19.7.1995 tarihli 143 üncü Birlefliminde açlmas kabul edilen Bosna-Hersek konusundaki genel görüflmeyi yapmak üzere 14.8.1995 Pazartesi günü saat 15.00'te; Gümüflhane Milletvekili Mahmut Oltan Sungurlu'nun, 15 Ekim 1995 günü Milletvekili Ara Seçimi Yaplmas Hakknda Kanun Teklifini görüflmek üzere de, 16.8.1995 Çarflamba günü saat 15.00'te Türkiye Büyük Millet Meclisini olaanüstü toplantya çaryorum.
Türkiye Büyük Millet Meclisinin çalflmalar, Anayasann 93 üncü maddesinin son fkras gereince, olaanüstü toplantlar gerektiren konularn bitimine kadar devam edecektir.
Sayn milletvekillerinin, belirtilen gün ve saatlerde Genel Kurul toplantlarna katlmalarn rica ederim.
Hüsamettin Cindoruk
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Baflkan
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, Anayasann 93 üncü ve çtüzüün 7 nci maddelerine uygun olarak verilen bu önerge uyarnca görüflülmesi gereken, Genel Kurulun 19.7.1995 tarihli 143 üncü Birlefliminde Anavatan Partisi Grup Baflkanvekili ve Gümüflhane Milletvekili Mahmut Oltan Sungurlu'nun, Bosna-Hersek'te son geliflen olaylar konusunda Anayasann 98 inci, çtüzüün 100 ve 101 inci maddeleri uyarnca bir genel görüflme açlmasna iliflkin önergesi ile Refah Partisi Grubu adna Grup Baflkanvekili ve Kocaeli Milletvekili fievket Kazan'n, Zonguldak Milletvekili Bülent Ecevit ve 9 arkadaflnn, Svas Milletvekili Muhsin Yazcolu ve 9 arkadaflnn, Çorum Milletvekili Muharrem fiemsek ve 14 arkadaflnn, Refah Partisi Grubu adna Grup Baflkanvekili ve Svas Milletvekili Abdüllatif fiener'in, SHP Grubu adna, Grup Baflkan ve çel Milletvekili Aydn Güven Gürkan, Grup Baflkanvekili stanbul Milletvekili Ercan Karakafl ve Hatay Milletvekili Nihat Matkap'n ayn konudaki önergeleri üzerine açlmas kabul edilen genel görüflmeye bafllayacaz.
Hükümet yerini ald.
çtüzüümüze göre, genel görüflmede, ilk söz hakk, önerge sahibine aittir. Daha sonra, çtüzüün 73 üncü maddesine göre, siyasî parti gruplar adna, birer üyeyle Hükümete ve flahs adna iki üyeye söz verilecek ve bu suretle, genel görüflme tamamlanmfl olacaktr.
Konuflma süreleri, gruplar ve Hükümet için 20 fler dakika, önerge sahipleri ve flahslar için 10'ar dakikadr.
Sayn milletvekilleri, 1' den fazla önerge olduu için, istedikleri takdirde, önerge sahiplerinin her birine söz vereceim. fiu ana kadar, Baflkanla, önerge sahibi olarak, Sayn Muhsin Yazcolu ve Muharrem fiemsek; gruplar adna, ANAP Grubu adna Sayn M.Vehbi Dinçerler, CHP Grubu adna Sayn Mümtaz Soysal, Refah Partisi Grubu adna Sayn Mustafa Bafl; flahslar adna, Sayn Ahmet Özdemir, Sayn Esat Bütün ve flimdi iflaret edildii kadaryla, önerge sahibi olarakSayn Ecevit baflvuruda bulunmufltur.
BRAHM HALL ÇELK (fianlurfa) Sayn Baflkan, ben de flahsm adna söz istiyorum.
BAfiKAN Üçüncü olarak sizi yazyorum efendim.
M.VEHB DNÇERLER (Ankara) Sayn Baflkan, Sayn Sungurlu, Anavatan Partisi Grubu adna müracaat etmiflti, o hakkn da bana devrediyor efendim.
BAfiKAN Önerge sahibi olarak m efendim?
M. VEHB DNÇLERLER (Ankara) Evet efendim.
BAfiKAN Sayn Dinçerler'i en son olarak yazdm efendim; Sayn Sungurlu'dan, o iflareti aldm.
Tekrar, Yüce Genel Kurula soruyorum: Önerge sahibi olarak, Sayn Yazcolu, Sayn fiemsek ve Sayn Ecevit'ten baflka konuflmak isteyen var m?
NEVZAT ERCAN (Sakarya) Sayn Baflkan, Doru Yol Partisi Grubu adna Sayn Sait Kemal Mimarolu konuflacak.
BAfiKAN Doru Yol Partisi Grubu adna Sait Kemal Mimarolu.
AL DNÇER (Ankara) Sayn Baflkan, flahsm adna söz istiyorum.
BAfiKAN fiahs adna Sayn Ali Dinçer.
ABDÜLLATF fiENER (Svas) Sayn Baflkan, önerge sahibi olarak söz istiyorum.
BAfiKAN Abdüllatif fiener, önerge sahibi olarak...
Sayn milletvekilleri, bir kere daha arz ediyorum: Önerge sahipleri, Sayn Yazcolu, Sayn fiemsek, Sayn Ecevit, Sayn fiener söz istediler ve Sayn Dinçerler en son, söz istiyor.
Önerge sahibi olarak baflka söz isteyen var m efendim? Tekrar söz kayd yapmayacam bir kere daha ifade ediyorum.
MAHMUT OLTAN SUNGURLU (Gümüflhane) Ben söz hakkm Vehbi Dinçerler'e devrediyorum.
BAfiKAN Söz hakknz Sayn Dinçerler'e verdiinizi kaydettim.
Önerge sahibi olarak baflka söz isteyen var m?..
Önerge sahipleri adna baflka söz talebi olmadna göre...
ABDULKADR ATEfi (Gaziantep) Sayn Baflkan, önergemizde hangi imzalarn olduuna bakyorum efendim, bir iki dakika müsaade eder misiniz?
BAfiKAN Önergeyi, Grup adna vermiflsiniz; onun için, Grubunuzdaki her milletvekili konuflabilir.
ABDULKADR ATEfi (Gaziantep) Önerge üzerinde mi efendim?..
BAfiKAN Evet. Önerge sahibi olarak konuflma talep ediyor musunuz?
ABDULKADR ATEfi (Gaziantep) Sayn Soysal, önerge üzerinde konuflacak.
BAfiKAN Ayr ayr konuflacaksnz; önce, önerge sahibi olarak konuflacaksnz, sonra grup adna m konuflacaksnz Sayn Soysal; öyle mi efendim?
MÜMTAZ SOSYAL (Ankara) Evet efendim.
BAfiKAN Peki efendim.
ki konuflma hakkn birlefltirme imkânm en son kifli için var, onu da Vehbi Dinçerler'e yapacam biraz önce söyledim.
Konuflacaklarn tespiti ifllemi bitmifltir.
fiimdi, önerge sahiplerine, 10'ar dakikalk konuflma süresi vereceim.
Birinci srada, Sayn Muhsin Yazcolu; buyurun efendim.
MUHSN YAZICIO⁄LU (Svas) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri, bugün Türkiye Büyük Millet Meclisi, çok önemli bir konuyu yeniden gündemine almaktadr. Bosna gibi, milletimizi yakndan ilgilendiren böyle önemli bir konunun gündeme alnmasnda katks olan siyasî partilere ve Meclisimize, sözlerime bafllarken teflekkür etmek istiyorum.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, daha önce, tarihinin en önemli, onurlu bir kararn almflt. Bu karar dorultusunda, eksiksiz, bütün siyasî partilerin altna imza koymufl olduu bir bildiri yaymland. Bosna - Hersek'le ilgili olarak yaymlanmfl olan bu bildiride, öncelikle Hükümetimize önemli yönlendirmeler yaplmfl ve Bosna-Hersek'le ilgili almas gereken kararlarla ilgili olarak da, millî iradenin sesini, Hükümete duyurmak istemifltir. Ayrca, Birleflmifl Milletler'e, NATO'ya, Batl ülkelere çok önemli çarlarda bulunmufltur; fakat, görüyoruz ki, bu geçen zaman zarfnda, Türkiye Büyük Millet Meclisinin almfl olduu bu kararla ilgili, yaymlamfl olduu bildiriyle alakal olarak, Hükümet, üzerine düflenleri, maalesef yapmamfltr. Eer, Türkiye Büyük Millet Meclisi burada konuflacak konuflacak, birtakm kararlar alacak, bunu Hükümete iletecek; ama, sonuçta, sesine hiç kulak verilmeyecekse; bu millî irade sözde kalacak, bofllukta kalacaksa, Türkiye Büyük Millet Meclisinin bu tür toplantlar yapmasnn hiçbir kymeti olmayacaktr.
Bu itibarla, bu toplanty vesile addederek, Sayn Hükümetimizin, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yapmfl olduu toplantda ald karar dorultusunda yaymlad bildiri hakknda ne gibi ifllemler yaptn, ne gibi çalflmalar içerisinde bulunduunu, Türkiye Büyük Millet Meclisine bilgi olarak aktarmaldr. Burada -bildiride- eer, Bosna-Hersek'teki uygulanan ambargo kaldrlmazsa, Türk Hükümetinin ambargoyu tek tarafl olarak delmesi yönünde çarda bulunulmufltur. Ayrca, Kosova'da, Sancak'ta ve daha sonra Arnavutluk'ta bu savafln tesirlerinin görülecei dikkate alnarak, flimdiden, bu bölgede birtakm askerî iflbirlii kararlarnn alnmas ve bölgeye daha kolay ulaflm salanabilmesi için birtakm koridorlarn açlmas hususunda da, Hükümetten isteklerde bulunulmufltur; dolaysyla, bu konularda Hükümetin ne yaptn bilmek istemekteyiz.
Deerli milletvekilleri, Bosna'daki hadise, sadece Boflnak'lar ilgilendiren bir konu deildir, sadece Dou Avrupa'y ilgilendiren bir konu da deildir; dorudan doruya Türkiye'yi ilgilendiren bir hadisedir.
Türkiye'nin bu bölgede tarihî, millî ve kültürel miraslar vardr. Burada tahrip edilen miraslarmza sahip çkmak ve ayrca, dinî inançlarmz dolaysyla soykrma urayan Müslüman kardefllerimizle ilgili vebalimizin gereini yerine getirmek durumundayz.
Dinî ve etnik kym, dünyann gözleri önünde ve Birleflmifl Milletlerin üyesi ve bamsz bir devlet olan Bosna-Hersek Cumhuriyetinin iflgal altnda tutulan bu bölge topraklarnda ifllenmektedir. nsanln yüce deerleri çinenirken, önce Birleflmifl Milletler, daha sonra da, Birleflmifl Milletler emrindeki NATO, olaylara müdahale edip, çözüm arar gibi görünmüfl; ancak, diplomatik giriflimler ve askerî önlemler sonuç vermeyerek, Srp saldrganl bu bölgede bütün vahfletiyle devam etmifltir.
Gelinen noktada, Birleflmifl Milletler, NATO, Avrupa Konseyi, Bat Avrupa Birlii, AGT ve Avrupa Birlii gibi uluslararas örgütler tamamen aciz kalmfl ve tüm itibarlarn yitirmifllerdir. Avrupal ülkelerin politikalar, masumla saldrgan ayn noktaya ve ayn kefeye koyarak, burada bir ambargo uygulamfl, zalimle mazlumu eflit deerlendirmifltir. Almfl olduu karar her ne kadar böyleyse de, sonuçta Srplar, Avrupa'da her türlü destei arkalarnda bulduu için, Birleflmifl Milletlerin uygulamfl olduu ambargodan etkilenmemifl, her türlü ar silahlara sahip olduklarndan, Bosna'da bir soykrm uygulamfllardr. Birleflmifl Milletlerin uygulamfl olduu ambargo, zalime destek ve mazluma ambargo flekline dönüflmüfltür; dolaysyla, Birleflmifl Milletlerin ambargosundan dolay, Srplarn, burada mazlum bir milleti soykrma uratmasndan, dorudan doruya Srplar kadar, en az Birleflmifl Milletler, NATO, Amerika ve bütün Bat sorumludur; bu katliama ortaktr; bu ortakln uzun süre devam ettirmifltir.
Saldrganlar, Bosna-Hersek'teki Müslümanlardan bölgeyi tamamen temizleyene kadar, bu saldrganlklarn sürdüreceklerdir. flte bu noktada Hrvatistan'n imdada yetiflmifl ve bölgede Krajina Srplarn geriye püskürterek, Krajina Bölgesini ele geçirmifl olmas, Boflnaklar bir nebze rahatlatmfltr. Ancak, biz bu noktada da rahat deiliz. Çünkü, Hrvatlarn bu ileri harekât dolaysyla kaçan Srplar (Krajina Srplar) Srbistan tarafndan Kosova'ya yerlefltirilmifltir; Kosova'ya yerlefltirilmifl olmalar, burada yeni bir tehlikeyi gündeme getirmektedir.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
MUHSN YAZICIO⁄LU (Devamla) Toparlyorum Sayn Baflkan.
BAfiKAN Tamamlayn efendim.
MUHSN YAZICIO⁄LU (Devamla) Bilindii gibi Kosova Bölgesi, Arnavutlarn çounlukta olduu özerk bir bölgedir. Buraya Srplarn yerlefltirilmifl olmas, bu bölgenin, Srbistan tarafndan bir müddet sonra iflgal edilecei gibi endifleleri gündeme getirmektedir.
Dolaysyla, biz, bu geliflen olaylar rahat bir flekilde izleyemeyiz. Bir müddet sonra Srplar ile Hrvatlar arasnda bir anlaflma vuku bulursa, Boflnaklar, yine bu kskaç altnda, kendilerine bir garanti bulamayacaklardr.
Bu itibarla, Amerika Birleflik Devletlerinin, tek tarafl olarak ambargoyu kaldrma kararn Clinton'un veto etmifl olmas, dolaysyla, burada, Amerika Birleflik Devletleri Baflkannn da konuya yaklaflmn ortaya koymaktadr.
Türkiye, çok acil olarak birtakm tedbirler almaldr. Büyük Millet Meclisinin yaymlamfl olduu bildiri dorultusunda, adm adm bu bildirideki alnan kararlar, Hükümet, yerine getirmelidir. Amerika Birleflik Devletleri, bu ambargoyu kaldrma yönünde,eer -yeniden gündeme geldii takdirde- Clinton'un istei dorultusunda karar alrsa, Türkiye, Amerika ile ilgili iliflkilerini de gözden geçirme durumunda olmaldr.
Bosna'yla ilgili konu, bizim için millî bir meseledir, dinî bir meseledir, insanî bir meseledir ve bu konuda, çok kararl olma mecburiyetimiz vardr. Gelecek nesillerimize karfl baflmzn dik olabilmesi için, Türkiye, onurlu hareket etmelidir. Her onurlu hareketin, elbette, bir riski de vardr. Riski göze almayanlar hiçbir onurlu hareket yapamazlar, riski göze almayanlar hiçbir flahsiyetli hareketi yapamaz, adm atamazlar. Bosna-Hersek konusunda, Türkiye Büyük Millet Meclisi,kapsaml görüflmeler yapmfltr; bununla ilgili çeflitli kararlar almfltr; onun için, konu, Hükümetin, bu onurlu millî iradeye karfl bu onurlu sese kulak vermesine kalmaktadr. Demokratik ülkelerde, hükümetler, o ülkenin kamuoyunun ve meclisinin sesine kulak verir; kamuoyu dorultusunda ve meclisin ald kararlar dorultusunda hareket ederler.
Onun için, Hükümetimiz, bugünkü görüflmeyi de dikkate alarak, daha onurlu, kararl birtakm admlar atmal, uluslararas kurulufllar harekete geçirmeli, Avrupa'y harekete geçirmeli, Amerika Birleflik Devletlerini harekete geçirmelidir.
Kuveyt'in kurtarlmasyla ilgili olarak, Birleflmifl Milletlerin, adm atflnn aynsn burada da yapmas gerekmektedir; yapmyorsa, Türkiye, elindeki kozlar kullanmaldr. Ortadou'daki kozlarn da, Amerika'ya karfl, bu noktada kullanmaldr.
Bu itibarla, ben, Türkiye Büyük Millet Meclisinde bugün yaplacak olan görüflmelerin, Bosna Hersek'le ilgili hayrl kararlarn alnmasna vesile olmasn temenni ederken, Hükümetin, Meclisin ve milletin sesine kulak vermesini, Millet Meclisinin iradesi ve istei dorultusunda daha kararl admlar atmasn diliyorum.
Yüce Meclise sayglar sunuyorum. (BBP ve DSP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Yazcolu.
Önerge sahipleri adna Sayn Muharrem fiemsek, buyurun.
Sayn fiemsek, süreniz 10 dakika.
MUHARREM fiEMSEK (Çorum) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Bosna-Hersek konusunda, Türkiye Büyük Millet Meclisimizde, daha önce, açlmas kararlafltrlan genel görüflme önergemizle ilgili söz almfl bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Meclise sayglar sunuyorum.
Bugün, 2000'li yllara girmek üzere olan dünyamz, Bosna-Hersek'te göz göre göre bir vahflet yaflamakta, Birleflmifl Milletler idealleri ve ilkeleri ayaklar altnda çinenmektedir. Bosna-Hersek'te, uluslararas kurulufllar, bir anlamda iflas ettirilmifl, varlk sebebini kaybetmifl, Srp zalimlerinin oyunca haline gelmifltir. Ayn flekilde, Birleflmifl Milletler, Bosna-Hersek'te o kadar acze düflürülmüfl ki, dünya kurulduundan beri flahit olunan en büyük katliam ve insanlk suçlarn önlemek bir yana, kendini bile koruyamaz hale gelmifltir. Dünya, Bosna'da iflas etmifl olan bir Birleflmifl Milletler ve ayaklar altnda çinenen insanlk onuruyla yüz yüzedir. Birleflmifl Milletler teflkilat, Rumlarn flikâyeti üzerine, Kuzey Kbrs Türk Cumhuriyetinde açlan çocuk park için bile müfettifl gönderirken; Bosna-Hersek'te Srplarn, Azerbaycan'da da Ermenilerin yapt zulümleri duymuyor, milyonlarca mülteci ve madur insanla da, uzak veya yakn, alakadar bile olamyor.
Sayn milletvekilleri, Türkiye, bu vahflet karflsnda, hâlâ ne olduu belli olmayan dünyayla hareket etme anlayfln yeniden gözden geçirme durumundadr. Türkiye, Bosna meselesinde, dünyann belli merkezlerinin, Müslümanlar yok etmek ve Bosna-Hersek Cumhuriyeti Bamsz Devletini ortadan kaldrmaktan baflka ifle yaramayan sözde plan ve tedbirlerine tafleronluk yapmak yerine, tarihî sorumluluk ve büyük devlet olma vasfna uygun inisiyatiflerle, bamsz ve netice alc hareket ederek dünyay kendisiyle beraber hareket eder hale getirmelidir.
Sayn milletvekilleri, Bosna-Hersek'te bu noktada, bu noktaya nasl gelindii konusunda bir ufuk turu yapmakta fayda vardr. Bilindii gibi, Yugoslavya Devleti, Birinci Cihan Savafl sonrasnda kurulmufltur. Yugoslavya'daki millî gruplardan Hrvatlar ve Slovenler aslen Katoliktir; millî eilimleri itibariyle de, Avusturya ve Macaristan, daha önce de Roma-Cermen safnda yer almfllardr. Srplarn da Ortodoks olduunu herkes bilmektedir. Burada bizi en çok alakadar eden husus, bir baflka unsur, birksm Türk birksm da Slav olmakla beraber Müslamanl kabul etmifl ve genelde de Boflnak olarak tanmlanan gruptur. Kosova'da, Arnavutluk'ta, Makedonya'da ve dier baz bölgelerde bu Müslümanlar yaflamaktadr. Geneli itibariyle de Balkanlarda 13 milyon civarnda Türk bulunmaktadr.
Bu karmaflk yap içinde Yogoslavya'nn parçalanmas, var olan problemlerin yerine yenilerini de ekleyerek, tarihte olduu gibi, Balkanlar, dünyann gündemine bir numaral problem olarak getirmifltir.
Deerli arkadafllar, Balkanlar, tarihin her devrinde, dünyann, kritik, ihtilafl bölgesini oluflturmufltur; bugün de, dünyann en ihtilafl bölgesi Balkanlardr. Mesele incelendii zaman, her biri, ülkeler için savafl sebebi görülebilecek ihtilaf konular bulunmaktadr.
Balkanlardaki ihtilaflardan birincisi, Türkiye-Yunanistan ihtilafdr. Bu ihtilafn içinde, Ege adalar, Bat Trakya, karasular, hava sahas, Kbrs gibi meseleler bulunmaktadr. Bir ihtilaf konusu da, Yunanistan ile Makedonya arasndaki ihtilaftr. Yunanistan ile Arnavutluk ihtilafn, Türkiye-Bulgaristan iliflkilerini, Kosova Bölgesiyle ilgili ihtilaflar ve nihayet Yugoslavya'daki Bosna-Hersek ihtilaflarn, Balkanlardaki ihtilaflara ilave etmek mümkündür.
Bosna-Hersek'te meydana gelen olaylara daha tutarl fikrî bir yaklaflm getirebilmek için baz düflüncelerimizi toparlayarak ifade etmek istiyorum.
Deerli milletvekilleri, tarih boyunca dünya siyasetinde etkili olmufl güç merkezleri ve deerler bulunmaktadr. Dünya siyasetini ikiyüz-üçyüz yldr yönlendiren, ayr siyasî kamplara ayrlmfl büyük güçler bulunmaktadr. Bunlardan birincisi, Slav dünyasnn öncülüünü yapan Rusya veya Rus Devleti; ikincisi, Anglosakson dünyasnn önderliini yapan ngiltere ve Amerika Birleflik Devletleri; üçüncüsü, Cermen dünyasnn liderliini yapan Almanya ve niihayet dördüncüsü de, Türk ve Müslüman dünyasnn liderliini yapan Osmanl mparatorluudur.
Bu meseleleri, Balkanlardaki ihtilaflardan ayr düflünmemiz mümkün deildir. Dünyada bu siyasî kamplaflma ve kutuplaflmann dflnda, bir de fiilen dinî kamplaflma söz konusudur. Bu dinî kamplaflma da,
1. Hristiyan dünyas ve bu dünyay temsil eden Anglosaksonlar, Slavlar ve Cermenler,
2. slam dünyas ve bu dünyay temsil eden Türkler fleklinde teflekkül etmektedir.
Son bin yldr, Araplar, slam âlemini ne temsil edebilmifller ne de önderi olabilmifllerdir; slam dünyasnn yükü Türkler üzerinde kalmfltr. Gerek siyasî bloklaflmada gerekse dinî kutuplaflmada, Türkler, hem Türk dünyasnn hem de slam dünyasnn temsilcisi olarak daima taraf ve bir kutbun önderi halinde görülmüfltür. Son ikiyüz yldr, hem Batl hem Hristiyan olan Amerika Birleflik Devletleri, Rusya, Almanya ve ngiltere, büyük güçler olarak dünya hâkimiyetinde hem kendi aralarnda rekabet etmifl hem de kendi dfllarnda, yani, hepsinin karflsnda ayr bir blok olarak, Türklere, slama karfl cephe almfllardr.
Meseleye dinî bloklaflma açsndan bakldnda, iki büyük dinî ideolojik grubun olduu görülmektedir. Yine hepinizin bildii gibi, bunlarn birincisi Hristiyan grubu, ikincisi de slam kampdr. Osmanl mparatorluu ykldktan, Araplar parçalanp bölündükten ve sömürgelefltirildikten sonra slam dünyas baflsz kalmfl, her fleye ramen, Türkler, slam dünyasna sahip çkabilecek güç ve potansiyel olarak dünya tarafndan görülmüfltür. Sovyet dünyasnn dalmasndan sonra da, Türkiye'nin, hem Türk dünyasn hem de slam dünyasn temsil edebilecek potansiyelde olduu ihtimali ortaya çkmfltr. Hristiyan dünyas yeniden, Türk-slam dünyas karflsnda, birlikte hareket etmeye bafllamfltr. Türkiye, bugün, Batllarca, Osmanl dünyasna, ayrca, kendi Türk dünyasna hitap edebilecek güçte ve potansiyelde bir devlet olarak görülmektedir.
Sayn milletvekilleri, Hristiyan dünyasnn büyük güçleri Rusya Almanya, Amerika Birleflik Devletleri ve ngiltere, Türkiye'nin veya Türklerin hitap edecei corafî sahay, kültür sahasn, dinî sahay daraltmak istemektedir.
BAfiKAN Sayn fiemsek, tamamlayn efendim.
MUHARREM fiEMSEK (Devamla) Hay hay Sayn Baflkanm.
Yine Hristiyan dünyas, Osmanl, Türk ve slam dünyasnda Türklerin tarihî ve siyasî misyonunu da görmezlikten gelmektedir. Nitekim, Hristiyan dünyas bu maksatla evvela Osmanl Devletini ykmfltr. Bunun için, önce, Balkanlarda, Hristiyan Türklerle ayrmfl ve eski Bizans ihya etmeye çalflmfltr. Balkanlardaki Türk olmayan Müslüman bunun için Türk'ten ayrmfltr. Ayn flekilde, Anadolu'da, Ermenileri, Rumlar kullanarak bunu yapmak istemifller. Müslüman Arab Müslüman Türk'ten ayrmay baflarmfl; bugün de, Türk ve Müslüman olan Kürdü, Laz, Çerkezi, Gürcüyü özkardefli Türk'ten ayrmann pefline düflmüfltür; Türkistan Türklerini de Osmanl-Bat Türklerinden zaten bu flekilde ayrmfllard.
Deerli milletvekilleri, günümüzde, Türk dünyasnda ve slam dünyasnda uyanfl bafllamfltr. Türk ve slam dünyalar, kendi potansiyellerini keflfetmeye bafllamfllar; Hristiyan dünyas da bundan rahatsz olmufltur. Bunun için, önce, Balkanlarda Hristiyan dünyas için yakn tehlike gibi görünen ve Türklerle tarihî, dinî balar bulunan Bosnallar, daha sonra da Kosova ve Arnavutluk Müslümanlarn yok etmek istemifllerdir. Bu görevi, Bat, Srplara vermifl durumdadr. Balkanlardaki Müslümanlarn yok edilmesiyle, Hristiyan dünyas, Türklerin Balkanlarla tarihî ilgisini kesmek istemektedir. Zira, Türkiyenin veya Türklerin Balkanlardaki Müslüman-Boflnak, Arnavut-Pomaklar vastasyla ilgisinin sürmesi, Cermen-Slav dünyasn fevkalade rahatsz etmektedir, Hristiyanlk adna, bütün Avrupay da endifleye düflürmektedir. flte, Bosna-Hersek meselesine, Türkiye bu açdan bakmal, dünya hâkimiyeti, dünya siyaseti ve dinî ideoloji olarak meseleyi fikrî baza oturtabilmelidir.
Sayn üyeler, Türkiyede bugüne kadar yanlfllar yaplmfltr. Bosna-Hersekin istiklali, Kosovann istiklali, Türkiyenin istiklalidir. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, bunu, bu arlkta görmeye mecburdur. Her büyük güç, kendisine ön bahçem, arka bahçem, yan bahçem diyerek snr ve etki sahas çizerken, Türkiye de, tarihî bahçesine, manevî bahçesine, kültür bahçesine ,Bosna-Herseke sahip çkmak durumundadr.
Bosna-Hersek meselesine Türkiyenin fikrî bakfl bu flekilde olmak yannda, yeni geliflen olaylar da doru yorumlamaldr. Dünya, yeni bir asra girerken, son yüzyln en dramatik olaylarn yaflamaktadr. Dünya, Bosna-Hersek'te, dört yldr, müthifl bir kaytszlkla, bir milletin "etnik temizlik" adyla yok ediliflini seyretmektedir. Bir devletin yklfl görülüyor. Srebrenica'da, Zepa'da, Bihaç'ta, Tuzla'da, Gorazde'de, uluslararas ahlaktan uluslararas hukuka, güvenlik, barfl, diplomasi kurumlarna varana kadar topyekûn uluslararas sistemin çöküflü izlenmektedir. Souk savafl döneminden sonra kurulduu iddia edilen yeni dünya düzeninin, yerini, Bosna'daki ve Kafkaslar'daki scak geliflmelerle, daha tehlikeli bir scak savafl dönemine brakt görülmektedir.
Deerli arkadafllar, insan kasab Srp lider Karadziç "Bosna'da dinler savaflyor. Avrupa'nn ortasnda bir Müslüman devletin kurulmasna izin vermeyiz. Bosna'daki Müslümanlar, aslnda Osmanl mparatorluu egemenlii döneminde Müslüman yapldlar. Avrupa'da bir slam devletini önlediimiz için, Avrupa bize teflekkür etmelidir" diye ifadede bulunuyor.
Ayn flekilde, Yugoslav lider Miloseviç "zzetbegoviç, Avrupa'nn ortasnda bir Müslüman devlet kurmak istiyor. Bosna-Hersek Devleti de yasadfldr" diye beyanda bulunuyor.
Buna mukabil, Bosna-Hersek konusunda, Birleflmifl Milletler Genel Sekreterinin Bat Temas Gruplarnn meflhur barfl görüflmecileri Owen ve Vance, aldklar görevlere, insanla, Birleflmifl Milletlere ihanet eden, dünyann tand en büyük sahtekâr, ikiyüzlü ve alçak insanlar olarak tarihe geçmektedirler.
BAfiKAN Sayn fiemsek, bitirir misiniz efendim; sürenizi oldukça afltnz.
MUHARREM fiEMSEK (Devamla) Sayn Baflkanm, hemen bitiriyorum.
BAfiKAN O elinizdeki notlarn hepsini okuyacaksanz, bitirmeniz mümkün deil.
MUHARREM fiEMSEK (Devamla) Hayr.
Bosna'da, Büyük Srbistan idealinin temellerini bunlar yürütüyor. NATO Genel Sekreteri, Bosna-Hersek'teki Srp vahfletiyle ilgili olarak "NATO'nun Birleflmifl Milletlerden ald askerî giriflim yetkisinde ellerimiz kollarmz bal" diyor. "Srebrenica ile ilgili, bize Srplar püskürtme görevi verilmedi; biz, alnan emirleri uyguluyoruz" diyor.
Deerli milletvekilleri, Bosna-Hersek Cumhurbaflkan zzetbegoviç, olaylarla ilgili olarak yapt görüflmelerini flöyle naklediyor: "Gali ve Akashi ile sürekli olarak telefonla görüflüyorum; her defasnda, sabrl olmam söylüyorlar. Kendilerine 'sizin ne söyleyeceinizi biliyorum. Siz flimdiye kadar sürekli olarak, flehirleri koruyacanz söylediniz, biz de size inandk. Sonunda anladk ki, siz ve Birleflmifl Milletler, bizi aldattnz. Buradaki halk, kendisini korumak için elinde bulunan silahlar sizin askerlerinize verdi. Bu sözleriniz nerede kald' diyorum."
Sayn milletvekilleri, iflte Bosna-Hersek, iflte Birleflmifl Milletler, iflte NATO!.. Peki, bunlar böyle de, Türkiye nerede?!. "Avrupa'nn ortasnda bir Müslüman devlet kurdurtmam" diyen Srp lidere karfl, slam dünyas nerede?!.
Bosna, Müslüman bir ülke. Bosna'da, milyonlarla ifade edilen insanlar yerinden yurdundan olmufl, mülteci olmufl; yaflllar, kadnlar, çocuklar katlediliyor, genç kzlarn rzna geçiliyor, yarallar bodrumlarda ve ormanlarda tedavi ediliyor, Boflnaklar, arabalara balanarak ölünceye kadar sürükleniyor; savafln etkisinden uzak 10 bin nüfuslu flehirler 50-60 bin nüfusa ulaflmfl ve Bosna'nn en salkl baflflehirleri açlktan ölen insanlarla dolu, yüzde 50'si fiilen yklmfl; hastaneler, okullar, fakülteler, fabrikalar, elektrik üretim merkezleri tahrip edilmifl; Türk-slam kültür eserleri, Osmanl eserleri, beflyüz yllk camiler, köprüler yklmfl, yaklmfl, harabeye dönmüfl... Nerede slam âlemi, deerli milletvekilleri?!.
BAfiKAN Sayn fiemsek, artk, son cümlelerinizi almak durumundaym efendim.
MUHARREM fiEMSEK (Devamla) Hay hay Sayn Baflkanm, son cümlemi söylüyorum.
Sayn milletvekilleri, Türkiye ne yapabilir konusuyla ilgili söyleyeceim fludur : Türkiye, öncelikle bu Müslüman dünyasndaki psrkl ve uyuflukluu ortadan kaldrabilir. Sayn Cumhurbaflkan ve Baflbakan baflta olmak üzere, en yüksek seviyede, slâm ülkeleriyle temas edilerek, slâm ülkelerinin bu konuyla ilgili caydrc güçleri kullanlabilir. Birleflmifl Milletler, ksmen bile olsa, Bosna'dan çekilirse, Türk askerlerinin, güvenliini salama ve oradaki Türk askerinin saysn artrma, silah ve dier donanmlarn yerine getirme ifli mutlaka düflünülmelidir. NATO ile irtibat kurularak, Srplarn ikmal yollarn, mevzilerini, silahlarn bombalattrmak lazmdr. Boflnaklarn kabul ettii, Srplarn tanmad barfl plan, Srplara, uluslararas kurulufllarca kabul ettirilmelidir. Türkiye, silah ambargosunu tanmayarak, Bosna Hersek'e açktan silah yardm yapmal ve bunu dünya kamuoyuna da açklamaldr.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; söylenebilecek çok fley olmasna ramen, vakti bir hayli aflmfl olmamdan hareketle, Sayn Baflkann müsamahasna da teflekkür ederek, bu duygu ve düflüncelerle Yüce Meclise sayglar sunuyor, Bosna-Hersek'teki zulmün bir an önce bitmesini Cenab- Allah'tan diliyorum. (MHP, ANAP ve DSP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn fiemsek.
Önerge sahipleri adna Sayn Bülent Ecevit; buyurun.( DSP sralarndan ayakta alkfllar)
BÜLENT ECEVT (Zonguldak) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Bosna-Hersek'le ilgili genel görüflmenin öngörüflmesi, bildiiniz gibi, 19 Temmuz günü, Büyük Millet Meclisinde yaplmflt. O tarihten yaklaflk iki hafta sonra, eski Yugoslavya topraklarnda yeni bir süreç bafllad. Ben, konuflmamda, konuya daha çok bu yeni süreç açsndan yaklaflmaya çalflacam.
Bildiiniz gibi, Hrvatistan ordusu, üç yldr Srp iflgalinde bulunan Krajina'y geri almak üzere youn bir askerî harekâta giriflti. Üç yl kadar önce o topraklar kolaylkla iflgal edebilmifl olan Srplardan ise hemen hemen hiçbir direnifl gelmedi. Srbistan Cumhurbaflkan Miloseviç'in, normal olarak, bu Hrvat askerî harekâtna sert tepki göstermesi ve oradan kovalanmak istenen Srplarn yardmna koflmas gerekirdi, beklenirdi; fakat, Miloseviç de bir tepki göstermedi!
Bu harekât, Birleflmifl Milletler yetkilileri yarm azla elefltirirken, Amerika Birleflik Devletleri açktan destekledi, Rusya ancak günah savma türünden, yumuflak tepki gösterdi, daha dorusu tepki gösterirmifl gibi davrand; flimdi, son günlerde ise, tepki göstermemenin de ötesinde, bu son süreci, deerlendirilmesi gereken yeni bir olanak olarak ele almfl görünüyor.
Bu arada, son haftalarda baz ilginç açklamalar yapld. Örnein, ngiliz basnnda çkan ve Türk basnna da yansyan bir açklamaya göre, 6 Mays günü Londra'daki bir yemekli davete katlan Hrvatistan Cumhurbaflkan Tudjman, yannda oturan ngiliz yetkiliye, yemek listesi üzerinde bir harita çiziyor ve Hrvatistan'n Bosna-Hersek'le ilgili nihaî amacnn o haritada olduu gibi gerçeklefltirilmeye çalfllacan söylüyor. Yemek listesindeki o haritada da Bosna-Hersek ikiye bölünmüfl görünüyor; yani, bir yanda Hrvatistan, bir yanda Srbistan, arada Boflnaklar yok ve yine, Hrvatistan Cumhurbaflkan Tudjman'n, Londra'da, o yemek davetinde, ngiliz yetkililere söyledii baz sözler açklanmfl bulunuyor. O sohbette Tudjman, "Ben, Srplarn lideri Miloseviç'le anlaflabilirim, gayri resmî de olsa anlaflmaktaym; ancak, zzet Begoviç'le asla anlaflamam; çünkü, o bir Cezayirlidir, o bir Müslüman köktendincisidir; onunla anlaflamam" diyor.
Bütün bunlar bir araya getirildii vakit, Hrvatistan ordusunun girifltii son harekât ve o harekât karflsnda baz devletlerin aldklar tavr, bu harekâtn, önceden hazrlanmfl bir danflkl dövüfl olabilecei olasln akla getiriyor.
Bu arada, yine son günlerde yaplan açklamalara göre, Amerika Birleflik Devletleri, Hrvatistan Cumhuriyetiyle, 1994'ün Kasm aynda, bir askerî iflbirlii anlaflmas imzalamfltr ve bu askerî iflbirlii anlaflmas çerçevesinde, emekli denen çok sayda Amerikan subayn Hrvatistan'a göndermifl ve bu, Amerikallarn nezaretinde, gözetiminde, Hrvatistan ordusunun yeniden düzenlenmesini ve güçlenmesini salamfltr. Amerika, Hrvatistan'a bu destei saladna göre, herhalde lojistik destek salamfl olmas da çok doaldr. Böylelikle, görülüyor ki, Amerika Birleflik Devletleri, saldrya urayan Boflnaklarn elini kolunu ambargoyla balamaya devam ederken, Hrvat ordusunu güçlendirmeyi tercih etmifltir.
Hrvatistan ordusunun harekâtnn sonucu olarak, Krajina'dan, Bosna topraklarna youn bir göç bafllamfltr. Bu göç, bir yandan da Kosova'ya kadar uzanmaktadr. Bildiiniz gibi, Bosna-Hersek nüfusunun yarya yakn, yaklaflk yüzde 42'si, yüzde 43'ü Boflnaktr; Kosova halknn da yüzde 80'den fazlas Arnavuttur. fiimdi, bu Srp göçüyle bir yandan Bosna-Hersek'in nüfus yaps deifltirilmektedir; bir yandan da Kosova'nn nüfus yaps deifltirilmektedir. Bu durumda, Boflnaklar ve Kosova'daki Arnavutlar üzerindeki Srp basks artacaktr ve zaten patlama noktasna gelmifl olan, patlamaya hazr durumda bulunan Kosova, büsbütün ciddî bir duruma, bir sürece girmifl olacaktr.
Krajina'dan Bosna topraklarna, yaklaflk 50 bin Srp askerinin geçmekte olduu, Bat kaynaklarnca açklanyor. Bildiiniz gibi, Bosna'daki Srp ordusunun silahlar bol, askeri azdr -silahlar hem boldur hem de geliflmifl, ileri düzeyde silahlardr- Boflnak ordusunun ise, askeri bol, silahlar azdr. Boflnak ordusu, son zamanlarda çok iyi bir eitimden geçmifltir ve tarihte efli ender görülen kahramanlk örnekleri vermektedir. Bu arada, özellikle, "Karakuular" denilen Boflnak komandolar, ellerinde eskiden kalma çürük çark tüfeklerle en modern, en geliflmifl silahlara karfl vatanlarn ve özgürlüklerini, yine tarihte efli az görülecek bir kahramanlkla savunmaktadrlar; ancak, Srplarn ileri silahlar karflsnda çou zaman çaresiz durumda kalmaktadrlar.
fiimdi, son geliflmeler üzerine, Srplarn Bosna'daki asker aç büyük ölçüde kapanacaktr; ama, silah ambargosu devam ettiine göre, Boflnaklarn silah aç kapanmayacaktr; yani, Srplar ile Boflnaklar arasndaki dengesizlik, büsbütün, Boflnaklar aleyhine bozulmufl olacaktr.
Hrvatistan'n Krajina harekât, tabiî, ilk aflamada Boflnaklara bir ferahlk getirmifltir, Bihaç'n Srplar tarafndan iflgalini önlemifltir; dolaysyla, bu harekât Boflnaklarn yararna gibi görünmektedir; ancak, gelecek, kanmca, kuflku vericidir. Yakn gelecekte, Boflnaklar, büsbütün köfleye skflabilirler. O arada, Hrvatistan Cumhurbaflkan Tudjman'n, Londra'da yemek listesine çizdii haritann da yaflama geçirilmek üzere olduu açkça görülmektedir. fiöyle ki; bir yandan Amerika Birleflik Devletleri ile Rusya'nn, bir yandan da Hrvatlar ile Srplarn, o harita üzerinde, yani, Boflnaklar yok sayarak, Bosna-Hersek'i, Hrvatlar ile Srplar arasnda bölüfltürecek harita üzerinde anlafltklar, artk, belli olmufltur. Böylelikle, Bosna-Hersek, Srplar ile Hrvatlar arasnda bölüflülmüfl olacaktr. Bununla ilgili, Tudjman'n çizdii, yemek listesi üzerindeki haritann kurban da Boflnaklar olacaktr.
Bu arada, Boflnaklarn birksm topraklarnn Srplara verilmesi gerektii, Batllarca ve Rusya tarafndan açkça ifade edilmektedir.
Yine bu arada, Bosnal Srplar, Srbistan ile bir federal çat altnda birlefleceklerdir; daha dorusu, Bosna-Hersek'in önemli bir bölümünü Srbistan ile birlefltireceklerdir.
Buna karfllk, Boflnaklar da Bosnal Hrvatlar ile bir federal çat altnda birleflmek zorunda braklacaklardr ve bu federasyon, yani, Bosna-Hersek topraklarnn bir bölümü üzerinde kurulacak olan Hrvat-Boflnak federasyonu, Hrvatistan ile bir konfederasyon balants içine girecektir. Böylelikle, bamsz Bosna-Hersek Cumhuriyeti, fiilen ortadan kalkmfl olacaktr; yani, Avrupa'nn ortasnda, küçük de olsa, Müslüman arlkl bir cumhuriyet kurulmas, o cumhuriyetin yaflamas böylece önlenmifl olacaktr; hesap budur, plan budur.
Srplar ile Hrvatlar arasnda skflp kalan Boflnaklar, can güvenliklerini Hrvatlara balamak zorunda kalacaklardr. Oysa, eer, yllardr süren, tarihin en adaletsiz ambargosuyla Boflnaklarn eli kolu balanmasayd, Boflnaklar, kendi özgürlüklerini, canlarn korumak için Hrvatistan'n yardmna muhtaç kalmayacaklard.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Devam edin efendim.
BÜLENT ECEVT (Devamla) Gerçi, son günlerde, Hrvatistan Cumhurbaflkan, on ay önce, Londra'da bir yemekli davette söylediklerini unutmufl gibi görünerek, tatl fleyler söylüyor, hatta, Sayn Alia zzetbegoviç'e madalya veriyor; ama, Tudjman'n ve Hrvatlarn bu gibi sözlerine ve davranfllarna ne kadar inanlabilir, o konuda benim baz kuflkularm var. Srplar fleytansa, Hrvatlar da pek o kadar melek deildir. 1930'lu, 1940'l yllarda, aflr Hrvat milliyetçiliinin ve rkçlnn, Avrupa'nn ortasnda, hem de kendi halkna karfl iflledii cinayetler tarih kitaplarnda yer almaktadr. Bu harekete öncülük eden Ustafla Hareketi, talyan faflizmini örnek alarak örgütlenmiflti ve Ustafla Hareketinin öncülüünde Hrvatlar, kinci Dünya Savaflnda iflgalci nazilerle açktan iflbirlii yapmfllard; Srplara ve Yahudilere karfl nazilerinkinden hiç de geri kalmayan bir soykrm uygulamfllard.
Denebilir ki, zaman geçti, artk, Hrvatlar da deiflmifl olabilir. Ama, daha bundan yaklaflk iki yl önce Hrvatlar, Ustafla örnei bir soykrm Boflnaklara da uygulamaya kalkflmfllardr ve yalnz Boflnaklara soykrm uygulamakla kalmamfl, ayn zamanda bir tarihkrm da uygulamfllardr. Hatrlaynz, Mostar'daki o tarihî Osmanl köprüsü, Hrvat militanlar tarafndan havaya uçurulmufltur. Yani, bu konuda, Hrvatlarn da, Srplardan pek geri kalmadklar açkça görülebilir.
Bosna-Hersek'le ilgili yeni plan deerlendirilirken, yakn tarihin bu ac gerçekleri de göz önünde tutulmaldr. Hrvatistan'la iflbirlii yapma zorunluunu kabul ederek, Boflnaklarn bugünü kurtarlabilir; ama, bugünü kurtarma uruna, gelecei kararabilir. Bunu da bir olaslk olarak göz önünde tutmak gerekir.
Boflnaklarn da, Türkiye'nin de, bu konuda aflr iyimserlie kaplmamalar gerektii kansndaym. Türkiye'ye, bu konuda çok büyük sorumluluk düflüyor; çünkü, biz, ulus olarak Boflnaklarla akrabayz. Bosna-Hersek'teki Boflnak nüfusun yaklaflk 2 kat Boflnak, Türkiye'de, bizim vatandafllarmz olarak, Türk Ulusunun ayrlmaz unsurlar olarak, Boflnak asll Türkler olarak yaflamaktadrlar; eziyet gören, iflkence gören, öldürülen akrabalar, yaknlar Bosna-Hersek'te, kendileri burada; fakat, yürekleri Bosna-Hersek'le çarpmaktadr.
Onun için, Türkiye'nin, bu yeni geliflmeler karflsnda, son derece de dikkatli ve etkili davranmas gerekir. Yalnz Boflnaklar düflündüü için deil, yalnz Boflnaklarla bir akraba ulus olduumuz için deil, ayn zamanda, Türkiye'nin güvenlii Bosna'dan bafllad için de, Türkiye'nin, son derece de dikkatli olmas gerekir.
Yugoslavya dalma sürecine girerken, Türkiye'nin çok büyük ihmalleri ve yanlfllklar olmufltur -bunlar sk sk belirttiim için tekrar vaktinizi almak istemiyorum- fakat hiç deilse, yeni ortaya çkan, Boflnaklar dfllayarak Bosna-Hersek'i ikiye bölme plan konusunda, Türkiye'nin çok dikkatli davranmas gerekir ve Türkiye, dikkatini artk lafla deil etkin ve eylemli olarak duyurmaldr; Boflnaklarn geleceinin salam güvencelere balanmasn kararl biçimde gözetmelidir. Kararllnn somut kant olarak da Türkiye, bundan yaklaflk bir ay önce, Büyük Millet Meclisinin oybirliiyle yaynlad, benimsedii bildirinin gereini yerine getirmeli; yani, Boflnaklar üzerindeki silah ambargosunu, artk kesinlikle tanmayacan ilan etmeli ve bunun gereini yerine getirmelidir. (DSP sralarndan alkfllar) Türkiye'nin bu konuda, Amerika Birleflik Devletlerinden de, ran'dan da, Malezya'dan da daha geri kalmaya hakk yoktur.
Sevr Antlaflmas, Birinci Dünya Savaflndan sonra Türkiye'ye uygulanmak istenmifl; fakat, baflarlamamfltr; ama, flimdi, Yugoslavya'ya, özellikle de Boflnaklara, Sevr Antlaflmasnn bir benzeri uygulanmak istenmektedir.
O arada Türkiye bir çember içine alnyor. Bir yandan, Bosna-Hersek'ten bafllayp, Güney Kbrs'a kadar uzanarak kendisini çepeçevre kuflatan, öte yandan, Kuzey Irak'la ve Suriye'yle kuflatan bir çember içine alnyor Türkiye. Bu çemberin düümlerinden biri de Bosna'dadr. Türkiye, eer, düümü, Bosna'da çözmezse, ileride -Allah esirgesin- çok güç durumda kalabilir. (DSP sralarndan alkfllar)
Bir yandan Türkiye adm adm Kuzey Irak'la federasyon tuzana sürüklenirken, bir yandan da Boflnaklar, bir federasyon tuzana sürükleniyorlar. Bosna-Hersek için bir federal çözüm geçerli olabilir, hatta, kaçnlmaz duruma gelmifl saylabilir; ama, bunun, Boflnaklar boacak ve tarihi silecek bir federasyon olmamasna Türkiye dikkat etmelidir.
Bu sözleri niçin söylüyorum: Çünkü, Hrvatistan ordusunun Krajina'y kurtarmasndan sonra, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin yetkilileri, eski Yugoslavya topraklarnda yer almaya bafllayan geliflmeleri, kaytsz flartsz bir iyimserlikle yorumlar görünmektedirler. Biraz daha kuflkucu olmalarn, biraz daha ihtiyatl ve dikkatli olmalarn tavsiye ediyorum.
Yüce Meclisi saygyla selamlyorum. (Alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Ecevit.
Önerge sahibi olarak, Sayn Abdüllatif fiener; buyurun. (RP sralarndan alkfllar)
ABDÜLLATF fiENER (Svas) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Bosna-Hersek hadiseleriyle ilgili öngörüflme yaplal, aradan iki haftay aflkn bir süre geçti.
Öngörüflmelerin ve bugün yaplmakta olan genel görüflmelerin iki temel amac vardr: Bu amaçlardan biri, kamuoyunu bilgilendirmek, bu konuda kamuoyunun duyarlln artrmaktr.
Türkiye Büyük Millet Meclisindeki müzakereler ve görüflmeler, üzerinde görüflülen konunun gerçek boyutlarn bütün ayrntlaryla ortaya koyar, farkl siyasî eilimleri, farkl siyasî partilerin bakfl açlarn kamuoyuna duyurmalarn salar ve bu flekilde, kamuoyu, bu konuda gerekli bilgilenmeye sahip olur, özellikle, Hükümetin yapmfl olduu açklamalar, muhalefet partilerinin ulaflamad, bilgi sahibi olamad baz konularn da aydnlanmasna yardmc olur.
Ancak, flu ana kadar, bu müzakereler ve, öngörüflmeler yaplmfl olmasna ramen; Bosna-Hersek'te yeni bir dönem, yeni bir süreç bafllamfl olmasna ramen, hâlâ aydnlanmamfl ve Hükümet tarafndan açklanmamfl pek çok nokta vardr. Bu açklanmamfl noktalarn, burada, bu genel görüflme esnasnda, ktidar tarafndan, Hükümet tarafndan yeterince açklanmasn beklemek, hem burada bulunan bütün siyasî partilerin hakkdr, hem de milletimizin ve halkn hakkdr; bunu beklediimizi, hemen, peflinen ifade etmek istiyorum.
Bilindii gibi, Srplarn Krajina bölgesinde oluflturmaya çalfltklar gücü oradan atmak niyeti ve düflüncesiyle, Hrvatlarn, Krajina Srplarna saldrmasyla yeni bir dönem bafllamfltr. Bu dönem içerisinde basnda, kamuoyunda deiflik görüfller, yorumlar, bakfl açlar görülmüfltür. Ancak, bu geliflmeler esnasnda, gerçekten, Türkiye'de, Bosna-Hersek Müslümanlarna karfl ilgi, alaka çok yüksek düzeyde olduu için, ayn zamanda da baz endifleler, kayglar devam etmektedir; fakat maalesef, Hükümet, bu son geliflmeler üzerinde hiçbir ciddî ve belirgin bir açklama yapmamakta ve yapmamakta srar etmektedir.
Hrvatlarn Krajina bölgesine saldrmas ve bu bölgede hâkimiyetini kurmaya bafllamasyla, bu olaydan Bosna-Hersek Müslümanlar nasl etkileneceklerdir?.. Bosna-Hersek Müslümanlar, Hrvatlar, Srplar ve hatta Avrupal dier ülkeler arasnda cereyan eden müzakereler hangi zeminde, hangi yöne doru kaymaktadr, gitmektedir, geliflmektedir?.. Bu konularda ciddî açklamalar yaplmas, elbette ki, gereklidir. Konu, olduu gibi, açklyla takdim edildikten sonra, hangi politikalarn, tedbirlerin -Türkiye açsndan- uygulanmas gerektii, elbette ki, daha salkl bir flekilde deerlendirilebilir. Bunu beklediimizi buradan ifade etmek istiyorum.
Bu genel görüflme münasebetiyle ortaya çkmas gereken ikinci temel noktaysa, Hükümetin, bu müzakerelerden yararlanmasdr; bu müzakereler neticesinde, uygulamfl olduu dfl politikaya yeni bir yön ve istikamet vermesidir; burada ifade edilen görüfllerden ve düflüncelerden yararlanmas ve kendi dfl politikasn tekrar gözden geçirmesidir. Genel Kurulda ortaya konulan düflünceler, elbette ki, Hükümet açsndan da önemlidir; çünkü, Hükümetin varl, bu Genel Kuruldan alaca destee baldr.
O halde, burada birkaç haftadr deil, yllardr söylenilen ve ifade edilen pek çok görüfl ve düflünceye aldrfl etmeden, pasif tutumuna, çekingen ve ürkek tutumuna devam eden Hükümetin, bu münasebetle, tekrar, bu müzakereler neticesinde, politikasna yeniden yön vermesi gerektiini de burada ifade etmek istiyorum. Çünkü, Bosna-Hersek, Türkiye açsndan son derece önemlidir ve bizi yakinen ilgilendiren bir konudur. Bosna-Hersek'teki Müslümanlarla, tarihî, kültürel ve dinî balarmzn bulunuflu bir yana, ayn zamanda, burada yaflanan insan haklar ihlallerine karfl da duyarl olmak, bir insan olarak, Türk Milleti olarak görevimizdir ve vazifemizdir.
Ayn flekilde, bu bölgede, Balkanlarda cereyan eden bütün hadiseler, Türkiye'nin güvenlii açsndan da son derece önemlidir. Türkiye, Balkanlarda, kendi güvenliini korumak mecburiyetindedir. Bosna-Hersek'te, 1992 ylnn Nisan aynda bafllayan soykrm, tecavüz ve saldrlar açkça flunu göstermifltir ki, uluslararas hukuk, artk, iflas etmifltir. Uluslararas hukukun belli baz temel prensipleri, Bosna-Hersek olaylaryla iflas etmifltir; uluslararas kurulufllar, fonksiyonlarn yerine getiremez hale düflmüfllerdir. Yaplan soykrmlar, tecavüzler ve insan haklar ihlalleri, tamamyla cezasz kalmfltr ve hiçbir yaptrm uygulanmamfltr. Zor yoluyla, bir ülkenin topraklarnn iflgal edilemeyeceine dair temel prensibe ramen, bamsz bir devlet olan Bosna-Hersek'in topraklar iflgal edilmifltir. Hatta, flunu belirtmek gerekir ki, temas grubunun, barfl önerisi olarak ortaya koyduu haritada bile, Bosna-Hersek Devletine fazla birfley braklma niyetinin olmad açkça görülmektedir.
Uluslararas kurumlar iflas etmifltir, Birleflmifl Milletler ve NATO, Bosna-Hersek'te, adeta, anlamszlaflmfltr. Özellikle, Birleflmifl Milletlerin, baz bölgeleri (Srebrenica, Zepa, Gorazde, Tuzla ve Bihaç gibi bölgeleri) güvenlikli bölge olarak ilan edip, buradaki Müslümanlarn savunmasn kendi taahhüt ettikten sonra ve buradaki insanlarn silahlarn teslim aldktan sonra, Srp saldrlar karflsnda, bu bölgeleri korumamas ilginçtir... Korumak bir yana, bu güvenlikli bölgeleri; yani, güvenliini temin edeceini ifade ettii bölgeleri kendi eliyle ve iradesiyle Srplara teslim etmesi, dorudan doruya, Birleflmifl Milletlerin iflas anlamn taflmaktadr.
Orada bir mazlum halk varken, bu mazlum halk, her geçen gün madur edilirken, Birleflmifl Milletlerin silah ambargosunun, buradaki mazlum insanlar silahszlandrmaya yönelik olarak ifllemesi de, ayn flekilde, uluslararas kurumlarn yeniden gözden geçirilmesi gerektiini açkça ifade etmektedir.
Tüm dünyadaki bu olumsuz koflullara, uluslararas kurulufllarn olumsuz tutumlarna, davranfllarna ve her fleye ramen, orada bir Bosna-Hersek Devleti vardr; bu devletin ordusu vardr, hükümeti vardr, hâkim olduu bir toprak parças da vardr. Bu direnme gücü, dorudan doruya, oradaki insanlarn varln koruma azmi ve kararllyla dorudan ilgilidir, alakaldr. Bununla birlikte, bütün slam ülkelerinden, o bölgeye, orada, varln koruma inancnda ve kararllnda bulunan insanlara akan yardmlarn ve desteklerin de pay vardr, katks vardr...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Tamamlayn efendim.
Buyurun.
ABDÜLLATF fiENER (Devamla) flte, böylesine bir zeminde, böylesine bir durumda, Bosna-Hersek hadiseleriyle ilgili olarak, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin, yeni bir yön, yeni bir istikamet ve yeni bir politika oluflturmas gerekmektedir.
Türkiye'nin, dfl politikada, bütün menfaatlarnn önüne, bir öncelik olarak, Baty ve Amerika Birleflik Devletleriyle iliflkileri koymaktan vazgeçmesi, Bosna-Hersek hadiseleri münasebetiyle yapaca ilk ifltir. (RP sralarndan alkfllar) Mademki uluslararas hukukun temel prensipleri yok olmufltur; mademki uluslararas kurulufllar iflas etmifltir, bu iflasn efliinde, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin, iflas eden prensipler ve kurumlara umut balamaktan vazgeçmesi gerekmektedir. fiu Birleflmifl Milletler denilen kurulufl, açkça, kuruluflu itibariyle, teflekkül edifl biçimi itibariyle, en azndan sesli olarak elefltirilmeye bafllanmaldr. (RP sralarndan alkfllar)
Güvenlik Konseyinde bulunan befl ülkenin tutumu, vetocu bu ülkelerin ayrcalklar Birleflmifl Milletlerde devam ettii sürece, bu kuruluflun, dünya barfln salayabilmesi mümkün deildir. Üstelik, dünya barfln salamaktan öte, dünyada, yeryüzünde bulunan kargaflay, zulmü, soykrm artrmaktan baflka hiçbir ifle yaramaz. (RP sralarndan alkfllar)
Amerika Birleflik Devletleri, ngiltere, Fransa, Rusya Federasyonu ve Çin Halk Cumhuriyetinin sahip olduu ayrcalklar yüzünden, bugün yeryüzündeki pek çok ihtilaf ve anlaflmazlk bir türlü çözüme kavuflamamaktadr. Bu bozuk yaps içerisinde, artk, Birleflmifl Milletlerin, resmî azlardan, sesli bir flekilde elefltirilmesi ve en azndan, yeniden yaplandrlmas gerektii ifade edilmelidir diyorum. (RP sralarndan "Bravo" sesleri, alkfllar)
Bu anlayfl içerisinde Bosna - Hersek hadiselerine bakarken, öncülüü, Amerika Birleflik Devletlerinden bekleme alflkanlndan da, Türkiye vazgeçmelidir; konuflan bütün arkadafllarmn ifade ettii gibi, silah ambargosunun delinmesi konusunda öncülüü Türkiye yapmaldr. Bu konuda, flu anda yeryüzünde hemen bütün ülkelerin kamuoyunda bir duyarllk vardr, bu duyarllk, Bosna - Hersek'teki ambargoyu delen ülkeye karfl, hiçbir ülkenin yaptrm uygulayabilmesini mümkün klamayacaktr. Bu ortam, bu hassas durum deerlendirilmek suretiyle, Bosna-Hersek'i silahszlandran, silahszlandrmaya yönelik bir mekanizma olarak iflleyen silah ambargosunun delinmesi, afllmas yolunda, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin, elinden gelen bütün gayreti, bütün çabay sarf etmesi gerektiine inanmaktayz ve bu genel görüflmenin de, en azndan, böyle olumlu bir sonuç çkarmasn beklemekteyiz.
Bu dilekler ve bu temenniler içerisinde, Yüce Kurula sayglar sunar, hepinize teflekkür ederim. (RP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn fiener.
Sayn Soysal, önerge üzerindeki konuflma hakknz Sayn Dinçer'e mi devrettiniz efendim?
MÜMTAZ SOSYAL (Ankara) Evet Sayn Baflkan.
BAfiKAN Önerge sahipleri olarak buyurun Sayn Ali Dinçer.
AL DNÇER (Ankara) Sayn Baflkan, Yüce Meclisin deerli milletvekilleri; Cumhuriyet Halk Partisi adna, en derin sayglarm sunuyorum.
Deerli milletvekilleri, Bosna-Hersek'le ilgili konu, gündemimizden hiç inmiyor. Ben, bu konuyu ele alrken, daha çok, etkin, somut, verimli eylem planlaryla ilgili politikalar gelifltirmek açsndan konuflacam; çünkü, asl ihtiyaç olan budur. Uzun uzun analizler yapmann, malumu ilâm etmenin, anlatmann fazla faydas yok; o, zaman kaybettiriyor.
Geçmiflte, fipka Boaznda, Süleyman Pafla ve askerleri; Plevne'de, Gazi Osman Pafla ve askerleri büyük kahramanlklar yaratrken, genellikle, konuflmakla, ahla vahla yetindik. Kafkaslarda, fieyh fiamil ve Hac Murat, büyük Rus yazar Tolstoy'u dahi etkileyen, tarifi imkânsz kahramanlklar yaratrken de, daha çok, analiz yapmak, konuflmakla yetindik. Girit'te Osmanl güçleri büyük kahramanlklar yaratrken, "Girit bizim kanmz, feda olsun canmz" demekten ileri gidemedik, daha çok hamasi söylevler gelifltirmekle kaldk. Böyle yapmamak gerekiyor, Fatih Sultan Mehmet'in stanbul'u muhasara ettii sradaki Bizansllarn, Bizansl papazlarn durumuna düflmemek gerekiyor. Elbette hamasi söylevlerin de etkisi var, elbette hakllmz anlatacak analizleri yapmann da faydas var; fakat, bunlarla çok vakit kaybetmemek gerekiyor.
Biz, flimdi ne diyoruz; Bosna-Hersek, Avrupa'nn göbeinde Müslüman arlkl bir devlet olacak. Hristiyan Avrupa buna tahammül edemiyor ve Avrupa'nn göbeinde büyük bir cinayet iflleniyor, soykrm uygulanyor. Elbette, buna karfl gelmesi gereken, Bosna-Hersek'e karfl sorumluluk duymas gereken ilk ülke Türkiye. Bunu da uzun uzun anlatmann gerei yok; ama, sorumluluumuzu bilelim. Bizim bu sorumluluumuz, Bosna-Hersek'e katkda bulunacak daha etkin ve verimli eylem politikalar oluflturmamz gerektiriyor. Örnein, Türkiye, savunma iflbirlii anlaflmalarn Balkan ülkeleri arasnda etkin bir flekilde yürütmeli. fiimdi, Avrupa'da, hazr var olan, Müslüman arlkl bamsz bir ülke var; Arnavutluk. Balkanlarda ve Adriyatik bölgesinde, Avrupa'da önemli ve savaflkan bir güç. Biz, bu bölgedeki dengeyi etkileyebilmek için, Arnavutluk'a, Türkiye olarak da uluslararas alanda da, ekonomik bakmdan, politik bakmdan, askerî bakmdan her türlü destei sonuna kadar verebilmeliyiz. Bunun için, bizim, elimizi kolumuzu balayan herhangi bir güç yok. ki bamsz ülke arasnda yaplan anlaflmalarla gereini yapmak, bizim görevimiz; bu, Bosna-Hersek'e de yararl olacaktr.
Bosna-Hersek'in flu anda birincil sorunu -baflka konuflmac deerli milletvekillerinin de anlatt gibi- ordusunun güçlendirilmesi. Sonunda Bosna-Hersek'te sorunu çözecek olan Boflnak ordusudur. Bu, iyi eitilmifl; ama, silah bakmndan zayf olan bir ordudur; bu ordunun güçlendirilmesi için tüm güçleri seferber etmeliyiz.
Örnein, bizim ülkemizden yaplan katklar, mümkün olduu kadar resmî ve tek elden yaplmaldr. Oradan buradan yaplan, deiflik kesimlerin ve gruplarn yapt yardmlarn, nasl söylenti ve dedikodularla karfllafltn ve nasl etkili ve verimli olmaktan uzaklafltn biliyoruz. Bütün bu yardmlar, ulusumuz, mümkün olduu kadar resmî bir elden yapmal ve resmî Bosna-Hersek ilgililerine yapmal. O zaman, bu yardmlar, dorudan Bosna-Hersek ordusunun güçlendirilmesi için kullanlr.
Bosna-Hersek ordusu, flu anda, bizim, Birinci Dünya Harbinde neredeyse yok olan ordumuzu, stiklal Harbinde tekrar yaratmamza benzer bir flekilde yaratlyor. Orada da baflka güçler var, resmî otoritelerin de güçlendirmek istedii ordu var. Biz, nasl, millet olarak bütün gücümüzü, baz ayr düflünenlere ramen, stiklal Harbi döneminde ordumuza younlafltrdysak, burada da yardmlar resmî Bosna otoritelerine tek elden gitmeli ve dalmadan Bosna ordusu için kullanlabilmelidir.
Deerli arkadafllarm, Birleflmifl Milletlerin, Bosna-Hersek olaynda snfta kaldn gördük. Bu vesileyle, biz, Türkiye Cumhuriyeti olarak, Birleflmifl Milletlerin durumunun da, Güvenlik Konseyinin durumunun da irdelenmesi için, uluslararas planda tartflma açmalyz, daha etkin olmalyz.
Fransa ve ngiltere, kinci Dünya Harbinden sonra çok güçlü ülkelerdi; fakat flu anda onlar, ekonomik ve siyasî bakmdan Almanya ve Japonya'dan daha etkindirler diyebilir miyiz? Hayr. Ellerinde nükleer silah bulundurmaktan baflka bir üstünlükleri yok.
Milyara yakn nüfusuyla Hindistan'n Güvenlik Konseyinde olmamas, ciddî bir eksiklik deildir diyebilir miyiz? Eksikliktir.
Milyar aflkn nüfusuyla, slam dünyasnn Güvenlik Konseyinde etkin bir flekilde yer almamas da büyük eksikliktir. Bu eksiklikler giderilmelidir.
Bölge gücü olan, son geliflmeler nedeniyle dünyann önemli ülkelerinden biri olan ve slam dünyasnn önde gelen ülkesi olan Türkiye, Güvenlik Konseyinde yer almay istemelidir. Daha etkin, dünya insanln daha çok kavrayan bir Güvenlik Konseyi, Türkiye'ye muhtaçtr, Türkiye orada olmaldr; bunun için de, elimizden gelen etkin politikalar uygulamak durumundayz.
Deerli arkadafllarm, ayrca, bizim, Kzlay gibi, Anadolu Ajans gibi, Çocuk Esirgeme Kurumu gibi, TRT gibi ulusal kurulufllarmz ve resmî devlet kurulufllarmz ve ayrca özel medya temsilciliklerimiz, Bosna-Hersek'te, sanki orada barfl içinde yaflanyormufl gibi, riskleri göze alp, daimî temsilcilikler açmaldrlar.
Çocuk Esirgeme Kurumumuz, Bosnal çocuklarn sorunlarnn çözümüne, yerinde katkda bulunmaldr.
Medya kurulufllarmz, Bosna'nn sesini tüm dünyaya ulafltrabilmek için, yerinde çalflabilmelidir; bunun için, her türlü etkin çalflmay yapmak durumundayz.
Biz, Bosna'nn, silah sanayiinin gelifltirilmesine katkda bulunmak durumundayz.
Bugün, Bosna'nn en önemli bölgelerinden birisi Tuzla; Müslüman arln youn olduu bir yer; Bosna-Hersek ekonomisinin de yüzde 40' burada; yani bir sanayi bölgesi. Buradaki fabrikalarda, Bosnal mühendisler, teknisyenler, bakm ve onarm için kullanlan torna, freze, planya tezgâhlar ile tanksavar silahlar üretiyorlar.
Bu savafl, daha uzun sürecek; Bosna-Hersek, daha uzun süre kargafla içinde olacak; bu bölgeye istikrarn gelmesi zaman alacak; o nedenle, uzun vadeli düflünmek gerekiyor. Örnein, tamamen Müslümanlarn kontrolündeki Tuzla bölgesinde, özellikle, Bosnallarn kendi silah ihtiyaçlarn karfllayacak silah sanayiinin kurulmasna da katkda bulunmamz gerekiyor. Nasl Ankara'da, stiklal Harbi döneminde, stanbul'dan gelen ustalarn, mühendislerin, kendi millî silah sanayimizi canlandrmas bize büyük güç katmflsa; böyle bir silah sanayii de, Bosna-Hersek'e, gelecee yönelik güven getirecektir, gelecee yönelik baflar anahtar verecektir.
Deerli arkadafllarm, Bosna-Hersek ile ilgili konular tartflrken, mümkün olduu kadar yaratc olmaya çalflmalyz; yeni, özgün, etkin ve verimli projeler, politikalar oluflturmalyz, bütün enerjimizi buraya temerküz etmeliyiz. stediimiz kadar hamaset nutku atalm, istediimiz kadar -hakllmzla ilgili- haykralm; eer, etkin, verimli politikalar üretemezsek ve onlar uygulayamazsak, baflarl olamayz. Önemli olan da, baflarl olmaktr; o baflary da, ancak güçle elde edebiliriz. O güç de çok yönlüdür; sadece silah gücü deildir, bunun baflka boyutlar da vardr.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Buyurun, tamamlayn efendim.
AL DNÇER (Devamla) Örnein, Kültür Bakanlnn, dünya çapndaki sanatçlarla birlikte, sanatsal, kültürel etkinlikler organize etmesi, böyle, yeni, özgün bir modeldir; baflka yerlerde uygulanmfltr; ama, biz, Türkiye olarak, dünyaya yönelik mesaj ulafltrma açsndan, bizim halkmz da seferber etme açsndan, buna benzer politikalar gelifltirebilmeliyiz.
Bosna-Hersek, Bosna-Hersek topraklarnda bamsz bir ülke olarak var olacaktr. Orada soykrm yaplyor, etnik temizleme yaplyor; ama, biz buna karfl, Bosna-Herksek'te mücadele verme durumundayz. nsan Haklarndan Sorumlu Devlet Bakanmzn yapt çalflmalarla gelifltirilen, 1 000 konutluk bir yerleflim yeri oluflturulmas projesi, bu yönde özgün bir projedir; buna benzer politikalar gelifltirmek gerekiyor.
Yine, Devlet Bakanmz Sayn Aysel Baykal'n, Bosnal kadnlarla ilgili projesine benzer projeleri gelifltirmek gerekiyor, hatta, o projeyi ileri götürmek lazm. Saldrya uramfl, tecavüze uramfl Bosnal kadnlarn, Türkiye'ye getirilip, belli sürelerle rehabilite edilmesi, Türkiye'de kalmas söz konusu. Belki, daha çok sayda Bosnal gençler, çocuklar, kadnlar Türkiye'ye getirilmeli; hatta, onlara, bugün, Amerika'da baz yabanclara uyguland gibi "green kart" uygulamas yapabilmeliyiz; Türkiye'de, onlar bamsz Bosna Hersek'in, etkin insangücü olarak -belli dönemlerde- hazrlayacak projeler gelifltirmeliyiz ve rahatlkla o green kartlaryla, bizim aramzda, bizimle birlikte, eflit koflullarla yaflayabileceklerini gösterip, onlara olan yaknlmz, somut bir flekilde ortaya koyabilmeliyiz.
Deerli arkadafllarm, slam dünyasnda, ran, Brunei, Malezya ve Pakistan, Türkiye dflnda etkin ülkeler; dierlerinin o kadar etkin olduunu söylemek mümkün deil. Biz, çok hakl olduumuz bu konuda, çok daha etkin ve verimli politikalar oluflturabiliriz; hiç kimse bir fley diyemez.
Dünyadaki petrol kaynaklarnn önemli bir ksm Müslüman ülkelerde... Müslüman dünyasnda, biz, en azndan, bu hakl pozisyonda, flunu önerebilmeliyiz: Ambargo uygulayp, slam ülkeleri, özellikle petrol ülkeleri, Bat'ya petrol vermemeli; en azndan, bunun yaplabileceini gösterecek giriflimler ortaya çkmal. Nasl, petrol nedeniyle, Kuveyt'teki sorun ksa süre içinde çözüldüyse; belki, böylesine bir uygulamay, böylesine bir politikay gelifltirirsek, Bat dünyas üzerinde daha etkili olma flans ortaya çkar, Bosna Hersek'e daha fazla yardmc olabiliriz.
Deerli arkadafllarm, bafllangçtaki Srp Hrvat birlikteliinin bozulmas için, Türkiye Cumhuriyeti, önemli, etkin politikalar oluflturdu ve uygulad; Hrvat Boflnak beraberliinin salanmasnda da etkin rol ald. Bunun, zaten, Türkiye'de de, uluslararas medyada da yansmalarn görüyoruz. Elbette, Hrvatlara karfl da dikkatli olmak gerekiyor; ama, Boflnak Hrvat birlikteliinin de sürdürülmesi için elimizden geleni yapmalyz.
Hrvatistan, bugün, kendi çkar açsndan, bir ölçüde, bize, uluslararas iliflkilerde, Müslüman dünyada, Orta Asya'da, genifl bir corafyada, yaknlk göstermek durumunda. Bunu gösterebilmeliyiz... ran, bir ölçüde bunu yapyor; petrol ihtiyacn karfllarken, Boflnak Hrvat birlikteliinin sürdürülmesine de katkda bulunuyor. Buna benzer daha baflka silahlar da kullanarak, bu birlikteliin sürmesini salamak gerekiyor.
Bir de, olumlu yandan bakarsak -elbette, olumsuz yanlar var bunun, olumsuz yanlarna iflaret edenler hakllar- çok eskiden beri Boflnaklar ile Hrvatlar, genellikle, Srplara karfl, dost olmufllardr, arada, karfl karflya geldikleri de olmufltur; ama, Hrvat-Srp çeliflkisi, sk sk, Hrvat-Boflnak birlikteliini tarih boyunca gündeme getirmifltir. Bu, tarihî dostluk diyebileceim iliflkileri sürdürmek için çaba sarf etmemiz gerekiyor. Bunun için de, etkin, verimli politikalar oluflturmak gerekiyor; özellikle, Hrvatistan cenahnda etkili olacak politikalar, Hrvatistan'n çkarn ilgilendiren politikalar gelifltirmek gerekiyor.
Krajina'dan gelen Srplarn, Bosna-Hersek'te, insangücü dengesini deifltirmek açsndan sorun yaratacan biliyoruz; ama, bunu da önlemenin yollarn bulmak gerekiyor. Türkiye, bugün, Londra'daki beflli toplantya çarld; bu konuyu, çarld bu toplantda gündeme getirebilmelidir.
Türkiye, bugün, Balkan ülkeleri arasnda deiflik bir pozisyona sahip. Türkiye, bir Balkan ülkesi; Türkiye, ayn zamanda NATO üyesi; Türkiye, ayn zamanda, Bosna-Hersek'te askeri olan tek Balkan ülkesi. Bu nedenle, Türkiye, bu arlklarn da kullanarak, çok daha etkin politikalar oluflturabilir. Örnein, Sayn Lake Türkiye'ye geldi; tartflld... fiimdi, Amerika, yeni bir Bosna-Hersek barfl plan oluflturup, onu, Avrupa'ya tantmaya çalflyor. stediiniz kadar barfl plan oluflturun, eer, arkasna ciddî bir güç koymazsanz, bunun baflarl olmayacan bilmelisiniz.
BAfiKAN Sayn Dinçer, tamamlayabilir miyiz efendim.
AL DNÇER (Devamla) Kuveyt'teki plann arkasna güç geldi, sorun çözüldü. Amerika'ya anlatlmas gereken de budur; yani, bu barfl plannn arkasna bir güç konacak m? Senatör Dole'un, Bosna-Hersek'e 100 milyon dolarlk askerî yardmla ilgili önerisi, miktar daha da artrlarak, hzla gerçeklefltirilecek mi? Bu barfl planna, özellikle, Srplar uymazsa, hele hele Hrvatlar da yan çizer uymazsa, bu barfl plann hayata geçirebilmek için, bu barfl plann ortaya koyanlar, bu barfl plannn arkasna gerekli gücü koyacaklar m? Bunlar sormalyz ve bizim, bu gücü, birlikte koymaya her zaman hazr olduumuzu da vurgulamalyz.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; daha fazla vaktinizi almamak için sözlerimi burada kesiyorum.
Ben, tarifi imkânsz kahramanlklar yaratan Bosna-Hersekli kardefllerimize, her bakmdan, çok boyutlu planlarla, etkin, verimli politikalarla ve projelerle yardmc olacamza inanyorum. O yönde, ulusça, güç birlii yapacamz, gönül birlii yapacamz biliyorum ve Bosna-Hersekli kardefllerimize esenlikler diliyorum.
Sevgiler, sayglar sunuyorum. (Alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Dinçer.
fiimdi, önerge sahipleri adna son konuflmac olarak Sayn Vehbi Dinçerler'i davet edeceim.
Sayn Dinçerler, önerge sahipleri adna son konuflmac sizsiniz, gruplar adna da ilk konuflmac sizsiniz. Konuflmanzdaki bütünlüü bozmamak ve sizi kürsüye iki defa zahmet ettirmemek bakmndan, iki hakknz da birlikte kullanabilir misiniz?
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Tabiî efendim, ilginizden dolay teflekkür ediyorum.
BAfiKAN O zaman, size, 30 dakika süre veriyorum, iki süreyi birlikte kullann.
Buyurun efendim. (ANAP sralarndan alkfllar)
ANAP GRUBU ADINA M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; hepimizin bildii gibi, Anavatan Partisinin Sayn Genel Baflkan Mesut Ylmaz'n ve 93 milletvekili arkadaflmzn çars üzerine, Sayn Meclis Baflkannn da uygun görmesiyle bu toplanty yapmfl bulunuyoruz. Ben, toplantya katlan bütün milletvekillerine, partimiz adna teflekkür etmek istiyorum.
Ayrca, bildiiniz gibi, hemen hemen her partinin Bosna-Hersek'le ilgili genel görüflme önergeleri var. Bu genel görüflme önergelerinden biri de, flüphesiz, bizim partimize ait ve ben de önerge sahiplerinden birisi sfatyla görüfllerimi arz edeceim.
BAfiKAN Ayrca, Grubunuzun sözcüsü olarak da efendim...
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Evet, ayrca, Grup adna da konuflacam; bunun için, Sayn Baflkana teflekkür ederim.
Müsaade ederseniz, Karadziç'in haziran ve temmuz aylarnda sarf ettii bir ifadeyle sözlerime bafllamak istiyorum. Zepa ve Srebrenica düfltükten sonra -o faciay hepiniz biliyorsunuz; Birleflmifl Milletlerin yüzkarasdr; kendi askerlerini esir almfllardr ve Birleflmifl Milletler, güvenlikli bölgeyi koruyamamfltr- erkekleri -çocuk yafltaki erkekler dahil- bir yerlere hapsettiler, ayrdlar, kontrol altnda tutmaya çalfltlar; çocuklara, ihtiyarlara ve kadnlara da "siz gidebilirsiniz" dediler. Dünyann gözü önünde -televizyonlardan gördük- bu, Miladiç denilen Srp kasabna -sadece benim tabirim deil, dünyann da tabiri bu- "bu kadnlara, çocuklara hiçbir zarar gelmeyecek, deil mi" denildii zaman, "benim teminatm altndasnz" dedi; fakat, saat geçmeden, o kadnlar, o çocuklar her türlü zulme uradlar, iffetleri ayaklar altna alnd, namuslar çinendi -acyla söylüyorum, bu olayn bafl ac, her taraf ac- ve o iffetli kadnlar kendilerini astlar. Bu, Miladiç'e tekrar hatrlatld zaman, "benim askerlerim, sadece askerlik yapmyorlarmfl; ayn zamanda güçlü erkeklermifl" diyecek kadar da adileflti bu insan. Bu da yetmedi -bunu özellikle söylüyorum, acyla söylüyorum ve hepimizin uyanmas için söylüyorum- dedi ki, biz, 1389'un intikamn alyoruz. 20 Haziran 1389'da Birinci Kosova Meydan Muharebesi yaplmfltr. 1299 senesinde Söüt'te bir çekirdek olarak ortaya çkan Osmanl, doksan sene sonra 30 bin kiflilik orduyla Kosova'ya inmifl; karflsnda 100 bin kiflilik müttefik ordusu var; Alman var, Macar var, Srp var, Hrvat var, her fley var; savafl sekiz saat sürmüfl, 30 bin kifli 100 bin kifliyi yenmifl...
BRAHM HALL ÇELK (fianlurfa) O zaman iman vard, iman!
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) fiunu da söyleyeyim: I. Murat, harp sahasn dolaflyor, sekizinci saatin sonunda, "Milofl" diye bir prens ki, Srp Kral Lazar'n damad; flimdi de Miloseviç var, onun küçüü herhalde o su istiyor. Bunlar hatrlatyorum; çünkü, bir fleye balayacam. I. Murat, padiflah olarak yaral insana su veriyor. I. Murat' suyu verirken hançerliyor ve orada I. Murat ölüyor. I. Murat'n iç organlar hâlâ orada gömülüdür. flte, bu Miladiç, 1389'u hatrlatyor. Pekâlâ, o hatrlatyor da, biz ne yapyoruz; biz hatrlyor muyuz, biz bu fluurda myz, bunun farknda myz?! (RP ve ANAP sralarndan alkfllar)
fiimdi, flunu anlamak mümkün deil: Doksan sene sonra Kosova'dayz, beflyüz sene orada kalmflz, o bölgeyi, beflyüzelli sene yönetmifliz; flimdi, dünya ülkeleri, Bosna-Hersek'le ilgili meseleleri çözemiyor, gerçekten çözemiyor.
Türkiye'nin silah gücü belki yeterli deil, belki iktisadî gücü de yeterli deil; ama, beflyüz sene bir ülkeyi idare etmifl olan bir kültür, bir siyaset birikimi, bir tecrübe; âlimiyle, siyasetçisiyle, askeriyle, okumufl yazmflyla, okumamfl yazmamflyla, dünyann, arkasndan gidecei politikalar üretmek mecburiyetinde deil mi? Peki, nerede bu politika?.. Yok. Bunu anlamak mümkün deil. Yani, beflyüz sene orada kalacaksnz ve diyeceksiniz ki, biz, dünyann peflinden gidiyoruz. Bunu kabul etmek mümkün deil arkadafllar; bütün milletime sesleniyorum, bunu kabul etmek mümkün deil. Fikri üreteceksiniz, politikay söyleyeceksiniz.
Hemen bir fleyi söyleyeyim: Osmanl politikasnn özü nedir?.. Bugün o politika yklyor. O politika fluydu: Osmanl zamannda, Bosna-Hersek'in büyük bölgelerinde deil, her köyünde, her mahallesinde, Müslüman, Katolii, Ortodoksu, Hristiyanln her mezhebinden, hatta, slamiyetin her mezhebinden insan beraber yaflyordu. Bugün, Bat'nn, plan diye ortaya çkard ve onun için de gerçeklefltiremedii plann en büyük eksii budur; yani, "ethnic cleansing" dedikleri, aslnda, bir anlamda dinsel, bir anlamda rksal temizleme dedikleri kümelefltirme olaydr. Osmanlnn beflyüz senedir oraya gömdüü gerçei, dünyann gerçeini, evrensel gerçei ykmak istiyorlar, bunun için de çare bulamyorlar. Peki, biz bunu bilmiyor muyuz?.. Bu, bir tanesi. Dolaysyla, hariciyemizle, hocalarmzla, siyasetçilerimizle, tarihçilerimizle, her kanadmzla harekete geçip, bu çözümleri biz üretmeli ve bu çözümleri dünyaya biz satmalyz.
Dünyayla birlikte hareket ediyorsunuz... Geçen konuflmamda da sordum; dünyann neresindeyiz?.. Eer, biz, dünyann baflnda, iflte bu flekilde götürebiliyorsak, dünyayla birlikte hareket edelim; ama, dünyann otobüsünün, gemisinin içinde deil de dümen suyunda kaykta kürek sallyorsak, ona tahammülümüz yoktur; o, hakszlktr bu millete, orada yaflayan insanlara ve bu zamana kadar orada ölen ve flehit olan -ölen diyorum; çünkü, Ortodoksu da Katolii de o ülkenin birlii beraberlii için ölmüfl, siyasî birlik için ölmüfl- o insanlara yazk olur; bir kere, bunu tespit etmek istiyorum.
Peki, bunu niye söylüyorsun... Geçen toplantda arz ettim Yüce Heyete; 23 yaflnda bir kzcaz, zzetbegoviç ve dier yetkililerle bizim tercümanlmz yapt. Akflam, geç vakit, bir samimî toplantda, bütün safiyetiyle, bütün masumiyetiyle döndü dedi ki: "Efendim, sizinkiler, burada ölenlerin, flehit olanlarn, stanbul'u koruduunu hâlâ anlamadlar m?" Burada söylendi -Sayn Ecevit, özellikle dile getirdi- bu mesele, sadece Bosna-Hersek'in güvenlii meselesi deil; bu mesele, oradan bafllayarak, Makedonya'nn, Hrvatistan'n, hatta -bir anlamda- Bulgaristan'n, bütün yörenin güvenlii meselesi olduu gibi, Türkiye'nin güvenlii meselesi, stanbul'un güvenlii meselesidir; bunu, özellikle bunun için belirttim; yoksa, tarihî ve hamasi bir nutuk çekme niyetinde deilim.
Efendim, çok güzel fleyler söylendi. Ben, mümkün mertebe, bunlar tekrar etmeden konuflmam devam ettirmeye çalflacam. Konuflmalarn çouna katlyorum, bahusus Sayn Ecevitin kayglarnn tümüne katlyorum; belki onlara da ksa ksa temas etmek durumunda kalacam.
Müsaade ederseniz, ben, size, önce, flu ambargoyu bir anlataym; bu ambargo nedir, nasl ifllemifl... fiimdi, 1991 senesinde, ambargoyla ilgili, Güvenlik Konseyinin iki karar var. O zaman Yugoslavya, 6ya bölünmüfl deil, Yugoslavya halen var ve Birleflmifl Milletlerin tam üyesi. Sonra bölünmüfl. Pekâlâ, bölünen bu ülkelere bu ambargoyu nasl koyuyorsunuz, bunu nasl takip ettiriyorsunuz?.. Ambargonun konulmas kararn; ama, Yugoslavyaya ambargonun konulmas kararn yazan Paul Williams denilen hukukçu genç adam, Amerika Dfliflleri Bakanlndan yanlfl yapyorsunuz diye istifa etmifl. Elimizde, "legal memorandum" diye yazd belge var; biz, bunu Dfliflleri Bakanlna arz ettik. Yani, bunu, o ambargo kararn yazan kiflinin kendisi reddediyor.
Ha, öyleyse, yani, eer ambargo devam ediyorsa, bunun arkasnda siyaset var; hukuk yok, ahlak yok, fazilet yok; siyaset var. flte, bu Meclis, bunun için bu ambargo kaldrlmaldr diye çrpnyor.
101 milletvekilinin imzasyla, burada, ocak aynda -yani, dün deil, evvelki gün deil- bizim de katkmz ve gayretimizle bir teklif verildi. Sayn nönünün Dfliflleri Komisyonu Baflkanl yapt dönemde, bu, Dfliflleri Komisyonundan geçti, flu anda Genel Kurulda bekliyor. Niye bekliyor; efendim? "Amerika ne yaparsa, biz onu yapacaz..." Buna gerek yok ki canm... Aslnda, ambargonun kaldrlmas için kanuna da gerek yok. Nasl gerek yok? Gerçekten, hukuken söylüyorum, ambargo kanunla konulmad ki, kanunla kaldrlsn... Tamam efendim, öyleyse Hükümet kaldrsn!.. Niçin kaldrmyorsunuz?!. (RP sralarndan alkfllar) Burada söylendi -bütün görüfllere katlyorum- ambargonun kaldrlmas lazm. fiu bildiriyi tekrar okumak istemiyorum. Bildiri çok açk ve seçik.
BRAHM HALL ÇELK (fianlurfa) Oku, oku!..
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Sizin yüzde yüz tasvip ettiiniz bildiride, ambargo kaldrlmaldr; eer, dünya bunu kaldrmyorsa, biz Hükümet olarak ambargoyu tanmamalyz diyor. Buyurun, tanmayn; rica ediyoruz Hükümetimizden.
CENGZ BULUT (zmir) Peki, Hükümet nerede?!.
AHMET KABL (Rize) Sayn Baflbakan nerede?..
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Ha, onu da söyleyeceim, flimdi geleceim.
Sayn Baflbakan, tabiî, bu meselelerle fazla ilgilenmiyor. Sayn Baflbakan ilgilenmiyor da, yalnz, Sayn Baflbakann adna, bence -affetsinler beni- maalesef, hukuka, siyasete, nezahete ve nezakete smaz bir biçimde ilgilenenler var. Sayn Baflbakann Bafldanflman sfatyla ve de büyükelçi sfatyla, 12 Austosta, CNN'de, Sayn Emre Gönensay bir mülakat verdi. Müsaade ederseniz, oradan, tespit edebildiim bir iki cümleyi okumak istiyorum. On onbefl dakikalk bir mülakatta iki önemli fleyi söyledi; ki, bu Meclisin düflüncelerinin, tatbikatnn ve bildirisinin tamamen karflt.
Birincisi: Dedi ki: "Silah ambargosunun kaldrlmas için çok geç kalnmfltr. fiimdi karar verseniz, sekiz ilâ oniki ayda ancak kalkar. Kalksa bile faydaszdr." "Peki, Türkiye böyle mi düflünüyor?" diye sorulduunda, o anlama gelecek bir tepkide bulunuyor ve "evet, Türkiye böyle düflünüyor" diyor.
fiimdi, Sayn Bakandan, buraya gelip, bunu cevaplamasn istirham ediyorum; Türkiye, Türk Hükümeti, Türk Dfliflleri Bakanl böyle mi düflünüyor?
kincisi: Mülakat yapan kifli, CNN'deki raportör "peki, Bosna problemi nasl çözülecek?" diye soruyor. Sayn Gönensay diyor ki: "Bosna-Hersek'e kara birlikleri gönderilmelidir." "Kim gönderecek?" diye sorulduunda, "dünya toplumu, uluslararas toplum gönderecek" cevabn veriyor. Soruyu soran, "peki, siz de gönderecek misiniz?" diye sorduunda, "biz, asla böyle fley yapmayz; eer, dünya gönderirse -dünyayla birlikte hareket ediyoruz ya- o zaman, oturur düflünürüz" diye ekliyor.
Deerli üyeler, zzetbegoviç'in bizatihi kendisinin, Hükümetinin ve bütün askerî kanadnn açk ifadeleri var. Amerikan Senatosunda ve Temsilciler Meclisinde ambargonun kaldrlmas üçte iki ekseriyetle kabul ediliyor; orann görüflü belli ve kabul edilirken -kanun flurada var; vaktimiz yok ki, size okuyalm- kanun sahipleri ve oy verenler, Amerikan kamuoyuna ve Baflkana "hiçbir flekilde, bir tek Amerikan askeri gönderilmeyecektir, kara kuvveti gönderilmeyecektir" diyerek teminat veriyorlar ve onun üzerine üçte iki ekseriyet salanyor. flin özü bu. Bu, birincisi.
kincisi, zzetbegoviç, Sladziç, hiçbirisi kara kuvveti istemiyor ki, tam tersine, iftiharla "iflin baflnda sfrdk; ama, bugün, 200 bin kiflilik -kahraman ordu, kahraman asker denildi burada- kahraman askerimiz var; ufack, uydurma bir tüfekle bile harp edecek kadar babayiit adamlarmz var. Biz, yabanc asker istemiyoruz" diyorlar. Peki, onlar, yabanc askeri istemiyor; Türkiye Cumhuriyeti Baflbakanln temsilen -beni affetsinler; bu laf, aynen, on defa söylendi- bir bürokrat arkadaflmz çkyor "dünyann, oraya, kara kuvveti göndermesi lazm; bizden isterlerse, biz de, o zaman kararmz veririz" diyor; yani, bir anlamda, biz de gönderebiliriz... Gerek olursa, tabiî göndeririz; ama, mesele o deil. Kim adna konufluyorsun arkadafl?.. Ne konufluyorsun?..
MUSTAFA BALCILAR (Eskiflehir) Baflbakan adna...
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Evet, Baflbakan adna konufluyor.
fiimdi, fazla polemie girmeden -bu mesele çok hassas- kimseyi de incitmeden bir iki tespit yapmama müsaade edin lütfen, o da fludur: Sayn Cumhurbaflkan, Makedonya ile, Arnavutluk ile, bahusus Hrvatistan ile ve dorudan doruya Tudjman ile birtakm yakn temaslar kuruyor. O temaslarn da büyük bir faydas olduu kanaatindeyim; bildiklerimiz var, bilmediklerimiz var. fiimdi, bir tarafta o temaslar var; bunlar, Sayn Gönensay'n konuflmasna tamamen zttr. Demek ki, Cumhurbaflkanl ayr hareket ediyor, Sayn Gönensay, Baflbakan adna ayr hareket ediyor. Sayn Bakandan istirham ediyorum, Hariciye Bakanl olarak, ne düflündüklerini çkp söylesinler; eer "biz, Gönensay ile ayn fikirdeyiz" diyebiliyorlarsa, o zaman bir fley diyemem; ama, "Gönensay, Dfliflleri Bakanl adna konuflmad" derse, o zaman sorarm; Baflbakanlkta ayr bir Dfliflleri Bakanl, bir de normal, kanunî Dfliflleri Bakanl m var bu memlekette? Bu denir ve buna cevap veremezsiniz.
Ayrca, bütün bunlara ramen, bir de, Türkiye Büyük Millet Meclisinin üç defa neflrettii, hele hele de son bildirisinde açk hükümler var "ambargoyu tanmayacaz" diyor; brakn kaldrmay, "tanmayacaz" diyor. Bunu anlamak mümkün deil; olsa olsa, çok basit bir sebebe balanabilir ki, o sebebi de kabul etmek güzel bir fley deil.
Clinton, kendi Kongresiyle ztlaflmfltr, karfl karflya gelmifltir. Maalesef, Türkiye de, kendi Hükümetiyle ve Baflbakanlkla, ayr ayr, birer kere ztlaflmfl ve karfl karflya gelmifltir. Hükümetler kendi aralarnda anlaflmfllar, parlamentolarnn etkisini azaltmak için birbirlerine yardm ediyorlar! Yani, böyle bir fley kabul edebilir misiniz? Oradan birisi gitsin, bunu... Dolaysyla, bunu kabul etmemiz ve tabiî görmemiz mümkün deil. Tabiî, Sayn Baflbakann ve Sayn nönü'nün bugün burada olmasn da hararetle isterdik.
Bu konuya deinmiflken, flunu söylemek istiyorum: nsan haklarndan sorumlu olan Sayn Bakann vekil braklmasnda bir incelik var, onu kabul ediyorum. Denebilir ki, biz, Bosna-Hersek'te olup biten ifllerin, insan haklar tarafna arlk veriyoruz; bunu, dünya da anlyor. Nasl arlk veriyorsunuz; bizim burada yazdmz bildiride yazyor, diyor ki "masum ile zalimi, madur ile mütecavizi eflit tutan zihniyete karflyz." Bu, insanla aykr bir fley; siyasete deil, insanla aykr bir fley. flte "biz bunu öne çkarmak için Sayn Hacalolu'nu vekil braktk, o da gelip burada insan haklarndan bahsedecek" diyebilirsiniz. Sayn Dinçer de "flunlar, flunlar yapyoruz" diye baz fleyler söyledi. Arkadafllar, zzetbegoviç diyor ki "ölüler, ölü insanlar, ekmek yiyemez, haklar da olmaz -ölenin hakk olur mu? Yaflayan insann hakk olur- bize ekmek deil, silah gönderin." diyor.
Ha, insan haklaryla ilgili hususlara arlk verecek konuflmasnda, öyle anlafllyor, öyle seziyorum; belki verir, belki vermez, ayr mesele; yalnz, Hacalolu'ndan da flunu rica ediyorum: Soykrm önleme ve soykrm suçlarn cezalandrma anlaflmas var. Hükümete söylüyorum; bu meseleye, Türkiye Cumhuriyeti, baflndan beri, soykrm teflhisini koydu mu? Parlamento koydu; ilk yaymladmz bildiride "bu bir katliamdr" dedik; ikincide "katliamdr" dedik; hepimiz, bütün partiler, ortaklafla "katliamdr" dedik. Katliamsa, o anlaflmann uygulanmas için Hükümetimiz ne gayret sarf etmifl? Hodri meydan diyorum; buyursun, gelsin anlatsn! Evet, bunu flimdi söylemek deil, bafltan söylemek gerekirdi.
Müsaade ederseniz, ben size flu ambargoyu bir anlataym:
Bu ambargo, gayri ahlakî, gayri hukukî, gayri siyasî, flerefsiz bir ambargodur.(ANAP ve RP sralarndan alkfllar)
fiimdi, kimler uygulamfl, nasl uygulamfl; flurada, elimde bir belge var; sanyorum, ilk defa bunu ilan edeceiz, çou kimsenin de haberi yok. Denizde ve havada ambargonun icra edilmesi için Birleflmifl Milletler kararlaryla kuvvetler oluflturuldu. Denizdeki kuvvetler arasnda, bizim de bir gemimiz var, hatta iki gemimiz var. Havadan ambargonun kontrol edilmesi için ve -bir de, Bosna-Hersek üzerinde uçufl yasa var- uçufl yasann da kontrol edilip edilmediini veya yerine getirilmesini salamak için, bizim, talya'da, NATO üssünde konufllandrlmfl F-16'larmz var. Buna "Deny Flight Operation" diyorlar.
fiimdi, bir belge okuyacam, bir rakam söyleyeceim. Amerika Birleflik Devletleri, NATO'nun dier üyeleri, birçok ülke -Türkiye dahil- ambargonun icra edilmesi için çok büyük gayret sarf ediyorlar ve maalesef, çok baflarllar. O kadar baflarllar ki, 1991 senesinde Hrvatistan'n elinde silah yok, ordusu yok, eski Yugoslav ordusundan gelmifl üç befl generali var; 1995 senesinin temmuz aynda, dört günde, adamlar, Krajina'y ele geçiriyorlar! Sadece Krajina'da 50 bin Srp askeri var; 250 bin nüfus var, 50 bin Srp askeri var, silahl!.. Nasl oluyor bu ifl? Hani ambargo uygulanyordu?
BRAHM HALL ÇELK (fianlurfa) Müslümanlara uygulanyor, baflkalarna deil...
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Evet...
Ambargo kime uygulanmfl; demek ki Hrvatlara uygulanmamfl. Slovenya zaten iflin baflnda, hemen 1991 ylnn içinde -onbefl gün içinde- kendini kurtard; çünkü, silah gitti, mühimmat gitti, Almanya'nn destei gitti. Demek ki, ambargo sadece Bosna-Hersek'e uygulanyormufl. Bu, flerefli bir ambargo mu?
BRAHM HALL ÇELK (fianlurfa) fierefsizce bir ambargo...
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Dünya bunu nasl savunacak? Kimse savunamyor; üç befl politikac savunuyor, üç befl diplomat savunuyor, kimse savunamyor.
Baknz, bu ambargoya ne paralar harcanmfl: fiurada, 8 Haziran 1995 tarihinde Amerikan Senatosunda yaplmfl bir görüflmenin notlar var, isteyene de vereceim. Komisyon Baflkan Genelkurmaydan gelen korgeneral Clark'a "bizim orada kaç askerimiz var?" diye soruyor. Clark "16 bin Amerikan askeri var" diyor. lk defa duyuyorsunuz, ben de ilk defa duyuyorum. Komisyon Baflkan "nasl olur, 16 bin asker ne yapyor orada? Bunlar Birleflmifl Milletlerin emrinde mi; yani, UNPROFOR'un içinde mi?" diyor. Clark "hayr" diyor. Komisyon Baflkan "peki, ne yapyor bunlar?" diyor. Clark "bunlar, uçufl yasan kontrol ediyorlar, bir de ambargoyu kontrol ediyorlar" diyor. 16 bin asker, üç senedir... Komisyon Baflkan "kaç para harcadnz?" diyor. Clark "2,5 milyar dolar" diyor. nsana demezler mi kardeflim, bunu harcayacanza, bunu yapacanza Bosna-Hersek'e silah ve imkân verseydiniz, bu 2,5 milyar dolar bile kafî gelirdi onlara ve bu bütün arbede biterdi. Notlar çok uzun, ksasn söyledim, isteyen gelsin baksn.
Bosna-Hersek Komisyonu olarak, ngiltere ziyaretimizde, yine, Dfliflleri Bakan Vekili Douglas Hurd ve buradaki sefir, bize belge verdi; 370 milyon sterlin harcamfllar. Bunun, olsa olsa, 50 milyon sterlini, yiyecek içecek için; geri kalan afla yukar 320 milyon sterlin, tamamen bu ifllere harcanmfl; yani, dertleri, fiiliyatta, sonuçta, Bosna-Hersek'e silah girmesin... El altndan, fluradan, buradan bulduklar parayla aldklar silahlara da Hrvatlar el koyuyor. Bir zaman yüzde 50 idi, sonra yüzde 30'a düfltü; haraç alyorlar; Hrvatlar biraz da böyle silahland; ona da göz yumdular.
fiimdi, müsaade ederseniz, bu konuda, flurada, bir de, Haris Sladziç'i konuflturaym; nemenem bir ambargo uygulanmfl, nemenem bir Birleflmifl Milletler, nemenem bir Bat Temas Grubu, meseleleri çözmeye çalflmfl, bir görelim:
Bu, Baflbakann resmî raporudur, yaymlanmfltr; baknz, diyor ki: "1994'ün austos ayndan aralk ay sonuna kadar, Bosna topraklarnda, aylk rotasyon yoluyla, Srbistanl -Miloseviç'in- 6 bin rütbeli asker bulunurken, bu say, 1995 Ocak ile Haziran aylar arasnda 12 bine çkmfltr." Hani iç savaflt; hani?.. Bütün dünyaya soruyorum, bizim arkadafllarmza soruyorum, diplomatlarmza soruyorum, iç savafl diyen ngiltere'nin arkasndan gidenlere soruyorum, dünyann dümen suyundan gidenlere soruyorum; hani bu bir iç savaflt? Baknz ne diyor: "Srbistan'dan Bosna'ya geçifl noktalarnn da ayrntl bir flekilde anlatld raporda, yeni Yugoslavya; yani, Miloseviç'in Yugoslavyas, bu yln ocak-haziran döneminde, Bosnal Srplara -lütfen dikkatli dinleyin- 355 tank -Bosna-Hersek Devletinin 20 veya 30 tank var- 352 birlik taflyc, 10 roketatar, 150 dolaynda top ve 2 adet MG 29 tipi ve de 4 adet SU 25 ve SU 29 tipi olmak üzere toplam 6 adet uçak veriyor. Kim veriyor bunu; Miloseviç veriyor, göz göre göre veriyor, bütün dünyann gözü önünde veriyor. spat etmek için hemen flunu söyleyeyim, Mazowiecki denilen adam, Polonya'nn eski Baflbakan, insan haklaryla ilgili Birleflmifl Milletler temsilcisiydi, bu Gali denilen efendinin temsilcisiydi...
AHMET DERN (Kütahya) Ne efendisi?!
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Hain!..
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Evet, hain; iflte, o anlamda söyledim zaten.
Adam, bu hakszlklar karflsnda dayanamad -ambargonun yerine gelip gelmediini denetlemekten sorumlu özel temsilci- ve istifa etti; hepiniz biliyorsunuz. Hâlâ, bu iç savafltr deniliyor; bu iç savafl deildir ve bu ambargo, özenli olarak Bosna-Hersek'e karfl uygulanmfltr ve amaç da -biraz sonra onu arz etmeye çalflacam- her halükârda Bosna- Hersek'i ortadan kaldrmaktr.
fiimdi, müsaade ederseniz, bu konuyu böylece brakaym -vaktim snrl- Balkan Savafl meselesine geleyim:
"Peki, ne istiyorsun?" diye sorduklar zaman, diyoruz ki: Biz, Bosna-Hersek Devletinin yaflamasn istiyoruz. Bosna-Hersek Devletinin topraklarnn bölünmemesini istiyoruz ve fiilen, pratik olarak ve ilke olarak da federasyon fikrini destekliyoruz; ancak, hangi federasyonu destekliyoruz; Bosna-Hersek'i bölmeyecek olan federasyonu destekliyoruz.
Buradaki federasyon nedir; 3 çeflit federasyon var, bunu özellikle Meclisin huzuruna getirmek istiyorum; çünkü, bu federasyon fikrinde iki tane tuzak var. Türkiye, ikisine de düflerse, her yönüyle, bütün düflündüümüz fleyleri, hepsini kaybeder, beklediimiz fleyleri kaybeder.
Bizim uygun gördüümüz, görmemiz gereken federasyon, Bosna-Hersek sefiri, Ankara'daki sefir, Cumhuriyet Gazetesine yazarak verdii -onu da söyleyeyim, okunsun, baklsn- bir makalede çok açk söylüyor "eyaletler federasyonu" diyor; yani, Yugoslavya daldktan sonra, alt devlet ortaya çktktan sonra, bunlardan bir tanesi olan Bosna-Hersek Devletinin o günkü snrlarn muhafaza etmek kaydyla, flimdilik ikili, ama, ileride üçlü olacak eyaletler federasyonu...
fiimdilik ikili olan nedir; Boflnak-Hrvat Federasyonudur. Bu Boflnak-Hrvat Federasyonu, bundan onalt onyedi ay önce kurulmufltur. Bunun kurulmasnda Türkiye'nin emei geçmifltir. Bunun sahibi ve gerisinde olan kudret de Amerika Birleflik Devletleridir.
Hrvatlar ile Boflnaklarn ve Hrvat Tudjman ile zzetbegoviç'in meselesini çözmek ve Bosna-Hersek Devleti içindeki Hrvatlar ile Boflnaklarn problemlerini hafifletmek için bu formül ortaya atlmfltr ve gelecek için de doru bir formüldür; ancak, bunun içinde, Bosna-Hersek Devletinin parçalanmamas var. Bu ne demek? Bu, flu anda, Karadziç denilen, isyanc, devleti ykmak isteyen, Bosna-Hersek Devletini ykmak isteyen kiflinin yönettii, dflardan da, Srplardan ve Ruslardan yardm alan sözde devletin -sözde Srp Devleti var flimdi orada- ortadan kaldrlmas demek. Bunu neyle yaparsnz? ki fleyle yaparsnz; ya siyasetle yaparsnz, sulhen yaparsnz veya zorla yaparsnz.
flte, barfl plannn amacnn bu olmas lazm. Barfl plan ve flu anda yeni çkan Amerikan gayretleri, ABD-Rus ifltirakiyle yürüyen, altnda ne olduunu bilemediimiz birtakm meseleler, eer bu istikamette giderse mesele yok; ama, flu iki istikamette giderse -flimdi onlar arz edeceim- çok tehlikeli bir tuzaa düfleriz, Türkiye kesinlikle tuzaa düfler.
Birinci tuzak fludur: Efendim, siz, Bosna-Hersek'i bölün, bir tane Boflnak-Hrvat Federasyonu kurun, Karadziç'in sahip olduu topraklarda da, sözde kurulmufl olan Srp Cumhuriyetini kabul edin, taraflar bunu kabul etsinler; bu federasyon -Bosna-Hersek Federasyonu- Hrvatlarla iflbirlii yapsn, yaknlaflsn, sözde Srp Cumhuriyeti de Miloseviç ile iflbirlii yapsn. Bakn, dikkat ederseniz, federasyon var; -Miloseviç'in kendisi de federasyon zaten- bu, çok tehlikeli bir tuzaktr. Bu, kesinlikle, Bosna-Hersek'in bölünmesi demektir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti, bütün kanatlaryla -Baflbakanlktaki düflünceler ve hatta sözümü mazur görün- Dfliflleri Bakanl bile, yani, Emre Gönensay bile, bunu böyle düflünmelidir.
ikincisi çok daha tehlikeli; ikincisi flu: Bosna-Hersek Devleti içinde, Hrvat, Boflnak ve Srp oluflumlar ortaya çksn; bunlar, kendi aralarnda bir nevi federasyon tipi birlik yapsnlar; ama, Hrvat federasyonu, dorudan doruya Hrvatistan'a iltihak etsin, büyük Hrvatistan ortaya çksn; Srbistan'a da, Srp federasyonu veya federasyonun Srp kanad iltihak etsin ve büyük Srbistan ortaya çksn. Bunlarn hepsinin ucunda, baflnda -dikkat ederseniz- federasyon fikri var. Dolaysyla, federasyon derken, çok iyi ayrt etmemiz lazm. Bosna-Hersek'in toprak bütünlüünü bozmayan, devleti ortadan kaldrmayan, devleti ykmayan; ama, kendi içinde devlete yeni bir flekil veren eyaletler federasyonuna, ileride, Srplarn tedip edilmesiyle, bir anlamda isyann bastrlmasyla ve yabanc güçlerin oradan atlmasyla, Srplarn da bu federasyona katlmas yoluyla, üçlü eyaletler federasyonuna evet; çözüm odur. Bunu da söylemek istiyorum.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Buyurun; tamamlayn efendim.
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Efendim, flimdi, Bat Temas Grubunun barfl plan var. Bu barfl plannn, hemen, bir iki rakamn söyleyeyim: Bosna-Hersek Devletinin yüzde 49'unu, Karadziç'in Srplarna veriyor. Srplarn nüfusa oran yüzde 33; flu anda, ellerinde tuttuklar toprak yüzde 65; buna raz deiller, 65'i vermeye de raz deiller, yüzde 49'a da raz deiller. Müslümanlarn nüfusu yüzde 45 civarnda; Bat Temas Plan, onlara, yüzde 34 toprak veriyor ve yine, Bosna-Hersek devleti içindeki Hrvatlara, yüzde 17 veriyor. fiimdi, bu plan dahi, Batllar icra ettiremediler; çünkü, müeyyide yok.
Amerika Birleflik Devletleri Baflkan, Kongreden karar geçtikten sonra -ar bir kelime kullanacam- panie kapld; çünkü, Kongreden, bundan sonra da, hem Senatodan hem de Temsilciler Meclisinden üçte ikiyle kararn geçecei, bize gelen bilgilere, Parlamentodan gelen bilgilere göre -ki, çok güveniyorum o bilgilere- garanti gibi; yani, eylül aynda, flayet, onlarn meclisi açlr da, bu meseleyi gündeme getirirlerse, birer gün arayla, üçte ikiyle karar alacaklar.
fiimdi, Amerika'daki idare, o karar çkmadan önce, siyasî çözüm aryor. Bu siyasî çözümü de, Rusya'ya kabul ettirmeye çalflyor, Türkiye'ye kabul ettirmeye çalflyor, Bat Temas Grubu üyelerine kabul ettirmeye çalflyor; ama, en önemli mesele, Bosna-Hersek'in kabul etmesi. Bu plann içerisinde -flüphelerimiz var- ne olduunu bilmiyoruz. Buraya, Sayn Clinton'un özel güvenlik danflman Anthony Lake geldi, onunla beraber, dfliflleri müsteflar Peter Tarnoff geldi ve dün -pazar günü- Sayn nönü'yle ve Sayn Baflbakanla görüfltüler. Ne görüfltüklerini bilmiyoruz. fiu yarm sayfalk not, basna yaptklar açklamadr; "olumlu geliflmeler var" diyor; güvenmiyorum. Bize gelen -bizim seviyemizdeki- bilgilere bile baktmz zaman, endifle içindeyiz. Bu görüflmelerin açklanmas lazm. Ben, gelen heyetin, Rusya'ya söylediklerini, Londra'ya söylediklerini, Türkiye Dfliflleri Bakanna söyledikleri kanaatinde deilim. Dflifllerine çok büyük görev düflüyor; bu iflin asln örenmeleri lazm; çünkü, Bat Temas Grubunun kurduu bu plann deifltirilmesi gündemdedir -Sayn Ecevit de, burada, bu konuya temas ettiler- yeni bir plan, mutlak surette, zzetbegoviç'in Boflnak, Hrvat ve Srp topluluuna, birliine giydirilmek isteniyor. Onlarn kabul etmeyecekleri iki fley var: Bir tanesi, düflen Srebrenica ve Zepa gibi yerlerin yeniden onlara verilmesi meselesi, onu istiyorlar; onu vermeyecekler. Dieri de "Gorazde'yi de verin" diyorlar; yani "Yeni Srbistan hududuna yakn olan bütün topraklar verin" diyorlar; Tuzla'da gözleri var, hatta, Saraybosna'da gözleri var. Buna kimse raz olamaz ve zzetbegoviç, çok açk flekilde "onbefl yl Gorazde için çarpflrz" diyor.
Ayrca, federasyonun fleklini deifltirerek... Burada büyük bir gazetemizde, üç dört gün önce, yeni bir fleymifl gibi, sayfalarca bunu yazdlar; anlamam mümkün deil; onalt ay evvel yaplmfl federasyonu, daha dün yaplmfl gibi anlatyor koskoca gazete, ismini söylemek istemiyorum; çalflanlar arasnda da Saraybosnal insanlar var. Bunu nasl yapyorlar?.. Ha, iflte, flundan flüphe ediyoruz; demek ki, yeni Amerikan plannda -bizim bilmediimizi, Hükümetin bilmediini, belki o gazete biliyor- Bosna-Hersek'in aleyhine geliflmeler var; o geliflmenin ikincisi flu: "zzetbegoviç'in devleti küçük devlet, ondan vazgeçiyor" diyor ve Bosna-Hersek Devletini, flu anda, devlet olarak yok etmek istiyorlar. Onun yerine, Bosna-Hersek topraklar içerisinde -müsaade ederseniz, flunu, yakndan, görenlere göstereyim, belki televizyon da çeker- flu beyaz olan yer, siyah taral yerin içerisindeki beyaz olan yer, flu anda, ancak, meflru Bosna-Hersek Devletinin elinde kalan topraklar. flte, burada, Boflnak-Hrvat Federasyonu var. Bu Boflnak-Hrvat Federasyonunun batya doru, kuzeye doru kaymasn, küçülmesini ve de Bosna-Hersek Devleti içerisinde yalnz federasyon devletinin kalmasn istiyorlar. Halbuki, onun için bir geçifl lazm; yani, flu taral olan yerlerdeki isyan bastrlp, devlet bütün topraklarna hâkim olduktan ve o Srplar da federasyona katlp üçüncü unsuru teflkil ettikten sonra, devlet, federasyon adn alabilir; ama, flimdi bu devleti ykp, yerine ikili federasyonu koyarsanz, büyük Hrvatistan ve büyük Srbistan' yaratrsnz.
Peki, çare nedir; çare, burada söylendi, bildirimizde çok açk yazld; kesinlikle, bu flerefsiz, ahlaksz, haksz, zalim ambargonun kaldrlmas lazm. Bu yetmez -aynen, geçen toplantda söylediklerimi söylüyorum- Bosna-Hersek'i silahlandrmak lazm, çok açk seçik flekilde. Anlamak mümkün deil, Senatör Dole -biraz evvel Ali Bey bahsetti- 100 milyon dolarlk, bir bafllangç için, silah yardm yaplsn diye teklif veriyor; çünkü, Batllar bir tehdit koydular, özellikle ngiltere ve Fransa bir tehdit koydu. "Eer ambargoyu kaldrrsanz, ayn gün -gerçi üç befl ay sürecek, ama- UNPROFOR'un güçlerini çekeriz; yani, ar silah olmayan, uça olmayan, eitimi olmayan, komuta kademesi son derece amatör; fakat, bir anlamda zayf olan Bosna-Hersek ile daha son alt ayda 350 tane tank elde etmifl olan Karadziç'in Srplarn karfl karflya brakrz, çekeriz UNPROFOR'u" diyor; çünkü, UNPROFOR, âdeta, Boflnaklarn karflsnda, düflman sfatn taflmakszn, ikinci bir düflman ordusu rolünü oynuyor. O halde, ne yapmal? Derhal silahlandrmak lazm.
fiu anda, Mahatir Muhammed'in, (Malezya Baflbakannn) askerî uzmanlar Bosna'dalar "hangi silahlar veririz" diye müzakere yapyorlar.
slam Konferans Örgütünün askerî uzmanlar -inflallah biz de katlrz içine- temas grubu üyeleri, bugünlerde Bosna-Hersek'te olacaklar ve silah meselesini konuflacaklar. Konuflmakla mesele bitmiyor ki; lafla, ancak peynir gemisi yürüyor. Ne lazm? Demek ki, silahlandrmak lazm.
Bu yetmez; hava operasyonu yaplmas lazm. NATO ne güne duruyor! Biz, NATO'nun veto hakk olan üyesiyiz. Hükümete soruyorum, çksn desin ki "dünyann dflnda, bizim kendi millî güvenlik menfaatlarmza uygun olarak, NATO'da, flunu istedik ve yaptrdk" desin! Yaptramadlar; ama, arkanzda Meclis destei var, arkanzda millet destei var; dayann... NATO'nun hava harekât yapmas lazm.
SALH KAPUSUZ (Kayseri) steyebilirler mi ki!..
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Onu göreceiz; yaknda göreceiz.
Bu yetmez, Miloseviç'in üzerindeki ambargolarn kesinlikle kaldrlmamas lazm. Yeltsin, Tudjman' çaryor, zzetbegoviç'i çarmyor, Miloseviç'i çaryor, arkasndan beyanat veriyor ve diyor ki "ben, tek tarafl olarak ambargoyu kaldryorum" Yahu, sen, ambargo mu koydun ki kardeflim!.. flte, söyledim, flurada resmî belge var; yüzlerce tank, topu, daha son alt ay içerisinde, Miloseviç'in Srbistan'ndan, Karadziç'in Srbistan'na göndermiflsin! Yeltsin, zaten ambargoya uymuyor ki. Demek ki, Miloseviç'in üzerindeki iktisadî, siyasi, idarî her türlü ambargonun devam ettirilmesi lazm.
Bir baflka uluslararas mesele ortaya atyor Yeltsin, diyor ki "uluslararas bir konferans toplayalm." Bu da ufak bir tuzak. Uluslararas konferansta, Bosna-Hersek'in meselesini çözemezsiniz. Boflnak Hrvat Federasyonu bile, ancak, Clnton'un o günkü tutumu ve müdahalesiyle çözülebilmifltir, federasyon öyle gerçekleflmifltir, Türkiye'nin gayretleriyle; onu belirtmek isterim. Sayn Hikmet Çetin, o zaman, Dfliflleri Bakanyd -düflünün, ta onun zamannda- ve o da Washington'daki anlaflmada bulundu.
fiimdi, ne yaplmas lazm? Clinton'un zirve yapmas lazm; Yeltsin'in deil, Clinton'un zirve yapmas lazm. ç siyaset meseleleriyle bafl skflmfl, Kongresiyle bafl skflmfl; mutlak olarak üçte iki oyla geçecek kanun... Çare aryor... Çare burada; Clinton, zirve toplayacak; Bat Temas Grubu, slam Temas Grubu üyelerini, Bosna-Hersek'i çaracak ve yaplan plan -toprak kayb veya devletin yokluuyla katiyen ilgili olmayan bir plan- için müeyyide koyacak; uluslararas kamuoyu diyecek ki, "eer, taraflar, bu plan kabul etmezse, zorla kabul ettireceiz, askerle kabul ettireceiz, Kuveyt modelini uygulacaz."
Kuveyt modeli deyince, müsaade ederseniz, bir de, Güvenlik Konseyinin kararlarndan bahsedeyim; flurada var; 816 ve 836 sayl kararlar. Bu kararlar, hava sahasnn ve güvenlikli bölgelerin korunmasyla ilgili -metnini okumaya frsatm da yok, gerek de yok- Kuveyt modeline çok yakn bir model söylüyor. Ne yapt Türkiye -yani, her ülkenin tek tek müdahale hakk var; tam Kuveyt modeli deil; ama, bir arpa boyu eksii- 816 ve 836 için bizim Hariciyemiz ne yapmfl örenmek istiyorum Sayn Bakandan; hadi, geçmifl geçmifl, bundan sonra ne yapacak, örenmek istiyorum.
MUSTAFA BALCILAR (Eskiflehir) Bakan bilmez ki!..
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) fiu gördügünüz kitap, Birleflmifl Milletlerin, 15 Mart 1994 tarihine kadar, eski Yugoslavya hakknda yaymlad Güvenlik Konseyi kararlarn içeriyor; içinde binlerce karar var. Ben diyorum ki, o büyük gazetemizde yaz yazan köfle yazarlar gibi her gün bir tane karar yazmfllar; o köfle yazarnn yazsndan daha fazla bir etkisi yok; yani, Güvenlik Konseyi, köfle yazar haline gelmifl! Bu Güvenlik Konseyinden ne beklersiniz!
Dolaysyla, ABD'nin, bu meseleyi ele alp, bu çerçevede çözmesi lazm ve Borsa-Hersekli zzetbegoviç'le beraber hareket eden Srplara ve Hrvatlara kesinlikle ters gelmeyecek bir çözümü ortaya koymas lazm.
BAfiKAN Toparlayabilir miyiz Sayn Dinçerler...
M. VEHB DNÇERLER (Devamla) Toparlyorum efendim.
Son olarak, müsaade ederseniz, flöyle toparlayaym. Bu planlar yapld. Bosna-Hersek -zzetbegoviç ve arkadafllar kabul etti- Türkiye kabul etti, Bat Temas Grubu kabul etti, slam Konferans Örgütünün Temas Grubu üyeleri kabul ettiler; flimdi, soruyorum hepinize ve buna çare istiyorum: Bu plann uygulanmasn kim garanti edecek; içinde de müeyyide var, "zorla yaptrrz" diyor; kim garanti edecek?
fiimdi, Kbrs meselesinden hareket ederek bunu söyleyebiliyorum; Kbrs'ta, eer, bugün, en azndan yirmi yldr kan dökülmemiflse, Türk Ordusunun varl sayesinde; Türkiye'nin basireti, gücü ve katks sayesindedir.
Peki, bu problemler yokken ortaya çkmfl Bosna - Hersek meselesi... Parçalanmfl Yugoslavya; her gün de parçalanyor, daha da parçalamaya çalflyorlar. Bu krizden sonra, eski halinde tutmak için eskisinden daha büyük kudret lazm, siyasî irade lazm ve asker gücü lazm; bunu kim verecek? Hükümetimizin bunu çözmesi lazm. Aksi halde, biz, burada bu meseleyi daha çok konufluruz ve orada da yüzlerce insan flehit olur; çünkü, Batllarn mant fludur, baflta ngiltere olmak üzere hepsinin mant fludur: Savafl Bosna - Hersek'e hapsedelim, yansn; yangn etrafa sirayet ettirmeyelim.
Bu, itfaiyeci mantdr. Bu, siyaset adamnn, devlet adamnn, insanln yüce deerlerinin mant deildir. Bu, flerefe de smaz, ahlaka da smaz; ama, bu mantn peflinde gitmek de bize hiç yakflmaz. Onun için, Yüce Meclisten, Hükümet nezdinde teflebbüse geçmesini istirham ediyorum.
Özellikle, Hükümetin, iki hariciye bakanl olmas fikrini kabul etmek mümkün deil, doru deil; inflallah güzel bir açklama yaparlar, biz rahatlarz; ama, her halükârda Hükümetin, fikir üretmekte, fikir satmakta ve doru fikirleri dünyaya kabul ettirmekte dünyann önünde olmas lazm. Aksi halde, üçbuçuk senedir geldiimiz nokta, her halükârda, her fleyin kötüye gittiidir, her fleyin kötüye gittiidir; eer bundan sonra iyiye gitmesini istiyorsak, bence, zikzaklardan vazgeçmek lazm; bu meseleyi, sadece basit bir insan haklar meselesi olarak görmemek lazm; bu meseleyi, sadece dünyann meselesi olarak görmemek lazm; bu mesele, Türkiye Cumhuriyetinin bekas ve güvenlii meselesidir.
Meclisten, bu konuda, gerçekten, Hükümete telkinde bulunmasn istirham ediyorum, katkda bulunmasn istirham ediyorum ve Baflbakanlkla Hariciye Bakanl arasnda ve bu ikisiyle Cumhurbaflkanl arasndaki siyaset parçalanmasnn, bu davaya ve Türkiye'nin geleceine çok zarar verecei kanaatindeyim.
Çok yumuflak fleyler söyledim, daha ar fleyler söylenebilir; ama, gerekmez; bu mesele, çok önemli, millî davamz, hep beraber düflünüyoruz; sadece istirham anlamnda bunlar söylüyorum. Söylenecek çok fley var; ama, Meclis bu meseleye el koymufltur. Meclisin görüflüyle Hükümetin görüflü arasndaki tenakuzlarn burada açklanmas lazm; eer açklanmyorsa, güvenliimiz ve geleceimiz tehlike altndadr.
Hepinize sayglar sunuyorum. (ANAP ve RP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Dinçerler.
Gruplar adna görüflmelere devam ediyoruz.
Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adna, Sayn Mümtaz Soysal; buyurun efendim.
Süreniz 20 dakika.
CHP GRUBU ADINA MÜMTAZ SOYSAL (Ankara) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; ben de, daha önceki konuflmaclar gibi, birlikte düflünce çabasna katkda bulunmak ve mümkünse, Hükümetin bundan sonraki davranfllarna, yine, Meclisin ortaya koymufl olduu çizgi içinde yardmc olmak amacyla söz aldm ve partim adna konufluyorum.
Daha önce söylenenleri -deerli arkadafllarmn söylemifl olduklarn- tekrarlayacak deilim. Onun için "nerede kalmfltk" sorusuyla konuflmama girmek istiyorum; yani, Meclis, bir süre önce, oybirliiyle, yaymlamasna karar verdii bildiriyle neleri istemiflti, bunlarn ne kadar gerçekleflti; onu gözden geçirerek konuflmama bafllamak istiyorum.
Birincisi, Birleflmifl Milletlerin, Kuveyt konusunda ald karara benzer bir kararn alnmasn istemifltik; yani, Bosna-Hersek'teki durumun sona erdirilmesi için, ülkelerin, teker teker ya da birlikte, ellerinden gelen her fleyi yapmalarn salayacak bir kararn çkarlmas.
kincisi, ambargonun, yani, o haksz, flerefsiz ambargonun kaldrlmas.
Üçüncüsü, güvenlik altnda, yani Birleflmifl Milletlerin güvencesi altnda, insanca yaflanacak bölgeler olarak saylmfl olan bölgelerin korunmas, hatta, bunlardan kaybedildii söylenen Srebrenica'nn geri verilmesi, o zaman iflgal edilmemifl olduu halde, iflgal edilmifl olduu söylenen Zepa'nn da iflgale terk edilmemesi.
Yine, Meclisin istedikleri arasnda, slam Konferans Örgütünün ve onunla birlikte hareket edecek olan Türkiye'nin, Bat, kuvvetlerini çekse bile eski Yugoslavya'daki kuvvetlerini çekmeyeceinin ilan edilmesi ve sonra, daha önce uzlafllmfl olan Batl barfl plannn kabul ettirilmesi ve yine ayn karar silsilesi içerisinde, eski Yugoslavya'da ifllenmekte olan soykrm suçunun hesabnn ciddî olarak sorulmas.
Bunlar istenmiflti; ama, hiçbiri henüz gerçekleflmifl deil. stenenler arasnda bir ölçüde gerçekleflmifl olanlar var; onlar da gerçeklefltirenleri flükranla anmak gerekir.
Askerî alanda, Bosna-Hersek'in kendisini koruma çabasna, Türkiye Cumhuriyetinin mümkün olduu ölçüde katkda bulunmas ve oradaki direnme gücünü daha da pekifltirmesi. Bu bakmdan, geçen gün açkça ilan olunan ve herkesin gözü önünde imzalanan bir askerî iflbirlii anlaflmasyla Bosna-Hersek'te kurulmufl olan ordunun, Türkiye'nin eitim ve yetifltirme çabalar sayesinde daha da güçlü hale getirilmesi amaçlanmaktadr. Bu, Meclisin de istedii bir fleydi. Tabiî, Meclis bunu, böylesine çok uzun vadeli çabalarn yannda, ayn zamanda ksa vadeli çabalar bakmndan da istemiflti; fakat, onlarn ancak, uzun vadeli olan gerçekleflmifl oluyor.
Yine, Meclisin istedii, Bosna-Hersek'e yaplmakta olan insanî yardm çabasnn, daha da güçlendirilmesi idi; o bakmdan, yine flükranla anlmas gereken Kzlayn çabasn zikretmek istiyorum.
Kzlay flimdiye kadar yaplmfl olan yardmlara, yani 92 treyler, 24 askerî nakliye uça ve 3 gemiyle yollanmfl olan insanî yardma - ki toplam olarak 7 500 ton tutmaktadr- bu kararn alnmasndan sonra yeni çabalar eklemifltir: 7 treylerlik yeni bir konvoy geçen ay içinde yollanmfltr, ayrca, flimdi hazrlanmakta olan, yine 4 treylerlik bir konvoy da çok yakn bir zamanda Bosna-Hersek'e eriflecektir. Bunlar, eksik kalmfl olan noktalarn yannda, flükranla kaydedilmesi gereken noktalardr. Ama, eksik kalmfl olan noktalarn tamamlanmas ve Bosna-Hersek'teki insanlk dramnn sona erdirilmesi, bundan sonra da birtakm çabalar gerektirmektedir; ben konuflmam onlar üzerinde younlafltrmak istiyorum.
Tarihsel, dinsel, kültürel balardan uzun boylu söz edecek deilim; ama, yakn tarih, flu son iki üç yllk tarih göstermifltir ki, bütün bu balarn yüreimizde yaratmfl olduu tepkilere ve yapmak istediklerimiz konusundaki davranfllarmza, sözlerimize ramen, olayla, bizim istediimizden baflka bir seyre yönelmifltir, baflka bir seyir izlemektedir. flte, onu önlemek için, ne yapmamz gerekir, kendi gücümüz çerçevesinde ne yapmamz gerekir; onun üzerinde durmak istiyorum.
Nereden nereye geldik? O bakmdan, çok uzun, geçmifle uzanan bir tahlil yapacak deilim, son barfl plann ele alacam. Yani, daha önce, Batl Temas Grubunun ortaya koymufl olduu barfl plannn niçin uygulanmadn veya nasl uygulanmakta olduunu gözler önüne serersek, bundan sonra ne yapmak gerektii konusunda, zannediyorum, daha akllca davranmak mümkündür.
Bat Temas Grubunun; yani, bizim, slam Konferans Örgütüyle birlikte kabul ettiimiz, pek yüreimizden gelmese bile, katlanarak kabul ettiimiz Bat Temas Grubu plannn özellii fluydu: Üçlü bir federasyon yaratlyordu. Daha önce söylendii gibi, Bosna-Hersek'teki topraklarn; yani, Bosna-Hersek Cumhuriyetinin, dünyada birçok devletin ve bu arada Birleflmifl Milletlerin de tanmfl olduu Bosna-Hersek Cumhuriyetinin topraklarnn yüzde 49'unu o Cumhuriyet içindeki Srplara veren, geri kalan yüzde 51'ini de Bosna-Hersek'teki Hrvatlar ve Boflnaklar arasnda paylafltran barfl plan, Bosna-Hersek'i, afla yukar yedi kantona bölmüfltü. Bunlar birbirlerinden kopuk bir biçimde, yanyana, bütünleflmemifl olarak ortaya çkan kantonlard; ikisi Boflnaklarn, ikisi Hrvatlarn, ikisi de Srplarn olacakt, bir de Saraybosna'da, özel yönetim olarak, bir kanton oluflturulmaktayd. Buna kim itiraz etti? Buna, Srplar itiraz etti. Niçin itiraz ettiler? Çünkü, Srplara ayrlmas düflünülen kantonlar, yeni Yugoslavya'nn; yani, Srbistan ile Karada'dan oluflan Federasyonun bitifliinde olmuyordu. Bitifliinde olmalyd ki, ileride, Batl plana göre kurulmak istenen federasyonun o bölümü, yaratlacak olaylar sayesinde Srbistan'a eklenebilsin.
fiimdi, son aylarn olaylarna bakarsak, bu plann, Srplar tarafndan itiraza uramfl olan yönünün, dünyann dikkatini çekmeden, düzeltilmekte olduunu görürüz. Srebrenica iflgal edilirken niçin göz yumuldu, niçin Brleflmifl Milletler o konuda gereken çabay göstermedi ya da Zepa iflgal edilmemiflken "iflgal edildi artk, ifl iflten geçti" denildi? Çünkü, bunlarn Srplarn eline geçmesi, Srplarn, daha önceki plana itirazlarn büyük ölçüde ortadan kaldracakt. Dolaysyla, olaylarn izah, bu konuda Srplarn ortaya koymufl olduklar niyetin biraz daha incelenmesiyle mümkün olmaktadr.
fiimdi, Gorazde, Tuzla gibi birkaç nokta hariç, az çok istenen olmufltur. Gerektiinde, yeni Yugoslavya'nn parças olan Srbistan'a bütünlefltirilebilecek topraklar oluflmufltur. Bunlarn da düzeltilerek, o ksmn Srbistan'a eklenmesi imkân dahiline girmifltir. flte, bugünlerde ortaya atlmakta olan ve dün Amerikan Baflkannn danflmanlarndan Anthony Lake'in Ankara'ya getirmifl olduu yeni plan, öyle anlafllyor ki, bu düflünceye dayanmaktadr.
Srplarn iflgali altndaki topraklarn büyükçe bir bölümü, yeni Yugoslavya'nn Srbistan ile özel iliflki içine konacaktr; leride o bütünleflmeyi kolaylafltrmak açsndan, orada, federasyonumsu bir yap oluflturulacaktr. Bosna Hersek'in içindeki Hrvatlar ile, Boflnaklar arasnda da, bir federasyon kurulacaktr; sonra bu federasyon, Hrvatistan ile yani Krajina'nn iflgalinden sonra bütünlüünü salamfl olan Hrvatistan ile konfederasyon iliflkisi içine sokulacaktr ve burada da zamanla Bosna Hersek Hrvatistan' ile, asl Hrvatistan arasnda bir özel iliflkinin oluflmas salanacaktr. Daha önceki konuflmaclarn da belirttikleri gibi, Boflnak Devleti, bu plan içinde kaybolmaya, kaybettirilmeye yüz tutmufltur. Bu arada da Mostar -yani Bosna Hersek içinde kalmakla birlikte, Hrvat nüfusu ar basan bir kent- gibi flehirler için de, Avrupa Birliinin yönetimi, yani Saraybosna için birinci planda öngörülen Birleflmifl Milletler yönetimine benzer biçimde, Avrupa Birlii yönetimi öngörülmüfltür. flin içine birdenbire Avrupa Birlii girmektedir; çünkü, arkadafllarm, insanlk tarihinin ilginç deneyimlerinden biri olan ve bir bakma Osmanl deneyimini çadafl düzene yanstmak amacn güden eski Yugoslavya'nn yklmasnda bafl suçlu olan Avrupa, flimdi, kendine göre çözümler üretmektedir. Çünkü, unutmayalm ki, yklmfl olan eski Yugoslavya, belki, kinci Dünya Savafl sonrasnn en ilginç deneyimlerinden biriydi. Yugoslavya, az çok Osmanl anlayfl içinde, o bütün rklarn, bütün mezheplerin, dinlerin, etnik gruplarn birbirine karflmfl olduu Balkan topraklar içinde o insanlar bir arada yaflatabilmek için alt cumhuriyetten kurulu bir federasyon kurmak ve onlarn hepsini eflitlik içinde yaflatmak istiyordu Yugoslavya; fakat, kendi içindeki birtakm hatalar ve beceriksizlikler yüzünden; ama, özellikle, Avrupa Birliinin yaratmfl olduu egemenlik yarfl içinde ar basmak isteyenlerin girdikleri bir yanlfl tutum yüzünden Yugoslavya parçalattrld ve Almanya ar basarak, Slovenya ve Hrvatistan' kendi nüfuzu altnda tutabilmek için, o ilginç denemeyi -aslnda, düzeltilmesi, iyilefltirilmesi mümkün olan o ilginç denemeyi- altüst etti.
Biz, çaresizlik içerisinde, Avrupa'nn yaptndan farkl bir tutumla, o yeni cumhuriyetlerin hepsini birden tandk; ama, Avrupa, bazlarn tand, bazlarn yarm yamalak tand, bazlarn problemler içerisinde brakt Makedonya gibi... Onun suçluluu içerisinde, flimdi, ortaya çkan durumu yarm yamalak çözümlerle düzeltmeye çalflyorlar; ama, iflte, asl söylemek istediim noktaya geliyorum: Bu noktada, asl, bizim devreye girmemiz gerekir. Askerî gücümüzle, ekonomik gücümüzle devreye girememiflsek, eski Yugoslavya'nn, hele, bugün, bir dram sahnesi olan Bosna-Hersek'in yeniden kurulabilmesi ve küçük bir Yugoslavya örnei olarak, eski Yugoslavya'nn küçük örnei olarak yaflayabilmesi için, çözüm üretmede en yetkili olan biziz. Çünkü, kimse -daha önce söylendi- Osmanlnn, Balkanlara getirmifl olduu millet düzenini henüz kuramamfltr; onun yerine, Avrupa'nn getirmifl olduu millet anlayfl, Balkan insanlarn birbirine krdrmfltr ve krdrmaya devam etmektedir. Oysa, Osmanlnn millet anlayfl neydi? Bütün etnik gruplar kendi dinsel bütünlükleri içinde muhafaza etmek, onlar, hiçbir zaman, aznlk durumuna düflürmemek, kendi kimlikleriyle yan yana, iç içe yaflatabilmek. Çünkü, sanlyor ki, ekalliyet sözü, aznlk sözü Osmanlda her zaman vard. Hayr, Osmanlnn son döneminde, son otuz-krk yl içinde, ekalliyet sözü, Bat'nn zorlamasyla bizim kültürümüze girmifltir. Brakn kendi içimizde ayn dinden olanlarn dilleri ya da örfleri dolaysyla aznlk saylmasn, deiflik dinlerin dahi aznlk saylmas, Osmanl-Türk kültüründe yoktu. Onlar, ayr kimliklere sahip, aznlk-çounluk iliflkisi içinde olmayan, deiflik rejimlere tabi olan; fakat, yan yana yaflayabilen insanlard. Bunun salanabilmesi için -benden önceki konuflmac Sayn Dinçerler de belirtti- bir otoritenin yaratlmas gerekiyor, bir otorite, bu insanlar bir arada yaflatabilecek.
fiimdi, konu, bundan sonra, büyük ölçüde kaybedildikten sonra, iki yönüyle ortaya çkmaktadr. Birincisi, Bosna Hersek'in snrlar, Birleflmifl Milletler tarafndan tannan, daha dorusu, tannrken, o uluslararas güvence altndaki snrlar bilinerek tannan bir devletin topraklarnn yüzde 65'i iflgal altndadr.Onun varlndan koparlmfltr ve dünya buna seyirci kalmaktadr. Bir kere, bu olmaz; yani, Kuveyt'te olmasna müsaade edilmeyen fley, Bosna-Hersek'te olamaz. Bunda, dünya topluluunun kabul edemeyecei, hayr, baflka türlü olmaldr diyebilecei hiçbir yön yok. ikincisi; dünyann, yine, hayr diyemeyecei ve bugünkü insan haklar anlayfl içinde asla "hayr" diyemeyecei fley; insanlar, rklar, dilleri, dinleri ne olursa olsun, insan olarak eflittirler ve bulunacak çözümlerle pekâlâ bir arada yaflayabilmelidirler. Onun için, Batl Temas Grubunun yaratt plann yerine, bu plan en iyi yapabilecek olan bir toplumdan Türkiye Cumhuriyetinden, yeni bir plan çkmaldr; bizim planmz olmaldr. Elimizdeki donanm ve Balkanlara geçmiflteki yaklaflmmz, böyle bir plan ortaya çkarabilecek kadar zengindir ya da kimsede yoksa, en azndan bizde olmaldr; bizde de yoksa, olmayacak demektir. Onun için, çabamz, bunun üzerinde younlafltrmamz gerekir. Üniversitelerimizle, bakanlklarmzla bir Türk plan yaratmamz gerekir ve dünyaya demeliyiz ki, bugünkü anlayfllar içinde yaflayabilecek olan plan budur. Belki bu plan, üç ya da yedi bölgeli bir Bosna-Hersek'ten de öteye, çok daha küçük birimlere bölünmüfl olan ya da, birimlere bölünmese bile, içinde deiflik yaflama tarzlarna göre...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Buyurun efendim.
MÜMTAZ SOYSAL (Devamla) ...deiflik inançlara göre, biraz, 1960'ta Kbrs'ta denenmifl olan fonksiyonel ifllevsel federasyon düflüncesine yönelik olmaldr. Kbrs'taki niye yaflamad? Kbrs'taki, aslnda, Osmanl modelinin tekraryd; insanlar nerede otururlarsa otursunlar, belli bir cemaatin üyeleri olarak yan yana yaflayabileceklerdi. Niçin bozuldu? Çünkü, taraflardan biri, bunun gerektirdii insanca yaklaflm, bunun gerektirdii ve çok çadafl olabilecek olan yaklaflm gösteremedi, onun için yürümedi. Bundan sonra böyle bir plan önermek ve bunun yaflamayacan ispatlamak külfetini baflkalarna ykmak gerekir. Bizce yaflayabilmelidir, tpk 1960' da da yaflayabileceine inanmfltk; ama, yaflamad, yaflamaynca da gerei yapld. Bu defa da, böyle bir plan önermek, bunu, uluslararas güvenceye -ama, Birleflmifl Milletlerin güvencesi gibi, yürümeyen ve Kbrs'ta da yürümeyecek olan bir güvenceye deil, ciddi olarak birkaç devletin güvencesine- balamak, ondan sonra da yürümezse güç kullanlacaktr demek gerekir. flte böyle bir plann ortaya konmas flarttr.
fiimdi, bu plan ortaya koymak yerine, karfl karflya bulunduumuz bask, yeni Amerikan planna, evet demek basksdr. flte, o noktada Hükümete yardmc olmak istiyorum. Her fleye, "evet" dememek gerekir. Her fleye, "evet" diyebilememek için, baz fleyler karflsnda diretebilmek için, baflka fleyler konusunda da baz fleylere, "evet" dememek gerekir.
Kuzey Irak'la ilgili olarak son günlerde -Bambaflka bir konudan söz ediyorum- yeni bir Dublin Plan ortaya çkt. Türkiye Cumhuriyetinin flimdiye kadar izledii politikadan farkl bir politikayla, orada, yavafl yavafl yine bamsz bir devlete gidebilecek olan iflbirlii kurmak, orada, Badat'tan farkl bir otorite yaratmak.. Irak'n toprak bütünlüünü zedelemeye yönelik bir planla karfl karflyayz. Ona, çok rahat (evet) dedik gibi geliyor. Böyle, her plana, "evet" dediimiz zaman, "evet" demememiz gereken planlara da direnme gücümüz azalmaktadr. Onun için, böyle fleylere normal yollardan karfl koyabilmek için, eer gücünüz snrlysa, ekonomik ve askeri gücünüz snrlysa, hiç olmazsa diplomaside gücünüzün, elinizdeki kartlarn çoalmas gerekir. Onun için, bundan sonra- ben o sözlerimle konuflmam bitirmek istiyorum- Bosna-Hersek konusunda da, yalnz baz fleylere "hayr" demek, "hayr" diyebilmek için, baflka fleylere de "hayr" diyebilmekten ibaret bir politika deil; ama, ayn zamanda, "hayr"dedikten sonra, neyi öneriyoruz, nasl bir plan öneriyoruz, onu da ortaya koyma amacna yönelik bir çizgi izlenmesini Hükümetten rica ederek, konuflmama son veriyorum.
Teflekkür ederim Sayn Baflkan. (Alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Soysal.
Refah Partisi Grubu adna, Sayn Mustafa Bafl; buyurun. (RP sralarndan alkfllar)
Süreniz 20 dakikadr.
RP GRUBU ADINA MUSTAFA BAfi (stanbul) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Bosna-Hersek ile ilgili, öngörüflmeleri yaplan ve genel görüflmesi yaplmak üzere Büyük Millet Meclisi tarafndan karar alnan konu hakknda, Grubumuzun görüfllerini arz etmek üzere huzurlarnzdaym; hepinizi saygyla selamlyorum.
Aslnda, bu görüflmelerin, öngörüflmeleri yapldktan sonra, Yüce Parlamento tatile girmeden önce yaplmas gerekiyordu. ktidar partileri, Parlamentonun tatiline karar aldlar ve bu görüflmeler yaplamad. Bugün bu yanlfl düzeltiliyor ve bu görüflmeleri, bu toplantda yapyoruz.
Bu görüflmeler yaplrken, Sayn Baflbakan salonda yok, Sayn Dfliflleri Bakan salonda yok; öngörüflmeler yaplrken de, Sayn Baflbakan yine salonda yoktu. Bu görüflmeler yaplrken -insan haklarndan sorumlu Devlet Bakanmz, Dfliflleri Bakanlna vekâleten takip etmektedirler- Dfliflleri Bakannn Müsteflar da, müsteflar yardmclar da, teknik kadrosu da salonda yok; sadece, bir daire baflkanl seviyesinde görüflmeleri takip etmektedirler. Umarz ki, öngörüflmelerde yaynlamfl olduumuz ortak metinde belirtilen hususlar, bugüne kadar çounlukla nasl askda kalmfl ve yerine getirilememiflse, bu görüflmede bütün siyasî partiler, dolaysyla Parlamento, bütün milletimizin hassasiyetini ve hissiyatn burada ortak bir flekilde dile getiriyor. Demokratik sistemlerde, hükümet, milletin ortak hissiyat ve onu dile getiren Yüce Parlamentonun arlkla üzerinde durduu konular, inflallah, bundan sonra kulandan tutmaz, hakkyla bu konularda harekete geçer.
AL KEMAL BAfiARAN (Trabzon) nflallah, bütün genel baflkanlar da gelirler!..
MUSTAFA BAfi (Devamla) Daha önce, 12 Mays 1992de, 12 Ocak 1993te ve 1.12.1994te beyannameler neflrettik. Bu beyannamelerde, açk bir flekilde, Bosna-Hersekle ilgili ekonomik, malî, siyasî ve askerî destek verilmesi kesin flart olarak telakki edilmifltir.
Yine, bu beyannamelerde, Bosna-Hersek iflgalinde, iflgal altnda bulunan topraklarn iadesi, meflru snrlarn yeniden güven altna alnmas, savafl suçlularn yarglama mekanizmasnn en ksa zamanda iflletilmesi, saldrgann, neden olduu maddî ve manevî ykntlarn ve zararlarn telafisi, savafl suçlusu olarak ilan edilerek sebep olduu zarar tazmin zorunda braklmas için Büyük Millet Meclisimiz, Hükümete bir görev yüklemifltir. Konularla ilgili mesafe almadk; ancak, Hrvatistan Ordusu Krajina'ya girdi, birkaç günden beri, Bosna-Hersek'te yeni bir statü ortaya çkt. Birleflmifl Milletler ve Bat platformlarnda, dört senedir konufltuumuz konular, yeni ortaya çkan bu geliflmelerden sonra, flimdi, yine konuflmaya baflladk.
Aslnda, baz basn organlarnda ve medyada "Kahraman Hrvat Ordusu" diye manfletler halinde yer ald. Hrvat Ordusu, Krajina'ya nasl girdi; Krajina ile Dou Srbistan arasndaki -bütün otoban, tren yolu- ulaflmn geçtii merkez Bihaç'tr. Bihaç, üç yldan beri, Müslüman Boflnaklar tarafndan savunulmaktadr. Bihaç'tan geçen bütün yollar, Müslümanlarn kontrolünde olduu için, Krajina Srplarna ikmal yaplamamaktadr. Hrvat Ordusunun, 200 zrhl personel taflycsnn, 200 tankn katld bir harekâtla, üç yldan beri Müslüman Boflnaklarn Bihaç'ta, âdeta ambargo koyarak, lojistik desteksiz brakt Krajina'ya çok ksa bir zaman içerisinde girmesinde, Müslümanlarn büyük bir baflars vardr; bunu gözden kaçrmamak gerekiyor.
Hrvat Ordusu, bu harekâta 1,5 milyar dolar harcamfltr. Türkiye'nin, Bosna-Hersek olaylarnda, iflin baflndan beri yapt toplam yardm 27 milyon dolardr. Bu yardmn içerisinde, Diyanet flleri Baflkanlnca toplanan paralar vardr; hatta, stanbul'da, Bosna-Sancak Dayanflma Derneinin katlmlar vardr; toplam -un, fleker- bütün yardmlar 27 milyon dolardr.
Hrvat ordusunun bu baflarsnn 1,5 milyar dolarla gerçeklefltiini düflünecek olursak ve de Bihaç'taki Müslümanlarn üç yllk mücadelesinden sonra gerçekleflenleri düflünecek olursak, demek ki, biz, üzerimize düflen görevi yapp, Bosnal Müslümanlara gerçek yardmlar gönderebilmifl olsaydk, flimdiye kadar orada Müslüman Boflnaklar birçok merhaleleri aflmfl olurdu ve biz de bugün birçok skntyla da karfl karflya bulunmazdk.
Deerli arkadafllar, bizim yanlflmz nerede; biz, iflin baflndan beri birinci derecede mesuliyetimizde ve meselemiz olan ifli, Amerika Birleflik Devletlerine havale ettik, ihale ettik; Birleflmifl Milletlere ihale ettik; Bat platformlarnda çözüm yolu aradk... Bosna-Hersek Bamsz Devletinin, devlet tecrübesi olmayabilir; ama,Türkiye, devlet tecrübesi olan ve özellikle yakn bir tarihte Kbrs hadiselerinde Birleflmifl Milletleri ve Batnn iki yüzünü de çok iyi bir flekilde görmüfl bir ülke olarak, Bosna-Hersek meselesini kendi sorumluluuna düflecek flekilde halletmesi gerekirken, Bat platformlarnda dört yl zaman kaybetmifltir.
Birleflmifl Milletler, neden Bosna Hersek meselesini çözemez ve neden Amerika Birleflik Devletleri Baflkan Clinton'un flimdi yeni hazrlamfl olduu çözüm, Bosna-Hersek Müslümanlar için kurtulufl deildir; çünkü, Birleflmifl Milletler, daha kurulufl ve teflkilatlanma itibariyle, dünyadaki mazlumlarn yannda, mazlumlarn hakkn savunan ve Müslümanlarn hakkn koruyacak flekilde kurulmamfl ve teflkilatlanmamfltr. Bir kere, Genel Sekreter Butros Gali, bildiimiz gibi bir Ortodoks Msrl Kptîdir. Onun babas da bir Ortodoks Msrl Kptîydi ve 1906 ylnda, Msr'da, ngiliz iflgalinde Adalet Bakanyd. Msr'da, ngiliz askerleriyle Msr'n Denflevia Köyündeki halk, güvercin avcl konusunda karfl karflya gelince ve Müslüman Msrllar, ngiliz askerleri tarafndan katledilince, ngiliz ordusunun yöreyi sarp kurmufl olduu mahkemenin baflna, Butros Gali'nin dedesi, Butros Gali getirilmifltir. O dede, orada, yine Müslümanlarn katline ve hapsine hüküm vermifltir; bundan dolay da, 1948 ylnda, ngilizler, Msr Baflbakan olarak onu göreve getirmifltir. fiimdi, bu Butros Gali'nin torunu Genel Sekreterdir ve biz, onun kapsn aflndryoruz, onunla birlikte hareket etmek için dört yldr uraflyoruz.
Birleflmifl Milletler Barfl Gücünün ilk komutan Mc Kenzie Srp asll bir Kanadaldr. Onun babas da Srp Çetnii olup, kinci Cihan Harbinden sonra, Yugoslavya'dan kaçp Kanada'ya yerleflmek mecburiyetinde kalmfltr. Mc Kenzie, Barfl Gücünün ilk komutan olarak, Birleflmifl Milletler tarafndan yeniden Bosna-Hersek'e gönderilmifltir. Bu komutann da, Müslüman kadnlar kendilerine peflkefl çeken Srplara, nasl petrol, akaryakt destei saladn ve yanl tutumlar yaptn hep birlikte bilmekteyiz. Müslümanlarn, onun hakknda "nerede görülürse öldürülecektir" ilanndan sonra, Birleflmifl Milletler onu geri çekmek zorunda kalmfltr. Birleflmifl Milletler Barfl Gücünün, onu geri çektikten sonra ikinci komutan olarak gönderdii kifli, Philippe Morillon'dur. Philippe Morillon bir Franszdr ve Cezayir'de Müslümanlar, bamszlk hareketlerini bafllatt zaman, Cezayir'de, Fransz ordusunda, temen olarak görev almfltr; daha orada, bamszlk hareketlerini ve Müslümanlar yok etme ve öldürme ihtisasn yapmfltr ve bu insan, barfl gücünün ikinci komutan olarak Bosna-Hersek'te görev yapmfltr.
Biz, dört yl, böyle bir örgütle beraber hareket ettik ve dört yl, böyle bir örgütten, meseleleri çözmesini bekledik. Dört yl içerisinde 250 bin insan flehit olmufltur; 800 bin insan evini-barkn, yurdunu, terk etmifltir; 500 bin insan Hrvatistan'daki kamplarda yaflamaktadr. Bugün, bu faturann hesabn, dört yl, kendi sorumluluunu yerine getirmeyen, Bat platformlarnda çözüm arayan ve Birleflmifl Milletler kapsnda dolaflan Hükümetin önüne koymak, herhalde,bizim hakkmzdr.
Bu Birleflmifl Milletler, Bosna'ya ambargo koymufltur. Hrvatistan -burada zikredildi- bafllangçta hiçbir silah olmamasna ramen, bugün, 200 tankla ve 200 zrhl araçla harekât yapabilmektedir. Srplar, Rum kesiminde kurulan paravan flirketlerle, Tuna üzerinden ve Yunanistan üzerinden silah temin edebilmektedir, silahlanmaktadr; ama, Müslüman Boflnak kardefllerimiz, kendilerini savunabilecek silaha ulaflamamaktadr; çünkü, kendileri üzerinde Birleflmifl Milletlerin ambargosu titiz bir flekilde uygulanmaktadr. Bu Birleflmifl Milletler, güvenlik bölgesi olarak ilan ettii Srebrenica'y ve Zepa'y kendi eliyle teslim etmifltir; bu Birleflmifl Milletler, yine, göstermelik olarak anlaflma yaparak, NATO uçaklarna karfl kendi askerlerini Srp mevzilerine yerlefltirmifl ve bununla dünya kamuoyunu aldatmaya kalkmfltr; bu Birleflmifl Milletler, Bosna'daki kuflatmay yarmak için harekete geçen, Bosna ordusunun tam moral bulduu bir zamanda, Zepa'y ve Srebrenica'y teslim ederek Müslümanlarn ilerlemesine mani olmufl, Müslümanlarn moralini bozmufl ve morali bozulmufl olan Srplara ise moral dopingi salamfltr.
Deerli arkadafllar, flimdi, Birleflmifl Milletler, Clinton, Yeltsin ve Bat, Srp vahfletinin üzerini örtüp göstermelik bir barflla Hrvat-Srp paylaflmn gerçeklefltirmek istiyor; Clinton'un danflmannn, Türkiye'ye gelip, teklif etmifl olduu plan da budur. Hedef deiflmemifltir; hedef, Balkanlarda Müslüman brakmamaktr. Bu hedefe, bugüne kadar, Owen Plan, Bat Temas Grubunun çalflmalar, Birleflmifl Milletlerin temaslar, arkasndan Temsilciler Meclisinin, Senatonun ambargoyu kaldrmak için ald karar, sonra Clinton'un veto etmesi, tekrar görüflülmesi, kabul edilmesi, en az alt yedi ay sonra ambargonun kalkmasnn uygulanmas gibi çabalarla ulafllmaya çalfllmaktadr. Bütün bu süreç içerisinde, amaç, Balkanlarda Müslüman brakmamak ve Müslüman nüfusu azaltmaktr. Bu, gayet güzel bir flekilde, belli mihraklar tarafndan, hazrlanmfl bir plandr ve yürütülmektedir.
Türkiye, Bat merkezli bir plan içerisinde, çevre ülke olamaz, arka bahçe olamaz. Niçin, hemen yan baflmzdaki, Kuzey Irak'taki olaylar için, Amerika hamiliindeki ngiliz plann görüflmek üzere, biz ta ngiltereye davet ediliyoruz; niçin bizim Dflifllerimiz, elinde hiçbir teklif olmadan, Bat'da, Birleflmifl Milletlerde, Amerika'da dolaflyor; neden biz, üzerimizdeki, âdeta ölü topran atamyor, elimizde bir planla buralar dolaflamyor, elimizdeki bir teklifle buralar dolaflamyor; neden, bir lider ülke olduumuzu gösteremiyoruz...
fiimdi, Allah'a flükretmek lazm ki, baz hakikatler de anlaflld. Geçen gün, bir gazetede okudum, Sayn Hikmet Çetin Dfliflleri Bakanyken, bir gazete mülakatnda kendisine soruluyor: "En unutamadnz söz?.." Diyor ki: "En unutamadm söz, Amerika Birleflik Devletleri Dfliflleri Bakannn bana söyledii sözdür: "Biz, Amerika olarak, düflünüyoruz, düflünüyoruz da, Osmanl, Balkanlarda, bu kadar farkl etnik yapy, beflyüz yl, barfl içerisinde, bir arada nasl yaflatt, hâlâ bunun cevabn bulamadk dedi. flte, bana en çok etki eden söz budur" diyor. Sayn Mümtaz Soysal Hocamz da, burada, yine, bu misyona deindi.
Biz, millet olarak, günefli, ceketin astar içerisinde kaybettik. Balkanlarn çözümü bizdeydi. Bosna-Hersek, M.S. 4 üncü Asrdan itibaren, Balkanlarda, Dou Roma ile Bat Roma arasnda snr bölgedir. Hiçbir zaman, bu bölgede savafllar durmad; ama, Osmanl bu bölgeye girdikten sonra, dört asr, hiç kimsenin burnu kanamad. Bugün bile, yafll Srplar ve Hrvatlar flunu söylerler: Osmanlnn bereketi... Osmanl, nasl bereket getirdi; barfl temin etti, insan haklarn temin etti, kimlikleri tand, insanlar kendi ticaretiyle, ifliyle meflgul oldu ve bereket geldi.
fiimdi, biz, Osmanlnn mirasn reddettik, Osmanlnn kültürünü reddettik, stratejisini reddettik. Ne yaptk; kendimiz de bir strateji üretemedik, bir alternatif ortaya koyamadk, Batnn ve Amerika'nn arkasnda vagon olduk. (RP sralarndan alkfllar) Ondan dolay, flimdi, geldiimiz bu noktada, çözümsüzlükle karfl karflyayz; ama, Allah'a hamdediyoruz ki, artk bu Meclisin kürsüsünde de, Osmanlnn, Balkan politikasnn doru olduu, bugün bile, Bat'ya ramen, çözüm yolunun sadece bu olduu söyleniyor. (RP sralarndan alkfllar) Ama, Bat ve biz, bunu söylemekle kalamayz. Mademki, Osmanlnn formülü çözüm yoludur; öyleyse, burada kurulacak olan devletin, Hrvat arlkl, Srp arlkl, Srp ve Hrvat otoritesinin güçlü olduu bir devlet deil, Bosna-Hersek Müslümanlarnn otoritesinin güçlü olduu bir devlet olmas lazmdr. Eer, Bosna-Hersek Müslümanlarnn otoritesinin güçsüz olduu veya olmad bir yap Balkanlara getirilecek olursa, yine kan akacaktr, yine savafllar durmayacaktr.
Deerli arkadafllar, Hrvatlar saldrdlar, Bosna-Hersek Müslümanlar rahat bir nefes ald. fiimdi, yeni planlar arafltrlyor; bu, bizi aldatmasn.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Tamamlayn efendim.
MUSTAFA BAfi (Devamla) Baknz, 1974'te, Kbrs'ta Rumlar harekât yapt zaman, Türkiye'de iki görüfl vard. Bir görüfl diyordu ki: "ngiltere'ye gidelim, Bat ile birlikte hareket edelim." Bir görüfl de diyordu ki: "Zaman kaybetmeyelim, derhal müdahele edelim; aksi halde, Rumlar yerlefltii takdirde, bir daha onlar çkaramayz." 20 Temmuzda, sabah saat 04.00'te müdahele edildi; akflam 21.00'de, Birleflmifl Milletler ateflkes karar ald. Türkiye'de, yine, çounlukla "Birleflmifl Milletlerin kararna uyalm" deniliyordu; ama, millî görüfl diyordu ki: "Hayr; Genelkurmayn istedii noktalara ulafllmadktan sonra atefl kesemeyiz." Atefl kesmedik ve biz, silahmzla orada hudutlar çizdik. fiimdi, yirmi senedir, arkamzdan Birleflmifl Milletler dolaflyor, çözüm aryor. Biz, o gün de, Kbrs için bamszlk dedik; ama, herkes federasyon dedi; yirmi yl sonra, flimdi, herkes bamszlk diyor. Demek ki, politikalarmz millî yapmamz gerekiyor. (RP sralarndan "Bravo" sesleri, alkfllar) Onun için, Kbrs deneyimini geçirmifl bir millet olarak, Bosna-Hersek meselesinde, iktidarlarn dört yl zaman kaybetmesi son derece yanlfltr.
fiimdi, bir adm atld. Bu hafta, Ankara'da, Askerî Eitim Teknik ve Bilimsel flbirlii Antlaflmas imzaland; teflekkür ediyoruz, tebrik ediyoruz; ama, bu, çok küçük bir admdr. Neden Savunma iflbirlii Antlaflmas dört yldan beri imzalanmad; neden Arnavutluk'la Savunma flbirlii Antlaflmas imzalanmad; neden Kosova'nn bamszl befl yldan beri tannmad?.. (RP sralarndan alkfllar)
flte, flimdi, Krajina'dan kaçan Srplar, 120 bin Srp, Bosna-Hersek topraklarna ve Kosova'ya yerlefltiriliyor. Dün haber aldm, 20 bini Kosova'ya yerlefltirilmifl. Sayn Ecevit'in dedii gibi yüzde 80'i deil, Kosova'da, yüzde 92'si Arnavut olan nüfusun, yüzde 94'ü Müslümandr ve Kosova'da yüzde 94'ü Müslüman olan yerler, Srplarla sulandrlyor. fiayet, Kosova'da bir hareket bafllarsa, Mitroviça, Prifltine, Prizren, Gostivar, Krçova, Manastr ve arkasndan Üsküp ve hatta, arkasndan -flimdi söylüyoruz- Makedonya ve arkasndan stanbul, Türkiye... Biz, "bunlarn Bizans ihya etme emeli var" dediimiz zaman "nasl olacak da, nüfusu stanbul'dan bile az, 8 milyonluk Yunanistan, Bizans ihya edecek" deniliyordu. flte, flimdi, Sayn Ecevit de burada, Bosna-Hersek meselesinde, stanbul'u savunduklarn söylüyor. Evet, Türkiye'nin, ürkek dfl politikadan aktif dfl politikaya geçmesi lazm. Ne zaman ki, bu Hükümet, "Türkiye'nin savunma hatt Bosna'dan bafllar" derse, o zaman Bosna'nn meseleleri çözülmeye bafllar. (RP sralarndan alkfllar) Bunu diyebilme cesaretini göstermemiz lazm; bunu demek mecburiyetimiz vardr; aksi halde, oray savunuyorlar deriz.
Baknz, Osmanl, stanbul'u fethetmeden önce Kosova'y fethetti. Dikkat edin; Kosova'nn ne kadar stratejik bir yer olduunu söylüyorum. stanbul'u fethetmeden önce Kosova'y fethetti; sonra stanbul fetholundu. Kosova düflerse, bütün bunlar, stanbul'un önündedir. Biz, sadece, bu meseleye sahip çkmakla, akrabalarmzn, Müslüman kardefllerimizin ve insanlk görevi olarak Bosna'daki mazlumlarn meselesine sahip çkmfl deiliz. Eer stanbul'u seviyorsak, eer Türkiye'yi seviyorsak, bu meseleyi, kendi meselemiz bilmemiz lazm, kendimizi birinci derecede sorumlu görmemiz lazm, kendimizi birinci derecede mesul görmemiz lazm ve derhal, yarn sabahtan itibaren, bu Hükümetin, ambargoyu tanmadn açklamas lazm, silah göndermeye bafllamas lazm. (RP sralarndan alkfllar) Silah gönderilmedii ve ambargoyu tanmadn açklamad sürece, burada, hâlâ Clinton'un plann, Bat Temas Grubunun plann, hayhuyla, hikâyeyle, onu bunu konuflmakla, pasif politikayla vakit kaybederiz; Bosna da düfler, sonra, onun mezar taflna bakar, at yakarz. Onun için, Hükümete mesuliyetini hatrlatyoruz.
Biraz sonra Doru Yol Partisi Grup Sözcüsü çkacak, diyecek ki "Efendim, Baflbakanmz, Dfliflleri Bakanmz Kafkaslardadr, Türkî Cumhuriyetlerde geziyor. Niye geziyor; oralara sahip olmamz lazm." Burada söylüyorum; flayet, Bosna-Hersek ve Balkanlar gibi hayatî bir mesele, burada konuflulurken, Baflbakan burada otursayd, Kafkaslar da daha çok referans edinirdi, daha çok itibar artard. Burada oturmamas, oralarda gezmesi, Türkiye'nin itibarn artrmaz, düflürür. (RP sralarndan alkfllar)
Yüce Meclis ayn görüfltedir, bütün siyasî partiler, bütün Parlamento hepimiz, hep birlikte, Bosna'y, elimiz, kolumuz, gözümüz, kalbimiz olarak görüyoruz; ama, Parlamentonun sesine Hükümet kulak versin, bu yaymladmz tebliler bir ifle yarasn; aksi halde, burada Bosna'y daha çok konufluruz!
Cenab- Hak'tan Bosna'daki kardefllerime zafer diliyorum. Onlarn hepsi yurtlarn savunacak aslanlar gibidir, Bedr'in aslanlar gibidir. Bosna-Hersek'le anlaflma yaptk; askerî eitim ve teknik konularda. Onlarn hepsi dört yldan beri cephede eitilmektedir; halk, asker, cephede eitilir. Onlar "gelin, burada savafln" demiyorlar; onlar "gelin, burada ölün" demiyorlar; onlar "bize un gönderin, tok karnna ölelim" de demiyorlar, bizden tek fley istiyorlar; silah istiyorlar. Veriyor musunuz, vermiyor musunuz; bunu, çkn, burada söyleyin; bunu, burada ilan edin; öyle planlarla, göstermelik fleylerle bu milleti oyalamayn. (RP sralarndan alkfllar)
Hepinizi saygyla selamlyorum, hepinizi Allah'a emanet ediyorum. (RP ve ANAP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Bafl.
Doru Yol Partisi Grubu adna, Sayn Sait Kemal Mimarolu; buyurun efendim.
Süreniz 20 dakikadr.
DYP GRUBU ADINA SAT KEMAL MMARO⁄LU (Ankara) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Bosna-Hersek'le ilgili olarak, Türkiye Büyük Millet Meclisinin ittifakla kabul ettii genel görüflme konusunda, Doru Yol Partisinin görüfllerini ifade etmek amacyla huzurunuzdaym; hepinizi saygyla selamlyorum.
Sayn Baflkan, görüflmelerin baflndan beri, söz alan bütün arkadafllarm, son derece deerli tespitlerde bulundular ve bu, ulusal meselede, ulusumuzun, halkmzn hassasiyetini dile getirdiler; böylece, Türk kamuoyunu da simgelemifl oldular. Arkadafllarm, konuyu, bütün teferruatyla iflledikleri için, ben, meseleyi, baflka açlardan ele alp fikirlerimizi arz etmek istiyorum.
Deerli arkadafllar, bunu, dünya kamuoyunun bilmesini isteriz, Türkiye'nin Balkanlarda sözü vardr; Türkiye'nin Balkanlarda görevi vardr; Türkiye'nin Balkanlarda misyonu vardr. Bu misyon, tarihî misyondur; bu misyon, kültürel misyondur ve herkes bilsin, bu misyon siyasî ve ekonomik misyondur. Siyasî misyondur; çünkü, Balkanlardaki bir savafl, birinci derecede Türkiye'yi ilgilendirir. Bu itibarla, Türkiye, Balkanlarda, söz sahibi bir devletin addr. Bugün, Bosna-Hersek meselesinin tartfllmas da bunu gösteren çok açk bir kanttr. Hatta, hiç yeri yokken söyleyeyim, Türkiye Ortadou'da da ayn konumdadr; bunu herkesin bilmesinde yarar vardr.
fiABAN BAYRAK (Kayseri) Lafla olmuyor, lafla!..
KEMALETTN GÖKTAfi (Trabzon) Tafleron Türkiye!..
SAT KEMAL MMARO⁄LU (Devamla) Gayet açk, Türkiye, Avrupa'nn bir parçasdr; ama, Ortadou'da da Balkanlarda da ciddî söz sahibi bir devlettir. Türkiye'yi bertaraf ederek, Balkanlarda ve Ortadou'da çözüm bulamazsnz; kimse aramasn; bunu, dünya kamuoyuna söylüyorum.
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Srplar da Avrupal, Srplarda!..
SAT KEMAL MMARO⁄LU (Devamla) Deerli arkadafllarm, dfl politikada, tabiî, halka ramen, dfl politika yaplmaz. Türkiye Cumhuriyeti hükümetlerinin tümü, bunun farkndadr; ama, popülist dfl politika, son derece tehlikeli bir ifltir; fevkalade tehlikeli bir ifltir; dfl politika, uluslararas konteksti dikkate alan gerçekçi kararlarn addr.
Deerli arkadafllar, izin verirseniz, bu meseleyi müzakere ettiimiz günden bugüne kadar bölgede cerayan eden olaylar, gayet objektif, halkmza bilgi sunucu, Hükümetimizine baz hususlar hatrlatc mahiyette, çok ksa olarak baz tahliller yapmak istiyorum.
Bir kere, dünya kamuoyunun bildii bir olay, bugünlerde çok daha ortaya çkmfltr, Bosna-Hersek olaynn insanî boyutlarndan birisi ortaya çkmfltr: Savafln bafllangcndan bugüne kadar Bat Avrupa'ya -Türkiye de dahil- 735 bin kifli göç etmifltir, savafl snmacs olarak gelmifltir. Srebrenica ve Zepa'nn iflgalinden sonra, 185 bin kifli ülkeyi terk etmifl, snma yeri aramfltr. Bunlarn 350 bini Almanya'ya snmfltr, önemli bir ksm Türkiye'ye snmfltr, Türkiye bunlara kap açmfltr; ama, flimdi sorulan soru flu: Bu üçbuçuk yl içinde snmaclara dünyann harcad para 8 milyar dolardr; bu snmaclarn yaratt sosyoekonomik problemler ayr bir yana. Bunu flunun için...
MUSTAFA BAfi (stanbul) Snmac deil, muhacir!
SAT KEMAL MMARO⁄LU (Devamla) Göç (exodus), göç... "Snmac" onlar, snmaya icbar edenleri lanetlemek için kullandm, mahsus bir terimdir.
Tabiî, flunu söylüyorum, bundan ne sonuç çkar? Bundan flu sonuç çkar: Bu göçlerin, dünyay, bu meseleye bir an önce barflç bir çözüm bulmaya zorladn söylemek istiyorum. Gördüümüz bütün bu giriflimlerin arkasnda bunlar vardr.
Bu insanî yöne deindikten sonra -arkadafllarm belirttiler, tekrar etmek istemiyorum- Temmuz 23'ten bugüne kadar cereyan eden olaylar hakknda ksaca tahlilî baz bilgiler sunmak istiyorum.
Sözlerimin bafllangcnda flunu söyleyeyim, temel tahlillerde Sayn Ecevit'le bir mutabakat içindeyiz. Benim de, Doru Yol Partisi olarak bizim de ciddî endiflelerimiz vardr; bu endifleleri dile getirmek istiyorum. Eminim ki, Hükümetimiz, bu endiflelerin bilinciyle son derece teyakkuzla hareket etmektedir. Malum, Hrvatistan çok ksa bir zaman içinde Krajina'y ele geçirdi ve üçbuçuk yldr kaybettii topraklarnn yüzde 17 sini yeniden geri ald. Muhammed fiakirbey'in terimiyle "böylece, dünün madur devleti, bugün, bir tehdit haline geldi." Bu terim benim deildir, Bosna-Hersek Dfliflleri Bakan Muhammed fiakirbey'in terimidir; "dünün istilaya uramfl devleti, bugün, bir tehdit haline geldi" diyor.
Tabiî, dostumuz Baflkan Tudjman hakknda fazla bir yorumda bulunmak istemiyorum; çünkü, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin amac, Hrvatistan ve Bosna-Hersek federasyonunu desteklemektir. Türkiye, selameti burada bulmaktadr. Yalnz, çok endifle ederim ki, bu ksa zamanl zafer, Tudjman' baflka heveslere kaptrmfl olabilir. Bu Devlet Baflkanna bütün saygmz koruyarak flunu söylüyorum: Türkiye, Sayn Tudjman'n, Tito'nun bir genç generali olduunu, en genç generallerinden biri olduunu ve fanatik bir Hrvat milliyetçisi olarak hareket ettiini bilir. Hatta -bizim terimimiz deil, onun için kullanyorum; ama, herkes bilsin- Ekonomist Dergisi son saysnda, Tudjman'n resminin altna "Napolyon Tudjman" terimini yapfltryor. Bu, endifle verici bir olaydr. Düflünülebilir ki, Hrvatistan, federasyon fikrine eskisi kadar scak bakmamaktadr.
Bu son yirmi günlük savafln dourduu, son derece endifle verici bir durum daha vardr. Bosna-Hersek'i yakndan bilenler, orada, kültürlerin, rklarn ve dinlerin birbirleriyle nasl ayr ayr cepler halinde yafladklarn çok iyi görmüfllerdir ve bu cepleri Osmanl mparatorluu, nizasz, ihtilafsz yönetmeye devam edebilmifltir. Bugün, bu savafllardan sonra bu cepler boflalyor, Müslümanlar Müslüman bölgelerini terk ediyor, Hristiyanlar baflka yere koyuyor ve yeni bir strüktür douyor. Bu yeni strüktür, ayn rklar beraberlefltiren bir strüktür haline geliyor. Bu, fanatik milliyetçileri, rk üzerine kurulu bir devlete doru itiyor, fevkalade tehlikeli bir geliflmedir -rka dayal ayr iki devlet, Hrvatistan ve Srbistan- çünkü, cepler boflalmfl ve boflaltlyor; 185 bin kifli bir hafta içinde tehcire mahkûm ediliyor.
Bu vesileyle, bir hususu bildirmek istiyorum: 1992 ylnda, Birleflmifl Milletler Bosna-Hersek'i yeni tanmflt. Bir spanyol gazetecisi, Avrupa Konseyinde, bir spanyol parlamenterine flöyle bir soru sordu: "Birleflmifl Milletler, Bosna-Hersek'i tanmfltr. Avrupa'nn ortasnda Müslüman bir devlete nasl müsaade edeceksiniz?!" flte, korku buradadr. fiu anda, bir rka dayal devletler manzumesi ortaya çkyor. Korkulan fludur ki, iki rka dayal iki ülke kurulsun ve Bosna-Hersek, bir tampon devlet olarak ortaya çksn. Bu, ciddî bir endifle kaynadr.
Internationale'in baflmakale yazarlarndan ve Beyaz Saray'a çok yakn olan William Pfaff, gazetenin 10 austos tarihli nüshasnda flunu söylüyor: "Mesele Bosna-Hersek'in bölünüp bölünmeyecei deildir; mesele, Bosna-Hersek'in nasl bölüneceidir."
Amerika Dfliflleri Bakanlnn bir yetkilisi "Boflnaklar, temennilerine göre bir bölünmeyi deil, askerî gerçeklere dayal bir bölünmeyi kabule mecburdurlar" diyor. Ciddî bir olaydr bu, fevkalade ciddî bir olaydr. Tekrarlyorum: "Boflnaklar, temennilerine uygun bir bölünmeyi deil, askerî gerçeklerin kabul ettirdii bir bölünmeyi kabul etmelidirler" diyor. Bu, fevkalade ciddîdir.
yi geliflmeler yok mu? Var. fiimdi tekrar bunlarn tahliline geleceim ve toparlayacam.
Hrvatlarn kendi topraklarna hâkim olmas suretiyle, Bihaç'ta bir hâkimiyet domufltur, bir rahatlk domufltur ve Boflnaklarn dünya tarihine geçecek destanlar büyümektedir; büyümektedir ama, imkânlar fevkalade snrldr.
Amerika Birleflik Devletlerinin meseleye yaklaflmna geliyorum. fiu anlafllmfltr -geçen toplantda bunlar görüfltük, bunlar tekrar etmiyorum- Birleflmifl Milletlerin iflasndan, Avrupa Birliinin aczinin ortaya çkmasndan, dünyann meseleye seyirci kalmasndan sonra, Amerika, flimdi, bir plann peflindedir. Bu plan hakknda türlü bilgiler vardr; birksmna göre, bu, bir plan deildir, bu, bir fikirler dizisidir. Amerika, bir fikirler dizisi üretiyor, bunu müttefikleriyle gerçek haline getirmek istiyor. Dorusunu isterseniz, Amerika'nn böyle bir plana öncülük etmesi çok iyidir, çok yararldr; fakat, benim de, uluslararas hukukta hangi müeyyideyle bu plan gerçeklefltirilebilir, bu konuda ciddî endiflelerim var; biraz sonra tekrar geleceim.
Bir husus daha var: Kosova'da, ciddî olaylar cereyan ediyor. Srp mülteciler Kosova'ya yerlefltiriliyor; Kosova, Srplafltrlmak isteniyor. Uyaryoruz, Kosova'nn Srplafltrlmasna, müsaade ve müsamaha edilirse, toptan bir Balkanizasyon bafllar; Arnavutluk, Makedonya ve bütün Balkanlarn yangna girmesi ihtimali vardr. Ciddî bir karfltrmadr bu. Bu konuda, Hrvatlar, Srplar ve Batl güçleri uyarmak mecburiyeti vardr.
Ruslarn, ayr bir karfltrmas vardr, Ruslarn, bitmez tükenmez bir karfltrmas vardr. Aziz müttefiklerimize hatrlatmak istiyorum: Artk, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birlii yok; Rusya var ve ciddî sorunlar olan Rusya var. Rusya ne kadar Balkanlarla ilgiliyse, Türkiye ne kadar Türkî Cumhuriyetleriyle ilgiliyse, hiçbir surette Rusya'nn oralarla ilgisi daha fazla olamaz.
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Tarafl... Srpç...
SAT KEMAL MMARO⁄LU (Devamla) Rusya'nn, Miloseviç ve Tudjman arasnda yapmaya teflebbüs ettii; ama, baflaramad toplant, bir kötü niyetin, bir ciddî durumun vahametini ortaya çkarmaktadr. Tamamen, baflndan itibaren, bir tarafa yönelik bir niyeti dile getirmektedir. Bereket versin ki, Tudjman, buna, katlmamak gibi bir basiret göstermifltir.
Korkulan fludur: Irka dayal devletler kurmaya yönelik birtakm giriflimler vardr. Umarm ve temenni ederim ki, Amerikan plan bu görüfllere yer veren bir plan niteliinde olmamaldr. Eer, böyle ise, hiç flüphe yok, Türkiye, bunu reddetmifltir ve reddedecektir. Herkesin flunu bilmesinde yarar var: Türkiye, iflin baflndan beri, çok kültürlü, çok rkl ve çok dine dayal bir BosnaHersek istemektedir. Türkiye, rasist her görüfle karfldr. Türkiye, saf dinci teokratik her görüfle karfldr. Bu itibarla, Bat'nn bu tip giriflimleri, ya da arkaniyetleri varsa, bunlarn mutlaka durmas lazmdr. Bu endifleler, gayet tabiî, bu genel görüflmede, bizim Doru Yol Partisi olarak ve Türkiye Büyük Millet Meclisi olarak çünkü, bütün arkadafllarm ayn paralelde ve son derece deerli fleyler söylediler Türk Milletine bu konudaki bilgileri arz etmek ve dünya kamuoyuna da duyurmak içindir.
Türkiye, bu görüflünden taviz veremez; anlafllan flu, flunu çok iyi görüyorum: Sayn Dinçerler, baflka türlü ifade etti- Dole planyla Amerikan plan arasnda, yani Baflkan Clinton plan arasnda bir farkllk var; bu, ortada. Tabiî, deerlendirmek bize düflmez; ama, biz, tabiî, ambargonun kaldrlmasn isteyen, ambargoyu haksz bulan bir ülke olarak, Dole plannn daha gerçekçi olduunu düflünüyoruz; fakat, Clinton'un...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Toparlayn efendim; buyurun.
SAT KEMAL MMARO⁄LU (Devamla) Teflekkür ederim.
...Lake kanalyla müttefiklerine sunmak istedii ya da müzakeresine açmak istedii plan, Dole planndan farkl görünüyor. Aslnda, Bat, bir karar vermifltir. Bat -tekrar ediyorum- Amerika'nn dünya kamuoyuna bir planla çkmfl olmasn memnuniyetle karfllyor, gayet açk. Yalnz, burada, bir konu fevkalade önem taflyor. Bat, bu olaya, toplu bir güçle girmek istemiyor; bunu, müzakereler yoluyla çözmek istiyor; oysa, topraklarnn çok büyük bir ksm iflgal edilmifl bir devleti kurtarmann yolunda müzakere yoktur; çünkü, müzakere masasna askerî sonuçlar gelir politikada. O itibarla, Bat'nn bu plannda endifle verici durum fludur: Bat, meseleye karflmadan, ambargoyu da sürdürerek, bir nevi, taraflar ikna yoluyla, kolayc çözümler aryor. Bu kolayc çözümlerin rasist çözümler olmasndan endifle ederim, rkç çözümler olmasndan endifle ederim, kolay çözümlerdir bunlar. Bilinmelidir ki, Türkiye Cumhuriyeti Devleti böyle bir çözüme "evet" demez. (DYP sralarndan "Bravo sesleri" alkfllar)
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Gönensay, diyor...
SAT KEMAL MMARO⁄LU (Devamla) Bilinmelidir ki, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti "evet" demeyecektir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafndan destek görecektir. Bu bakmdan, herkes, Türk kamuoyu flundan emin olmaldr ki, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Bosna'nn gerçekleri içinde ve 1992'de tannan snrlar içinde, elinden gelen çabay gösterecek ve çok rkl, çok dinli, çok kültürlü bir Bosna-Hersek'in kurulmas için elinden geleni yapacaktr.
Hepinizi saygyla selamlyorum. (DYP ve CHP sralarndan alkfllar)
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Yüreimize su serpildi hoca, sa ol.
BAfiKAN Teflekkür ederim, Sayn Mimarolu.
Sayn Hükümet, bu aflamada söz istiyor musunuz?
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (stanbul) Evet efendim.
BAfiKAN Hükümet adna, Dfliflleri Bakan Vekili ve Devlet Bakan Sayn Algan Hacalolu; buyurun efendim.
Sayn milletvekilleri, çalflma süremizin bitmesine çok az zaman kalmfltr; o nedenle, genel görüflmenin bitimine kadar sürenin uzatlmasn oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler... Etmeyenler... Kabul edilmifltir.
Buyurun Sayn Bakan; süreniz 20 dakikadr.
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (stanbul) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; 19 Temmuz 1995 günü ön görüflmelerini yapmfl olup, bugün genel görüflmesini yapmak üzere bir araya geldiimiz ve çok deerli düflünce, görüfl ve tahlillerini Hükümet olarak saptamfl bulunduumuz, tüm grup sözcülerine ve önerge adna söz almfl olan tüm milletvekillerine Hükümet adna teflekkür ederek, hepinizi saygyla selamlyorum.
Bosna-Hersek'te, üçbuçuk yldr sürmekte olan dramn son safhasn, son aylardaki trajik geliflmesini yakinen biliyoruz. 19 Temmuzdan günümüze Bosna-Hersek'te artarak devam eden dramn, hepimizi kaygya sevk ettiini ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin, bugün, çok yapc, çok yönlendirici, insanlarmzn ortak duygularna tercüman olan tahlillerinin temelini oluflturduunu belirtmek istiyorum.
Birleflmifl Milletlerce güvenlik bölgeleri olarak saptanmfl olan Srebrenica ve Zepa Bölgelerinin, Bosnal Srplar tarafndan saldryla, güçle boflaltlmas ve Müslüman Boflnaklar üzerinde jenosit boyutlu katliamla yarattklar kriz, hepimizi, konu üzerinde tekrar düflünmeye sevk etmifltir.
Bu kentlerin Bosnal Srplarn eline geçmesiyle ortaya çkan, youn, yeni mülteci sorunu ve evlerini terk edip, Tuzla'ya, Zenica'ya ve dier bölgelere kaçmak zorunda kalanlar, kaçarak hayatlarn kurtarabilenler, kaçamayp da toplu mezarlara gömülme talihsizliine urayanlar ve orada yaygn boyutlu insan haklar ihlalleri karflsnda, baflta bu bölgelerde güvenlii tesis etmekle sorumlu olan Birleflmifl Milletlerin ve dier uluslararas kurumlarn tepkisiz, etkisiz ve suskun kalmalarn anlamakta Hükümet olarak zorluk çektiimizi, burada kaytlara geçirmek istiyorum.
Saldrgan Srplarn, uluslararas hukuk kurallarn ve Birleflmifl Milletlerin güvenlik kararlarn hiçe sayarak gerçeklefltirdikleri bu saldrganlk, soykrm boyutlu bu katliam ve etnik temizlik hareketleri karflsnda Birleflmifl Milletler Barfl Gücünün de çaresiz kalmfl olmas, doaldr ki, Birleflmifl Milletlerin, örgüt olarak itibarnn ve etkinliinin azalmasna yeni bir ortam yaratmfl, yeni bir konum getirmifltir.
Bu geliflmeler -burada, muhtelif milletvekili arkadafllarm tarafndan da belirtildii gibi, altn çizerek ben de vurgulamak istiyorum- kinci Dünya Savaflndan bugüne kadar Avrupa'da yaflanan en yaygn, en derin insan haklar ihlali olaylardr. Bu olaylar, insanln, Bat medeniyetinin yüzkaras olarak tarihe geçecektir.
Bu olaylar karflsnda Batl NGO'larn, sivil toplum örgütlerinin, insan haklar konusunda duyarllklarn her aflamada aflr bir tavr ve etkinlikle ortaya koyan Avrupa ülkelerinin bu konularda harekete geçmemelerini, bu konularda etkin tavrlar almamalarn, gerek Avrupa'da gerek bölgede, barfln, hoflgörünün ve insanln huzur ve yardmlaflma içinde esenlii için çok ciddî bir kayg konusu ve sorun alan olarak saptadmz belirtmek istiyorum.
Savunmasz kadn, çocuk ve yaflllarn, acil insanî yardm isteine, ihtiyacna yönelik tepki koymayan, onlarn ihtiyaçlarna yönelik tedbirler almayan, onlarn yardmlarna koflmayan, onlarn yaflam, barnma, salk gibi çok temel insan haklar gereksinimlerine el uzatmayan uluslararas camiann, ileride bu eksikliin hesabn vermekte oldukça zorlanacan da belirtmek istiyorum.
Bir sözcü arkadaflmn da belirttii gibi, Birleflmifl Milletler Bosna-Hersek nsan Haklar Raportörü Tadeusz Mazowiecki'nin hazrlamfl olduu 14 rapordan sonra, özellikle Zepa'daki oluflumdan sonra istifasn vererek, istifasn dünya kamuoyuna sunarak, olaylar telin ederek ortaya koyduu tavr da, Bat Avrupa'nn bu konudaki ikili tavrnn bir göstergesi olarak dünya tarihi zabtlarna geçmifltir.
Deerli arkadafllarm, Bosnal Srplarn, Birleflmifl Milletlerce ilan edilmifl olan güvenlikli bölgelerde soykrma yönelik olarak, uluslararas hukuk kurallarn, ilkelerini ve ilgili Birleflmifl Milletler kararlarn hiçe sayarak sürdürdüü saldrgan tavrn, hiçbir flekilde, bölgede barfla yönelik bir tavr olmad, dahas, Bosnal Srplarn barfltan yana bir tavr içinde olmadklar, öyle bir niyetleri olmad, bu olaylarla bir defa daha kantlanmfltr.
Hükümetimiz, 19 Temmuzda, Büyük Millet Meclisimizin oybirliiyle almfl olduu tarihî karar çerçevesinde, politikalarn oluflturmay, doal olarak, bir görev bilmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin -burada, Sayn Soysaln da ksaca özetlemifl olduu- kararlarnn temel çerçevesinin, Bosna-Hersekte izlediimiz ve izleyecek olduumuz politikalarmzn temel ekseni olacan, burada özenle ve dikkatle belirtmek istiyorum.
Bu konuda neler yapld; bu aflamada, 19 Temmuzdan günümüze dein oluflan olaylar ksaca vurgulayarak ve özetleyerek bilginize sunmak istiyorum. Bosna-Hersekte, Bosnal Srplarn, güvenlikli bölge olan Srebrenicaya yönelik saldrlarn bafllatmalar üzerine, Türkiye, ikili ve uluslararas düzeyde çeflitli giriflimlerde bulunmufl, bu çerçevede, Sayn Cumhurbaflkanmz, Bosna-Hersek ve Hrvatistan Cumhurbaflkanlarn, geliflmeleri ele almak amacyla, Türkiyede üçlü bir toplantya çarmfltr, davet etmifltir; ayrca, Birleflmifl Milletler Güvenlik Konseyi üyeleriyle slam Konferans Örgütünün önde gelen üyelerinin liderlerine birer mesaj göndererek, Srp saldrganlnn durdurulmas ve bölgedeki insanlk dramna son verilmesi için, uluslararas camiann süratle harekete geçirilmesi çarsnda bulunmufltur.
Dier taraftan, hemen hemen eflzamanl olarak, Baflbakan Yardmcs ve Devlet Bakan Sayn Hikmet Çetin de, Birleflmifl Milletler ve NATO Genel Sekreterlerine, benzeri çerçevede mesajlar göndermifl; NATO'nun, acilen duruma müdahale etmesi için talepte bulunmufl ve ilaveten, NATO Daimi Temsilciliimiz kanalyla NATO nezdinde giriflimde bulunarak, NATO Bakanlar Konseyinin konuyla ilgili olarak acilen toplanmas çarsnda bulunmufltur.
Sayn Cumhurbaflkanmz, Bosna'daki durumu, Bosna-Hersek Cumhurbaflkan ve Hrvatistan Cumhurbaflkanyla ayr ayr görüflmek üzere, bilindii gibi, Bosna'ya gitmifl ve gerek Bosna'da zzetbegoviç ile gerekse Hrvatistan Cumhurbaflkan Sayn Tudjman ile Brioni'de, Hrvatistan'da görüflerek, son günlerde, son haftalarda, Bosna-Hersek'teki ve bölgedeki olumlu geliflmelerin zeminini, çerçevesini oluflturacak görüflmeler yapmfl, telkinlerde bulunmufl ve Bosna-Hersek sorununa yönelik ülkemizin kararl tavrn taraflara iletmifl ve sürdürmüfltür.
Bosna-Hersek'teki güvenlikli bölgelere yönelik olarak sürdürülen saldrlara ve masum Müslüman Boflnak halknn maruz brakld soykrma son verilmesi amacyla, tarafmzca yürütülen giriflimler çerçevesinde, Dfliflleri Bakanmz Sayn Erdal nönü de, bilindii gibi, Batl Beflli Bosna Temas Grubu çerçevesindeki toplantya katlmfl; o toplantda, Bosna'daki Birleflmifl Milletler Barfl Gücüne katkda bulunan dier baz ülkelerin dfliflleri ve savunma bakanlarnn da ifltirakiyle yaplan geniflletilmifl Bat temas grubu toplantsnda, Millî Savunma Bakanmz Sayn Mehmet Gölhan birlikteliindeki görüflmelerde, Türkiye, ilk defa, beflli temas grubuyla birlikte olmufltur.
M.VEHB DNÇERLER (Ankara) Birlii olanlarn hepsi gitti oraya.
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) Burada, güvenlikli bölgelerin Srplarn eline geçtii ve Zepa ve Bihaç'a yönelik saldrlarn da ivme kazand bir srada düzenlenen Londra toplantsnda, sadece Gorazde ve Saraybosna'nn konumuna yönelik duyarlln oluflmasn bir eksiklik olarak saptamfl olmamza karfln, yaplan görüflmeleri, sonraki geliflmelerde olumlu geliflmelere zemin hazrlayan görüflmeler olarak deerlendirdiimizi belirtmek istiyorum.
Ancak, özellikle o aflamada, henüz düflmemifl bulunan Zepa'ya yönelik bir kararlln ortaya konmamfl olmas, muhtemelen Bosnal Srplarn, Gorazde yerine Zepa'ya basklarn artrarak oradaki jenosit oluflumunun, belki de bir anlamda zemini oluflmufl ve ne yazk ki, o aflamada da, Birleflmifl Milletlerin güvenlii altnda olan bu bölgede, Barfl Gücünün ve Birleflmifl Milletlerin müdahalesi olana ve ortam oluflamamfltr.
M.VEHB DNÇERLER (Ankara) Göz göre göre sattlar oray.
LHAN KAYA (zmir) Sayn Bakan, Hariciyeden kimse yok Genel Kurulda.
BAfiKAN Efendim, müdahale etmeyiniz.
LHAN KAYA (zmir) Yalnz braktlar Sayn Bakan...
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) Türkiye, Londra Konferens kararlarn hayata geçirmek üzere 25-26 Temmuz ve 1 Austos tarihlerinde düzenlenen NATO Konseyi toplantlarnda da bu görüfllerini srarla savunmufltur.Neticede, Gorazde'nin yannda, Saraybosna,Tuzla ve Bihaç'ta da, buralara yaplabilecek muhtemel saldrlara ve tehdit kapsaml müdahalelere yönelik olarak, bunlarn oluflumu halinde, NATO'nun hzla ve derhal hava müdahalesi yapmasna yönelik planlarn kabul edilmesi konusunda Hükümetimiz srarl talepkâr olmufl ve bu kararlarn alnmasnda önemli katksn ve arln koymufltur.
Deerli arkadafllarm, Bosna'da yaflanan insanlk dramna son verilmesi için, uluslararas camiann harekete geçirilmesi konusunda çaba sarf ettiimiz bir dier platform da, bilindii gibi, slam Konferans Örgütü toplants ve zemini olmufltur. Burada, kurulufluna öncülük ettiimiz ve faaliyetlerine aktif olarak katldmz slam Konferans Örgütü Bosna-Hersek Temas Grubu, son geliflmeleri görüflmek üzere, 21 Temmuz tarihinde Cenevre'de, dfliflleri bakanlar düzeyinde toplanmfltr.
Devlet Bakan Sayn Onur Kumbaracbafl tarafndan ülkemizin temsil edildii toplantda, Bosna'da yaflanan insanlk dramna bir an önce son verilmesi konusunda uluslararas camiaya çarda bulunulmufl ve slam Konferans Örgütü üyelerinin bu hususta üzerlerine düflen görevi gereince yapmalar hususu önemle vurgulanmfl; uluslararas camiann bu konudaki yükümlülükleri yerine getirmekte yetersiz kalmas halinde, Birleflmifl Milletlerin bamsz bir üyesi olarak, Bosna'nn kendini savunma hakkn kullanmasna izin verilmesi için, bu ülkeye karfl haksz ve hukuka aykr biçimde uygulanan silah ambargosunun kaldrlmas ve kendisini savunmas için, bu ülkeye gerekli her türlü yardmn yaplmas çarsnda da bulunulmufltur.
Bosna'daki insanlk dramn ve konunun insan haklar boyutunu uluslararas camiann dikkatine sunmak için, nsan Haklarndan Sorumlu Devlet Bakan olarak benim de çarmla, 14 ülkenin temsilcileri, Avrupa Birlii ve ilgili kurulufllarn katlmlaryla, 28-30 Temmuz tarihlerinde, stanbul'da yaplan toplantda, dört temel konuda; yani, Bosnal Srplarn soykrm boyutlu insan haklar ihlallerinin uluslararas boyutta telin edilmesi, özellikle Srebrenica ve Zepa mültecilerine yönelik...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Lütfen, toplayn Sayn Bakan.
Buyurun.
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) ...insanî yardm kanallarnn, Birleflmifl Milletler askerî birlii tarafndan güvence altna alnmasnn salanmas, Bosna-Hersek'in rehabilitasyonu, yeniden imar konusunda uluslararas düzeyde yardm kampanyasnn açlmas ve nihayet, Bosna-Hersek'te, Bosnal Srplar tarafndan ifllenmifl olan savafl suçlarnn, ilgili mahkemece, gereince izlenerek, bu konudaki davalarn süratlendirilmesi ve sonuca balanmas konusunda, Batl beflli Bosna temas grubu üyeleri de dahil olmak üzere, 14 ülkenin ortak kararyla, bir duyarllk, dünya kamuoyuna iletilmifltir.
fiEVKET KAZAN (Kocaeli) Ne büyük ifller yaplmfl da, haberimiz yokmufl!
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) Deerli milletvekilleri, Hükümetimiz, Bosna-Hersek'in içinde bulunduu bu zor koflullar altnda, Bosna'ya yardm elini uzatmay, üzerine düflen görevlerin gereini yapmay, benden evvel konuflan Sayn Ecevit'in de belirttii gibi, akrabalk balantlar düzeyinde iliflkili olduumuz, tarihsel ve kültürel balarla iliflkili olduumuz Bosna'ya karfl bir temel görev bilmektedir.
Parlamentomuzun ald kararlar içinde yer alan Bosna'ya yönelik askerî desteimizin bir göstergesi olarak, 10 Austosta Ankara'da imzalanmfl olan askerî alanda teknik, eitim ve bilimsel iflbirliini öngören anlaflmay, Parlamentomuzun geçen toplantsyla bugünkü arasnda atlmfl çok önemli bir adm olarak dikkatlerinize sunmak istiyorum.
Bu arada, Bosnal Müslüman Boflnaklara yönelik dramn etkisini azaltmak konusunda, insanî yardm uzantsnda faaliyetlerimiz devam etmifl; Kzlayn 7 konvoyluk yardmna ek olarak, 4 konvoy da bugünlerde yola çkarlmak üzere hazrlanmfl; nispî boyutta bir maddî yardm gerçeklefltirilmifl ve oradaki insanî yardmlar koordine etmek üzere, Kzlayn, Zenica'da bir büro açmas konusunda tüm çalflmalar tamamlanmfltr...
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Henüz büro yok.
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) "Tüm hazrlklar tamamlanmfltr" dedim sayn milletvekili...
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Daha açlmad.
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) Hayr, henüz açlmad, çok yaknda açlacak.
Bu arada, oradaki askerî birliimizle, Bosnal Mülteciler Bakanyla ve büyükelçilerle yaptm görüflmeler çerçevesinde, Zenica'da 1 Ocak 1996 tarihine kadar -özellikle flehit ailelerine ve acil durumdaki mültecilerin ihtiyaçlarna yönelik olarak- 250 konutluk bir barfl köyünün kurularak, askerî birliimiz yannda, o köyde de Türk Bayran oraya dikmeyi bir görev olarak bildiimizi, bu konuda, Hükümet olarak, halkmzn desteiyle, gerekli çalflmalara baflladmz, Yüce Meclisimizin dikkatine sunuyorum.
Deerli milletvekilleri, flimdi de, Bosna-Hersek'in, Hrvatistan ile iflbirlii içinde hareket ederek Bihaç bölgesini kontrol altna almas ve Hrvatistan'n da, Hrvatistanl Srplarn geçici iflgali altndaki Krajina bölgesindeki topraklarn, ülkeye yeniden entegrasyonunu salamak amacyla, baflaryla gerçeklefltirmifl olduu harekât sonrasnda ortaya çkan durum üzerinde ksaca durmak istiyorum.
Her fleyden önce, Bosna-Hersek ile Hrvatistan'n dayanflma ve güç birlii içinde hareket ederek, Bihaç bölgesinde gerçeklefltirdikleri harekât sonucu, bu bölgede barfl ve huzurun salanmfl olmasn, Hükümet olarak, büyük bir memnuniyetle karflladmz belirtiyorum.
Türkiye, Bosna-Hersek'te olduu gibi, Hrvatisan'daki geliflmeleri de yakndan izlemektedir. Hrvatistan'n toprak bütünlüünün ve birliinin korunmas ilkelerine, tarafmzca, öteden beri büyük önem atfedilmektedir. Hrvatistan'n son harekât sonucu, onbinlerce Hrvatistan'l Srp mültecinin ve bunlarn arasnda silahl bir grup Srp milislerin, Bosnal Srplarn kontrolü altndaki Bosna-Hersek topraklarna snmfl olmasnn, Bosna'nn nüfus yapsnn, Boflnaklar aleyhine deifltirilmesi bakmndan önemli sorunlar içerdiine, benden evvel de baz deerli milletvekili arkadafllarm burada deindiler.
Hükümet olarak, bu konuyu önemle takip ediyoruz. Özellikle, Srp milislerin, Bosnal Srp birliklerine katlmas olaslnn, Bosna-Hersek için potansiyel bir tehdit oluflturabileceini önemle dikkate almaktayz.
Ayrca, Hrvatistan Hükümetinin, bölgede barfl ve istikrarn yeniden tesis edilebilmesi yönündeki giriflimleri ve Hrvatistan'dan kaçan mültecilerin yurtlarna geri dönmeleri hususunda yapt çary, bu yönde atlmfl olumlu admlar olarak deerlendiriyor ve tüm mültecilerin geriye dönüflleri çerçevesinde, Srp mültecilerin de, en ksa sürede yurtlarna geri dönmelerinin salanacana inanyoruz.
Deerli milletvekilleri, Bosna-Hersek ile Hrvatistan'n, dayanflma içerisinde birlikte hareket etmelerini, Hükümet olarak destekliyoruz. Bosna-Hersek'te, adil ve kalc barflçl çözümün gerçeklefltirilmesine, böyle bir oluflumun önemli katklar salayacan düflünüyoruz. Ayn dayanflma arzusu içinde hareket eden Bosna-Hersek'teki Boflnak ve Bosnal Hrvat toplumlar, bugün, Bosna-Hersek'te bir federasyonu hayata geçirmeyi baflarmfllardr. Hükümetimiz de, Türkiye olarak, kurulmasna önemli katklarda bulunduu bu federasyonun güçlendirilmesine, Bosna-Hersek'te ve bölgede, adil ve kalc barfln salanmasna ciddî katklarda bulunacaktr. Bosnal Srplarn da, barfl koflullarnda, ileride, katlmna açk bulunan bu federasyonun, Bosna'nn üç temel unusurunu oluflturan, Müslüman Boflnak, Bosnal Srp ve Bosnal Hrvatlarn federasyon çats altnda, barfl ve huzur içinde bir arada yaflamalarna olanak salanmasn dilemekteyiz. Bizim izleyeceimiz politikalar, böyle bir birlikteliin kalc olarak tesisini amaçlamaktadr. fiimdilik, böylesine zor görünen bir oluflumun, Bosna'nn, insan haklarna saygl, demokrasi ve karfllkl hoflgörü ilkelerine dayal, çok kültürlü, çok dinli ve çok etnili yapsnn, asrlardan beri olduu gibi, bundan böyle de idame ettirilmesine katkda bulunacana içtenlikle inanmaktayz.
Burada dile getirildi ve Hükümete atfen, soru olarak iletildi; bilindii gibi, 13 Austos günü, yani dün, Baflkan Clinton'n danflman Anthony Lake baflkanlnda bir heyet, dier ülkelere olduu gibi, ülkemize de bir ziyarette bulundu. Sayn Baflbakanmzn ve Sayn Dfliflleri Bakanmzn, ülkemiz adna karfllkl görüfl teatisinde bulunduu Amerikal danflmanlar heyetiyle sürdürülen görüflmeler, özü itibariyle, ülkemizin, Bosna-Hersek'te temel ald çözümlerin çerçevesini zorlamayacak, onu amacndan taflrmayacak bir platformda geliflmifltir.
Burada, Hükümet olarak, Yüce Meclisin dikkatine iki temel hususu sunmak istiyorum: Bu görüflmeler çerçevesinde, Amerika'nn gelifltirmeye çalflt yeni barfl modeli çerçevesinin, hiçbir flekilde kabul etmeyeceimiz iki temel eksene oturmasn olas görmüyoruz: ki temel eksenden biri, Bosna-Hersek'in toprak bütünlüünün gözetilmemesidir ve bunu kabul edemeyiz.
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Bravo!..
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) kinci temel eksen ise, tek rk, tek dine dayal, 1940'l yllarn, o günkü radikal düflüncesinin izlenimlerini yanstacak, yani, bir anlamda, faflizan bir düflünceyi yanstacak bir yaplanmay, hiçbir flekilde, Bosna-Hersek'te kabul etmeyeceimizdir.
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) O da iyi...
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) Tabiî, bu görüflmeler, belirli bir olgunluk noktasna geldii zaman, Hükümet olarak, Yüce Meclisimize ayrntl bilgi sunmay bir görev bilmekteyiz.
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) nflallah...
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) Özetle, Hükümetimiz, Bosna-Hersek'in birliinin, toprak bütünlüünün korunmasna dayal barflç çözümün gerçeklefltirilmesi, Bosna-Hersek Federasyonunun güçlendirilmesi ve ülkenin yeniden imar, rehabilitasyonu ve yaplanmas yönünde sürdürülen, sürdürülmesi gerekli tüm uluslararas giriflimleri, çabalar siyasî ve ekonomik açdan desteklemek ve onlara katkda bulunmak konusunda azimlidir, kararldr.
Bir Balkan devleti, bir Nato ve KÖ üyesi olarak, Birleflmifl Milletler Barfl Gücünde kuvvet bulunduran yegâne ülke olarak Türkiye, çok güçlü tarihî, kültürel ve inançsal balar içerisinde olduu Müslüman Boflnaklara yönelik sorumluluunu, her aflamada gereince yerine getirecektir. Bu hususu, Bosna konusunda Yüce Meclisimizin kararlln dile getirmekte olduu bu genel görüflmede bir defa daha vurgulamak, altn çizmek ve zabtlara geçirmeyi, Hükümetin bir üyesi olarak görev bilmekteyim.
Deerli milletvekilleri, sözlerimi balarken, aziz milletimizin, Bosna-Hersek dram karflsndaki duyarllna ve duygularna tercüman olan Yüce Meclisimizin oluflturduu irade çerçevesinde, Bosna'da adil ve kalc barfln tesisi amacyla Hükümetimizce sürdürülmekte olan çaba ve giriflimleri, özetle, yüksek takdirlerinize sunmufl bulunuyorum.
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Gönensay ne olacak?
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) Sayn Gönensay'n burada dile getirilen giriflimleri, doal olarak, burada özetlediim politikalarmz dorudan balamamaktadr.
AHMET KABL (Rize) O, Baflbakan temsil ediyor.
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) Türkiye'nin her saygn unsurunun, Türkiye'nin, özellikle bürokrasisinde yer alan her kiflinin, Türkiye açsndan, kinci Dünya Harbinden günümüze, Kbrs'tan sonra, bu en önemli konusuna katkda bulunmaya hakk vardr. Biz, her türlü katky, burada belirttiimiz genel politikalara uymak kaydyla, memnuniyetle dikkate alrz...
M.VEHB DNÇERLER (Ankara) Yani, Hükümetin görüflüne uymasa da m Sayn Bakan?..
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (Devamla) Bu çerçevede, burada, dile getirilmifl olan tüm düflünce ve görüflleri, çok önemle dikkate alacaz. Burada dile getirilmifl olan elefltirileri, bundan sonra oluflturacamz politikalarn ve bundan evvelki toplantda çizilmifl olan çerçevenin bütünsellii içinde sürdüreceimiz politikalarn ekseni olarak kabul edeceiz. Bu genel görüflmenin açlmas talebinde bulunan sözcülerin ve grup sözcülerinin konuflmalaryla ortaya konmufl olan buradaki katklar, duyarllklar ve düflünceler için, Hükümet adna en içten teflekkürlerimi belirtiyorum.
Burada, oluflan bu ortak duyarlln, Türkiye'nin, bugün, en temel sorunlarndan, ilgi alanlarndan biri olan Bosna-Hersek konusunda, en ksa zamanda, kalc barfln, insanî çözümün salanmasna zemin oluflturacana olan inancm belirtiyor, hepinize sayglarm sunuyorum. (CHP ve DYP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Bakan.
M.VEHB DNÇERLER (Ankara) Sayn Baflkan, müsaade eder misiniz?
BAfiKAN Bir fley mi var Sayn Dinçerler?
M.VEHB DNÇERLER (Ankara) Bir maruzatta bulunacam efendim.
BAfiKAN Buyurun.
M.VEHB DNÇERLER (Ankara) Konuflmam srasnda, birkaç konuya temas ederek Sayn Bakandan baz hususlarn açklanmasn istirham ettim. Tabiî, çok önemli bir konu ve bütün millet bizi dinliyor. Sayn Bakann konusu deil; yine de çok büyük gayretlerle baz meseleleri savundu, takdirle karfllyorum; ama, mesela, Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilan ettii deklarasyonda, ambargonun tannmamas talep ediliyor Hükümetten. Buna ramen, hiçbir flekilde o konuya temas edilmedi. Bütün millet, bizden bunun cevabn bekliyor.
kincisi, Baflbakan adna konuflan bir profesör ve büyükelçi sfatyla konuflan bir arkadaflmz, Sayn Bakann söylediklerinin tersine fleyler söylüyor. Bu, dünyada, bizim, bu konudaki politika birliimizi zedeliyor; onu aydnlatsalar çok iyi olurdu.
Üçünçüsü de, NATO'yla ilgili olarak, bizim orada haklarmz var, veto hakkmz var. Biz, öncülük yapmak üzere, bu konuda ne yaptk? Bunlar bilinseydi... Yaplan baz fleyler var belki...
COfiKUN GÖKALP (Krflehir) Böyle bir usul var m Sayn Baflkan?
BAfiKAN Efendim, çtüzüün 61 inci maddesine göre söz verdim; böyle bir usul var. Sayn Dinçerler, sataflmadan dolay söz isteseydi, söz vermezdim; "soru soracam" deseydi, söz vermezdim; ama "bir maruzatta bulunacam" diyor; çtüzüümüzün 61 inci maddesi buna cevaz veriyor. Sayn Dinçerler, bu konunun önemine binaen, katkda bulunmak için bu maruzatta bulundular.
Sayn Bakann ilave etmek istei bir fley varsa, ona da söz veririm. Bu kadar önemli bir konuda snrlama yapmam.
Buyurun efendim.
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (stanbul) Esasnda, konuflmamda deindim; ancak, önemi nedeniyle tekrar belirtmek istiyorum: Türkiye Büyük Millet Meclisi, bundan evvelki toplantsnda yaynlamfl olduu ortak kararllk bildirisinde, uluslararas platformda ambargonun kalkmamas halinde, Türkiye'nin, dier ülkelerle iflbirlii içinde, ambargonun kaldrlmas konusunda...
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Tannmamas...
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (stanbul) ...ambargonun delinmesi konusunda gerekli giriflimlerde bulunmasn öngörmüfltür. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti olarak biz, Bosna-Hersek'in kendi ulusal savunma hakkn kullanmasn, en temel bir hak olarak benimsiyoruz. Ambargo konusunda, özellikle son geliflmelerden sonra, uluslararas platformlarda oluflabilecek ortam deerlendireceimizi, bu konuda kararl olduumuzu her platformda dile getiriyoruz.
OSMAN DEVELO⁄LU (Kayseri) Ambargoyu delecek misiniz?..
BAfiKAN Bir dakika efendim... Müsaade edin... Müdahale etmeyin...
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (stanbul) Ambargonun delinmesi konusunun, sadece bizim üzerimize düflen bir sorumluluk olmad, bunun, bir uluslararas sorumluluk olduunun altn çizmek istiyorum.
fiEVKET KAZAN (Kocaeli) O zaman, delme olmaz...
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (stanbul) Bu konuda koflullarn oluflmasna her süreçte, her aflamada katkda bulunmakta olduumuzu, bunu her platformda dile getirmekte olduumuzu belirtiyorum. Amerikan Senatosunun ve Temsilciler Meclisinin bu konularda almfl olduu ve Sayn Clinton'un vetosuyla flu anda yaz dönemi sonrasna ertelenen kararlar, doaldr ki, bu konuda uluslararas eylem birliinin oluflumunu olumsuz etkilemifltir.
Bat dünyasnn bir üyesi, Batl uluslararas kurumlarn bir taraf olarak, Bosna-Hersek'in kendi ulusal bütünlüü çerçevesinde barflçl çözüme kavuflabilmesi için, koflullar deiflmedii sürece, iyileflme olmad sürece -ki son geliflmeler, yeni oluflumlar yeni olanaklar önümüze açmaktadr- Bosna- Hersek'e uygulanan ambargonun delinmesine yönelik, kaldrlmasna yönelik her platformda katkda bulunacamz tekrar belirtmek istiyorum.
zin verirseniz, bu konuda bir fleyi daha ilave etmek istiyorum:
Srbistan'a yönelik ambargonun devam etmesi konusunda da, Türkiye Büyük Millet Meclisimiz bir kararllk ifade etmifltir. Bilindii gibi, iki gün evvel, Rusya Meclisi, bu ambargonun kaldrlmas konusunda bir karar almfltr.
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) 15 gün önce...
DEVLET BAKANI ALGAN HACALO⁄LU (stanbul) Evet.
Bu kararn, tabiatyla, uygulamaya geçmesi için, dier aflamalardan, Federal Rusya Meclisinden geçmesi gerekiyor ve Yeltsin'in de bir veto yetkisi vardr. fiunu özenle ve önemle belirtmek istiyorum: Hükümet olarak, Srbistan'a karfl sürdürülmekte olan ambargonun devamn salamaya yönelik kararllmz devam ettirmekteyiz.
Yüce Meclisin bilgilerine arz ediyorum.
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Bakan.
Sayn Dinçerler, çtüzüün 61 inci maddesine göre, biraz önce yerinizden yaptnz konuflmanzda, bir devlet bürokratna atfen "Sayn Baflbakan adna" yaplan bir konuflma diye bahsettiniz. Kürsüdeki konuflmanzda da ayn ifadeyi kullandnz. Ben, esasnda, Riyaset eden Baflkanvekiliniz olarak, bir bürokratn burada kendini savunamayacandan hareketle, o cümlelerinize müdahale etmek durumundaydm; ama "Sayn Baflbakan adna" deyince müdahale etmedim ve ayn frsat Sayn Bakana da tandm. Sayn Bakan da, sizin, o bürokratn düflünceleriyle ilgili yaptnz konuflmaya, kendi üslubu ve takdiri içerisinde cevap verdiler. Zabtlara geçmesi bakmndan arz ediyorum. Niye müdahale etmediimi de bu flekilde açklamfl oluyorum.
Sayn milletvekilleri, bir dier konu: Buraya çkan baz sayn sözcüler ve Hükümet sözcüsü, Kzlaydan bahsederken, amme menfaatlarna hâdim bir kurulufl olan bu kuruluflumuzu, sanki, iktidarlarn ve hükümetlerin emrinde bir kurum olarak -bir alflkanlk... Belki bizler de yaptk zamannda, -yaptysak, yanlfl yapmflz- takdim etme durumunda oldular. flte, Kzlaya söyledik, flu kadar yardm gidiyor falan filan... Kzlay, hükümetlerin ve iktidarlarn emrinde bir kurulufl deildir...
M. VEHB DNÇERLER (Ankara) Öyle mi efendim?!.
BAfiKAN ...Olmamas da lazmdr...
NEDM BUDAK (Ankara) Hükümetin deil, Doru Yol Partisinin emrinde...
BAfiKAN Bir dakika efendim... Müsaade edin... O kuruluflu, ben, buradan korumak zorundaym müsaade buyurun.
... Kendi kurallar içerisinde ve üyesi olduu uluslararas kurulufllarn kurallar içerisinde hareket eden bir seçkin kurumumuzdur, amme menfaatlarna hâdimdir. Tabiî, bu sözüm, iki taraf da balar, hem Kzlay' balar hem burada, Kzlay hakknda söz söyleyen kiflileri balar. Zabtlara geçmesi bakmndan söyleme ihtiyacn hissettim.
fiahslar adna, Sayn Ahmet Özdemir, Sayn Esat Bütün ve Sayn brahim Halil Çelik söz istemifllerdir.
Sayn Ahmet Özdemir, buyurun.
Konuflma süreniz 10 dakikadr.
AHMET ÖZDEMR (Tokat) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Bosna-Hersek'le ilgili genel görüflme üzerinde, flahsm adna söz almfl bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Heyetinizi saygyla selamlyorum.
Sözlerime bafllamadan önce, flunu belirtmek istiyorum: Kendilerini dikkatle dinlediim, gerek Hükümet sözcüsünün gerekse Doru Yol Partisi sözcüsünün Parlamentonun düflüncelerine tercüman olmadklarn, Parlamento ile Hükümetin ayr kurulufllar olduklarn tespit ettik.
Parlamentomuz, 19 Temmuzda yaplan görüflmenin neticesinde, Hükümetin acilen almas gereken kararlar maddeler halinde sralamasna ramen, bu isteklerden hiçbiri, bugüne kadar yerine getirilmedi ve bundan sonra da, Sayn Hükümet sözcüsünün, net bir flekilde, flu flu istekleri yerine getirebilme imkânmz vardr, flunlar için de mücadele ediyoruz fleklinde bir beyanat olmad. Sadece, olaylar geçifltirmekten, herkes ne söylerse söylesin, 60 milyonun düflüncesi ve fikri ne olursa olsun, Hükümet olarak biz bildiimizi okuruz düflüncesinden öteye gitmediklerini görüyoruz.
Yine, Doru Yol Partisi sözcüsü, Bosna-Hersek'in bölünme tehlikesini ortaya koyuyor ve bu olay bir uyar olarak Meclisin takdirlerine sunuyor. Bosna-Hersek'in bölüneceini, bölünmek üzere olduunu herkes biliyor, ama bu konuda -Hükümet kendileridir, iktidar kendileridir- ne yapyorlar, hangi çözümle Bosna-Hersek'in bölünmesini engelleyeceiz; biz, kendilerinden, bunun açklamasn beklerdik.
Kosova'nn Srplafltrldn söyleyerek, yine uyarda bulunuyorlar. Böyle bir uyarda bulunmak, Hükümet ile muhalefetin veya Parlamentonun ayr ayr çalfltnn bir ifadesi midir ki, baflkalarna uyarda bulunuyorlar?.. Kendi kendisine uyarda bulunuyorlarsa, bunun da takdirini Yüce Milletimize brakyorum.
Doru Yol Partisinin sözcüsü, yine, Bat, toplu olarak bu meseleye girmek istemiyor diyor. Çok güzel bir tespit. Müzakereler yoluyla bu iflin üzerine gidilecei, bunun, müzakereler yoluyla masada çözülebilecei düflüncesinde ve görüflünde olduunu ifade ediyor.
Bosna-Hersek'te savafl ve soykrm dört yldr sürüyor; hâlâ, müzakere yoluyla devam edeceiz derken, bir gün gelecek, Bosna-Hersek diye bir fley kalmayacak. Orada Müslümanlar katledildikten sonra, Müslüman Boflnak kalmadktan sonra m müzakere masasna oturacaz; gerçekten bunlar merak ediyorum.
Deerli milletvekilleri, bu iki görüflmeden ortaya çkan bir husus vardr. Burada, Hükümetin dflnda dier sözcülerin -gerek gruplar gerekse önerge sahipleri olsun- hepsi, Birleflmifl Milletlerin görevini yerine getiremedii, NATO'nun, Avrupa Konseyinin, AGT gibi kurulufllarn ifllevlerini ve görevlerini yerine getiremedii noktasnda birlefliyor; flahsen ben de ayn kanaatteyim.
Türkiye, elli yldr Birleflmifl Milletlere üye olmasna ramen, ne zaman bafl derde girse, Birleflmifl Milletlerden bir destek ve yardm görememifltir. Bu son olaylar, Türk Hükümetini, ayaklarnn üstünde durdurabilecek yeni bir dfl politikann izlenmesi gerektii noktasnda, akln baflna almas gerektii inancndaym.
Bugüne kadar, Avrupa ile birlikte hareket ettik, Azarbeycan' kaybettik; Avrupa ile birlikte hareket ettik, Bulgaristan'da 300-400 bin insann yurtlarndan, yuvalarndan olmasna sebep olduk; Avrupa ile birlikte hareket ettik, Çeçenistan'n durumu meydanda; Avrupa ile birlikte hareket ediyoruz, Bosna-Hersek'in durumu meydanda. Peki, ne zaman Avrupal bizim yanmzda olacak; biz, elli yldr Avrupalnn yanndayz; ama, Avrupal bir gün bizim yanmzda olmad.
Öyleyse, gerçekten, bugüne geliflimizi sadece bu noktaya balamamz mümkün deildir. Türkiye'nin Kbrs'a müdahalesiyle birlikte, Kbrs Barfl Harekâtndan sonra, Birleflmifl Milletler, ambargosunu koydu; ama, yirmi yldr, gerçekten, bizim peflimiz sra dolanyor. Kuzey Kbrs Türk Cumhuriyeti vardr; ama, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetleri -sadece bugünü suçlamyorum- öyle bir dfl politika izlediler ki, Kbrs' bizden baflka tanyan yok.
Çeçenistan, 2,5-3 milyon nüfusuyla, iflte, bizim hükümetlerimizin korktuu, en yetkili flahslarmzn korktuu Rus Ordusunu, Kzl Orduyu dize getirdi. Bu, bizim için bir örnek teflkil etmelidir.
Türk Milleti, 60 milyon insan, gerçekten, Hükümetin yanndadr, Hükümetin alaca her müspet kararda Hükümetle beraberdir.
Bosna-Hersek konusunda da, Hükümetimiz, toplumun çok gerisinde kalmfltr, toplumun gösterdii duyarlln yarsn gösterememektedirler. Bu da bizim için son derece üzüntü verici, son derece elem verici bir olaydr.
Bugün, Bosna-Hersek meselesini gündeme getirerek, buradan çkaracamz dersler dorultusunda, yine tekrar ediyoruz -Hükümet, ister kabul eder, ister etmez; ama, toplum onlara bir gün bunun hesabn soracaktr- Hükümet ambargoyu tek tarafl olarak delmelidir. Eer, bir Malezya, bir ran kadar olamyorlarsa, gerçekten bu cesareti gösteremiyorlarsa, bu makamlarda oturmasnlar diyorum.
Bizler, bu Hükümetin, her türlü müspet hareketinin destekçisiyiz, millet olarak da destekçisiyiz. Birleflmifl Milletlerde, ran da var, Malezya da var, dierleri de var. Bunlar bu fedakârl gösterirken, oradaki din kardefllerine, inanç birlii olan insanlara bu cesareti verirken, Türkiye de bunu vermelidir. Biz, bu noktada, ksa vadede, gerçekten, ambargonun delinmesinden, her türlü yardmn yaplmasndan yanayz.
Yine, burada, Hükümet sözcüsü Sayn Bakan, Srplar, Hrvatlar ve Boflnaklarn bir arada olaca bir federasyondan bahsetti. Bunlar bir arada yaflayacaklard da, bugünkü savafl nedir? Orada dört yldr yaplan soykrm nedir? Bunlar kim çkaryor? Beraber olacaklarsa, bir arada yaflayacaklarsa, savafln sebebi nedir? Orada, 250 bin insan, savafl meydanlarnda, yurtlarndan, yuvalarndan edilmifl vaziyette duruyorlar.
Türkiye, uzun vadede, dfl politikasn yeniden gözden geçirmelidir. Türkiye, Birleflmifl Milletlere güvenmeden, NATO'ya güvenmeden, Ortadou'nun süper devleti olma yolunda adm atacaksa, götürdükleri önerilerin Birleflmifl Milletlerde veya dier platformlarda geçerli olabilmesi için, arkasna desteini almaldr. Kimlerle almaldr? Türk cumhuriyetleriyle almaldr, Ortadou'daki Müslüman ülkelerle almaldr, Balkanlarda almaldr. Sadece yönünü Bat'ya döndürüp, komflularyla iyi iliflki kurmayan, Birleflmifl Milletlerle beraber hareket ediyorum iddiasyla, bugüne kadar, Irak'a karfl olan ambargoyu kaldramayan bu Hükümetle bir yere varmak mümkün deildir. Irak'a karfl olan ambargo da kaldrlmaldr.
Bizler, gerçekten, Müslüman ülkelerle beraber, ekonomik, siyasî ve kültürel yaknlmz olan bütün devletlerle iflbirlii yapmak suretiyle, bunlara da öncülük yaparak...
Bu vesileyle, bilhassa, Ortadou'daki bir konuya daha dikkat çekmek istiyorum: Ortadou'daki 12 Müslüman ülkenin hiçbirisi demokrasiyle idare edilmemektedir. Türkiye, gerçekten, öncülük yaparsa, bunun, bu ülkelerin demokrasiye geçifllerine de fayda salayaca inancndayz.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Buyurun efendim, tamamlayn.
AHMET ÖZDEMR (Devamla) Bugün, Ortadou ülkelerinde petrol musluunun bir gün kapatlmas, Bosna-Hersek savaflnn sona erdirilmesi demektir. Bunu nasl yapacaz; o insanlarla iyi iliflkiler içerisinde yapacaz. Onlar elimizin tersiyle ittik bugüne kadar; ama, inflallah "bir musibet bin nasihattan iyidir" düflüncesiyle, bu Bosna-Hersek olay bize bir ders olur ve Ortadou, Balkanlar ve Kafkaslarda yeni dünya düzeninin karflsnda ayakta duracak bir Türkiye'nin hayatiyet kazanmasna yardmc oluruz.
Bu vesileyle, bu genel görüflmenin hayrl olmasn diliyor, hepinize sayglar sunuyorum. (Alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Özdemir.
Sayn Esat Bütün, buyurun.
Süreniz 10 dakika efendim.
ESAT BÜTÜN (Kahramanmarafl) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; özellikle, bir soru sormak ve cevabn almak istiyordum; ama, Sayn Bakanmz bizden önce konufltu; belki, yerinden cevap verebilir.
Dfliflleriyle ilgili bütün genel görüflmelerde, Dfliflleri Bakanl, âdeta, boykot edercesine, yetkililerini Meclise göndermemifltir. Kbrs genel görüflmesinde de böyle olmufltur; Bosna ile ilgili genel görüflmede de ayn tutum izlenmektedir. Ben, bunu yadrgadm ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin milletin tek hâkim çats olduunu belirtmeyi, bunu hatrlatmay bir borç biliyorum. Çünkü, burada yaplan görüflmelerden ders ve ibret alnacaksa, öncelikle, bu iflin misyonunu yürüten Dfliflleri personelinin, burada, bunlar dinlemesi gerekir. Biz, ne kadar konuflursak konuflalm, döne döne konuflalm; ama, Dfliflleri, Hükümet, istediini yapyor.
Biraz önce burada konuflan Sayn Bakanmz, açkça "Eer, Amerika Birleflik Devletleri bu ambargoyu kaldrrsa, biz de kaldrrz" diyemedi; "efendim, bir eilim oluflmufltu, Clinton veto edince bu ifl uzad" dedi. Bütün olaylarda biz böyle gidiyoruz.
Kuzey Irak meselesinde, Amerika Birleflik Devletleri rlanda'ya çaryor; biz koflarak gidiyoruz. Dier mesele de ayn flekilde...
fiABAN BAYRAK (Kayseri) Uydu bunlar, uydu.
ESAT BÜTÜN (Devamla) Türkiye, artk, mandac, inkârc ve devflirme aydn zihniyetini brakp; yeniden, Kuvay Milliye ruhunda birleflmedii, bamszlk yanls olan "bamsz yaflamak, her fleyden flereflidir" diyen aydnlarn eline geçmedii ve bu dfl politikaya oturmad müddetçe; yani, esir yaflamaktansa hür olarak, bamsz olarak ölürüm demeyi göze almad müddetçe ne Bosna sorununu çözebilir ne Kuzey Irak sorununu çözebilir ne Çeçenistan sorununu çözebilir ne de Kbrs sorununu çözebilir. Aslnda, çözüm ortada. Bunun en güzel örnei Kbrs. Koyarsnz kuvveti önüne, çözülür. Hrvatistan, Krajina meselesini nasl çözdü; kuvveti ortaya koydu, çözdü; yani, biz daha hâlâ konufluyoruz, konufluyoruz, konufluyoruz... Bunlar çözemeyiz. Bosna-Hersek'te silah dengesi ve kuvvet dengesi salanmad müddetçe, Bosna-Hersekliler, aciz ve her an için yok edilmeye mahkûm brakld müddetçe Bosna-Hersek meselesi çözülmez. Biz, burada Srplarla veya bir baflkalaryla bofluna uraflyoruz; Srplar bu iflin piyonu; asl uraflmamz gereken, bunlarn arkasndaki güçler; yani, Srplara destek veren Rusya, ona göz yuman ve dünyay paylaflan Amerika'dr. Biz, hâlâ, bunlar görmediimiz müddetçe, asl zalime, piyonu alkfllayan ve güç veren asl insanlara karfl tavrmz net olarak ortaya koymadmz müddetçe hiçbir meseleyi çözemeyiz; Türkiye'nin aslnda yatan gerçek budur.
Bugün, Almanya, Hrvatistan'a desteini vermifltir ve çözmüfltür. Rusya, ambargo konusunda açk ve net tavrn ortaya koymaktadr. Bütün arkadafllarmz konufltular, 200 tankn, 200 zrhl taflycnn Hrvatistan'a nasl gittii ortada deil mi? Srplar bu silahlar nereden alyorlar?.. Neden biz bu ambargoyu kaldrmyoruz; kimden korkuyoruz; neden gizliyoruz? Hükümet açk ve net olarak "ambargo kaldrlmfltr" demeliydi; bunu, beklerdim. Hâlâ, daha, Kzlayn bile, dört yl sonra, gidecei kesin olmamakla beraber "orada olacak" deniliyor; Hükümete -günaydn derler- günaydn diyorum, dört yldr neredeydiniz diyorum.
HSAN SARAÇLAR (Samsun) Kzlay orada!..
ESAT BÜTÜN (Devamla) Kzlay orada da, nerede?.. Sayn Bakan, biraz önce " daha yeni gidecek" dedi; sizin söylediiniz gibi deil.
Dier önemli mesele; Türkiye, burada ne yapmaldr; bunu, ortaya koymaladr. Millet koyuyor, Parlamento koyuyor; ama, Hükümet koyamyor. Hükümeti, birileri sanki tutuyor gibi, böyle bir his var içimde. Bunu, bir milletvekili olarak, Türk Milleti adna, Türk Hükümetine yakfltramyorum; ama, maalesef, öyle bir görüntü var burada. Türkiye, bu görüntüyü üzerinden atmaldr, bu ölü topran üzerinden kaldrmaldr; çünkü, artk, Bat çökmüfltür, Bat'nn insan haklar çökmüfltür; insan haklarna verdii deer, çifte standard ortaya çkmfltr. Artk, Türkiye'nin koyaca bir güç karflsnda, Bat'nn yapabilecei hiçbir fley yoktur. Eer, Bat, bugün, Bosna-Hersek'e müdahaleyi göze alamyorsa, birkaç insann kaybetmeyi göze alamadndandr. Öyleyse, Türkiye'nin ortaya koyduu Kbrs çözümünde olduu gibi, Bosna-Hersek çözümünde de; ki, Boflnaklar bizden asker istemiyorlar, sadece, Birleflmifl Milletler Anayasasnda yazl olan, her milletin, kendi kendini savunma hakk olan ve bamsz yaflama hakk olan hakkn tannmas için, ellerini uzatmfl, imdat çlklaryla yardm ve silah istiyorlar; bunu vereceiz. Türk Milletinin bunu verecek gücü ve paras vardr; ama, bu Hükümet, bu yardm yapmaktan âdeta çekiniyor, kaçnyor veya birileri bu Hükümeti alkoyuyor; olay buradadr.
Eer Türkiye, etrafndan kendisine uzanan elleri göremez ve geri çevirirse, bu yangnlar orada söndürülmezse, bilin ki bu yangnlar bir gün Türkiye'nin snrlarna gelir. Bunu tarihte çok yafladk. Osmanl döneminde mam fiamil'in eli geri çevrilmeyip, yangn orada söndürülmüfl olsayd, Çeçenistan'n eli bugün bize uzanmazd. Eer, Girit'teki imdat çlklarn duysaydk, kapmzn önündeki adalar Yunanistan silahlandramazd veyahut da kinci Dünya Savaflndan sonra adalar bize terk edildiinde bu adalara el uzatabilseydik, bugün, burnumuzun dibinde silahlandrlmfl adalar olmazd. Artk, Türk Dfliflleri, kafasn kumdan çkarmal, etrafnda olup bitenleri görmeli ve bunlarn tedbirlerini almaldr; millet olarak bu tedbirleri almalyz, Hükümet olarak almalyz.
Bunun için de bilime dayanmalyz, bunlarn enstitülerini kurmalyz; Balkan enstitümüz olmalyd, Kafkas enstitümüz olmalyd, Ortadou enstitümüz olmalyd; bu enstitülerde üretilen politikalarla, bilimsel arafltrmalarla, bu yörelerdeki izleri, kültürleri takip ederek, ona göre alnacak olan tedbirleri, on yl önceden, yirmi yl önceden düflünmeli ve görmeliydik.
Eer, biz, Bosna-Hersek bamszln ilan ettiinde oraya gerekli yardm yapmfl olsaydk, bugün, Birleflmifl Milletler kararna ramen, yardm yapmakla karfl karflya da kalmazdk. Eer, bugün, Arnavutluk'a, Makedonya'ya veya Kosova'ya yardm eli uzatlmazsa, yarn, yine Bat, bütün arkadafllarmzn söyledii gibi, buralar için de birtakm bölüflme ve paylaflma tedbirleri alacaktr.
Bütün arkadafllarmzn söyledii gibi, iflte, her fley ortada; öyleyse, Türkiye artk kendi kendine gelmeli, Osmanl corafyasn, Osmanl kültürünü tanmal ve bu inkârc, reddedici fikirler bir kenara braklmaldr.
Tekrar teflekkür ediyorum Mümtaz Soysal Hocaya, Osmanlya karfl gösterdii bilimsel anlayfltan dolay. Burada, daha düne kadar, Osmanly, teokratik bilmem ne düzeni diye suçlayanlarn, Osmanlnn, beflyüz sene, nasl, oradaki bütün dinlere ramen, kültüre ramen, barfl ve huzuru saladnn güzel örneini Sayn Mümtaz Soysal ortaya koymufltur.
Artk, Türkiye, tarihiyle barflmal, corafyasyla barflmal, diniyle barflmaldr. Artk, bir gerçek ortaya çkmfltr ki, gerçek insan haklar, gerçek deerler bizim milletimizde vardr, bizim inançlarmzda vardr; bunu, biz, Batllarn söyledii gibi, sadece çkarlarmz için söylememifliz, bizzat uygulayarak ortaya koymufluz; bütün insanla, bütün dinlere en genifl özgürlüü bizim atalarmz tanmfl, yine biz tanyacaz. Biz, tanmak zorundayz; çünkü, biz, güzel örnek olmak zorundayz. Bat'nn çifte yüzünü, çifte standardn millet tanmfl, Meclis tanmfl; artk, iktidarlar da tanmaya çaryoruz. Artk, Amerika'nn veya Bat'nn dümen suyuna giderek, Türkiye'nin ayaklarn kesecek, önünü kesecek hareketlerden vazgeçilmesi gerektiine inanyoruz.
Türkiye'nin, artk, bölgesinde iddial olabilmesi için, öncü olmas lazm, lider olmas lazm, büyük düflünmesi lazm. Büyük düflünmeden hiçbir yere varamayz.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Buyurun; bitirin efendim.
ESAT BÜTÜN (Devamla) Yoksa, bakn, adm adm -Kuzey Irak'n toprak bütünlüünden bahsediyoruz- âdeta, kendi elimizle, gözetimimizde Kuzey Irak'ta bir devlet kurduruyoruz; bu, olmaz. Bosna ile her türlü iliflkinin içinde olacamz söylüyoruz; ama, herkesin arkasndan gitmeye çalflyoruz; Bosna'y bu hale getirmifl olanlardan imdat ve medet umuyoruz. Çeçenistan meselesinde, gerekli eli uzatmyoruz. Bütün bunlarn ortadan kalkabilmesi için, Türkiye, kendi corafyasnda, kendi içinde, artk, millî birlik ve beraberliini salamal ve bilmelidir ki, Türkiye içindeki olaylarn arkasnda da onlar var ve bütün bunlara karfl tedbir alnmaldr. Türkiye'nin, bu tedbiri alacak gücü vardr. Türkiye, imkânlarn kullanmaldr, kendi deerlerini korumaldr, dünyay uyandrmaldr, bunlar anlatmaldr. Sadece, burada, kendi kendisine bir fleyler anlatmakla olmaz. Hükümet olarak fedakârlk yapmalyz, risk almalyz. Risk almasn bilmeyenler hiçbir yere varamazlar.
Güzel bir söz vardr "adalete dayanmayan kuvvet zalim olur, kuvvete dayanmayan adalet aciz olur." Öyleyse, biz, ne kuvvetimizi kullanarak zalimlik yapacaz ne de, böyle, birtakm insanlardan, adalete inanmayan insanlardan medet umarak aciz olacaz. Gerektiinde kuvvetimizi de koyacaz. Bu güç, 60 milyonluk Türkiye'de, 250 milyonluk Türk âleminde ve 1,5 milyarlk slam âleminde yeterince vardr. Bat medeniyeti çökmüfltür.
Bu duygu ve düflüncelerle, Bosna'da yükselen bayran inmeyeceine inanyorum; çünkü, bamszlk mücadeleleri sönmemifltir, kimse bunu söndüremez. Orada mücadele eden mücahitlere Allah'tan yardm diliyor, flehitlere rahmet diliyorum. Bütün dünyada, mazlum milletlerin mücadelelerinde Allah'tan yardm diliyor ve bu uurda ölenlere de rahmet diliyorum.
Sayglar sunuyorum. (Alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Bütün.
Sayn milletvekilleri, Bosna-Hersek konusundaki genel görüflme tamamlanmfltr.
Sayn milletvekilleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlnn olaanüstü toplant çars gereince, 15.8.1995 günü Anayasa Komisyonunda görüflülecek olan Ara Seçim Yaplmas Hakknda Kanun Teklifini görüflmek için, 16 Austos 1995 Çarflamba günü saat 15.00'te toplanmak üzere, birleflimi kapatyorum.
Kapanma Saati: 19.55