BRNC OTURUM
Açlma Saati: 15.00
BAfiKAN: Baflkanvekili Mustafa KALEML
KÂTP ÜYELER: Abbas NCEAYAN (Bolu), Ifllay SAYGIN (zmir)
----- 0 -----
BAfiKAN Türkiye Büyük Millet Meclisinin 62 nci Birleflimini açyorum.
III YOKLAMA
BAfiKAN Ad okunmak suretiyle yoklama yaplacaktr. Sayn milletvekillerinin, salonda bulunduklarn yüksek sesle belirtmelerini rica ediyorum.
(Bolu Milletvekili Avni Akyol'a kadar yoklama yapld)
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, toplant yetersays vardr; görüflmelere bafllyoruz.
Gündeme geçmeden önce, üç sayn milletvekiline gündem dfl söz vereceim.
BAfiKAN Birinci srada, Yüce Atatürk'ün Ankara'y teflriflerinin 75 inci yldönümü dolaysyla, Ankara Milletvekili Sayn Hamdi Erifl söz istemifllerdir; kendilerine söz veriyorum.
Buyurun Sayn Erifl. (ANAP sralarndan alkfllar)
HAMD ERfi (Ankara) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; cumhuriyetimizin kurucusu büyük önder Mustafa Kemal'in Ankara'ya gelifli nedeniyle söz almfl bulunuyorum; bu vesileyle, sözlerimin baflnda hepinizi saygyla selamlyorum.
Sayn milletvekilleri, bundan tam 75 yl önce, Anadolu'nun düflman iflgaliyle karfl karflya kald bir zamanda, Mustafa Kemal Pafla'nn 19 Mays 1919'da Samsun'da yakt meflale, Erzurum ve Svas Kongrelerinden sonra 27 Aralk 1919'da Ankara'ya gelifliyle hayat buldu; yurdumuz için önemli tarihî kararlar alnd. stiklal Savafl yllarnda Ankara, stanbul ile kongre merkezleri arasnda köprü rolü oynad, Anadolu'da domakta olan yeni bir devlete öncü oldu.
27 Aralk 1919 tarihinde Mustafa Kemal Pafla ve Heyeti Temsiliye Ankara'ya taflnd. Ankarallar, Dikmen srtlarnda, 3 bin atl ve 700 yaya semenle Mustafa Kemal Pafla ve arkadafllarn büyük bir heyecanla karfllad. Bunun içindir ki, 27 Aralk tarihi, Atatürk'ün Ankara'ya gelifli olarak, her yl Ankara'da coflkuyla kutlanr. Ankarallarn, bu, emsali görülmemifl bir heyecan ve inançla Mustafa Kemal Pafla ve Heyeti Temsiliyeyi karfllayfl, Ankara'nn, vakur, fedakâr ve sakin mizaçl halknn, zengin, fakir, esnaf, memur, herkesin gücüne göre stiklal Savaflna maddî destekte bulunmas, Büyük Önder'i
gerçekten duygulandrmfltr.
Sayn milletvekilleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Ankara'da açlmas, Anadolu insannn azim ve kararllyla Mustafa Kemal Pafla'nn önderliinde istiklalimize kavuflmamz, Ankara'nn baflkent olmas, çok önemli tarihi birer olaydr; çünkü, Baflkentimiz Ankara, istiklal mücadelesine katlan Anadolu insanna karfl duyulan fedakârln niflanesi, azim ve iradenin sembolü, kararlln ve zaferin simgesidir.
Sayn Milletvekilleri, flte bunun içindir ki, bugün, Baflkentimiz Ankara, sadece ülkemizde yaflayan 60 milyon Türkün deil, dünyada yaflayan 250 milyon Türkün umut balad tarihî bir flehirdir. Anayasamzn deiflmez ve hatta deifltirilmesi teklif bile edilemez maddelerindendir, Baflkent Ankara.
Deerli milletvekilleri, milletimize mal olmufl, tarihî hatralarla dolu olan ve hepimizin yaflad Baflkentimizin, 75 yldan beri baz sorunlarnn olduu, bilinen bir gerçektir. Cumhurbaflkanmzla birlikte, Baflbakanmzdan bakanlarmza, valimizden belediye baflkanlarmza varncaya kadar, bizler, Baflkentte hizmet yarflna katlmalyz; Ankara'nn imar, ulaflm, altyap, çevre ve hava kirlilii gibi sorunlarna daha köklü çözümler üretmeliyiz; yeni, projeler gelifltirmeliyiz.
lk önce, Türk kültürünü bizden sonraki kuflaklara aktarmak için, Ankara'nn bir kongre merkezi olmasnn gerekliliine inanyorum. Ankara'nn, tarihî, ekonomik ve siyasî toplantlarn yaplabilecei bir baflkent olmas için, Atatürk Kültür Merkezi Projesi bütünüyle tamamlanp, hizmete sunulmaldr.
Ankara fiehirleraras Otobüs Terminali yaplal bir yl geçtii halde, bir türlü hizmete açlamad. Bu terminal, vatandafllarmzn hizmetine bir an önce sunulmaldr.
Valiliimizin hizmet binas yeterli olmadndan, il müdürlüklerinin her biri, ayr ayr ve valilik binasna çok uzak yerlerde olduundan dolay, Baflkentimizin hizmetlerine cevap verecek yeni bir hükümet konann yaplmas, verimlilii artracaktr. Ancak, yeni hükümet kona yaplncaya kadar, valilik binas yaknndaki Maliye Bakanlna ait binalarn, il müdürlüklerimizden bazlarna tahsis edilmesinin yararl olacana inanyorum.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Toparlar msnz efendim.
HAMD ERfi (Devamla) Toparlyorum efendim.
Sayn milletvekilleri, Baflkentimizin ilçelerinden, Çamldere, Ayafl, Güdül, Nallhan, Haymana ve Kzlcahamam ile köyleri, ulaflm, içme suyu, salk ve eitim gibi hizmetlerden geri kalmfltr.
YÜCEL SEÇKNER (Ankara) Bâlâ, fiereflikoçhisar...
HAMD ERfi (Devamla) Hatta, baz köy ve kasabalarmz daha da geridir. Bu ilçelerimize ve köylerimize hizmetlerin bir an önce gelmesi ve ilçeler baznda kalknmada öncelik tannmas flarttr.
YÜCEL SEÇKNER (Ankara) Bizim bölgeleri de söyle; fiereflikoçhisar da dahil, Bâlâda dahil...
HAMD ERfi (Devamla) Evet, Ankara'nn tamam.
Ankara-Polatl, Polatl-Sivrihisar yolunda meydana gelen trafik kazalar, maalesef, her gün can almaya devam ediyor. Çift yol olmas planlanan ve programa alnan bu yol için gerekli ödenek ayrlmal ve en ksa zamanda tamamlanmaldr.
Polatl ilçesinin corafî durumu ve nüfusu dikkate alnarak, daha önce verilen il sözü yerine getirilmelidir ve Polatl lçesi, mutlaka, il yaplmaldr; çünkü, il olmas için her türlü flartlar taflmaktadr.
YÜCEL SEÇKNER (Ankara) fiereflikoçhisar da var...
HAMD ERfi (Devamla) Deerli milletvekilleri, Orta Anadolu'nun ve özellikle Ankara'nn ikliminin sert ve kurak oluflu nedeniyle, köylümüz, çiftçimiz madur vaziyettedir. Esasen, Baflkent Ankaramz, genellikle memur flehri olduu için, onlarn da durumu yürekler acsdr. flte, her zamankinden daha çok birlik ve beraberlie ihtiyacmz olduu bugünlerde, ülkemizin bütün sorunlarnn millî mücadele ruhuyla çözüme kavuflaca yer, Ankara'dr ve kutsal çats altnda bulunduumuz Yüce Meclistir. nflallah, bunu gerçeklefltirmek, hepimizin gayretiyle olacaktr; çünkü, 3,5 milyon nüfusuyla Türkiye'nin mozaiini oluflturan, Baflkentimiz Ankara'dr. Ankara'da yaflayan herkes, Baflkentlidir, Ankaraldr, hemflerimizdir.
Deerli milletvekilleri, sonuç olarak; Baflkentimiz Ankara'nn, mahalleleri, merkez ilçeleri, köyleri, ilçeleriyle, Baflkantimize yakflr bir flekilde imar edilmesini; hizmetlerin, Türkiyemizin kalbi olan Ankara'dan tüm ülkemize yaylmas ve Türk insannn layk olduu hizmete kavuflmasn dilerken; yaklaflan 1995 ylnn ülkemize ve dünyamza huzur getirmesi dileiyle, sizlerin ve vatandafllarmzn yeni yln kutlar; sayglar sunarm. (ANAP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Erifl.
BAfiKAN Gündem dfl, ikinci srada, 22 Aralk tarihli gazetelerde yer alan, müteahhit milletvekillerine karne devir yasa konusunda zmir Milletvekili Sayn Veli Aksoy söz istemifllerdir.
Bu konuyla snrl kalmak üzere kendilerine söz veriyorum.
Buyurun Sayn Aksoy.
VEL AKSOY (zmir) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; hepinizi sevgiyle, saygyla selamlyorum.
Bayndrlk ve skân Bakanl bütçesinin 19.12.1994 günlü görüflmeleri srasnda, Bayndrlk ve skân Bakan Sayn Halil Çulhaolu'na, daha önceki Bayndrlk ve skân Bakan Sayn Onur Kumbaracbafl'nn kamuoyuna yapt baz açklamalarla ilgili soru yöneltmifltim.
Sayn Kumbaracbafl, yapt açklamalarda yönettii Bakanln 90 trilyonluk bir yatrm gücünü elinde tuttuunu, Sayn Karayalçn'n, bu gücü, parti içi iktidarn pekifltirmek amacyla kendisini görevden aldn, belediyedeki ekibini bu Bakanla taflyacan ve bundan dolay da kuflkular olduunu ifade etmiflti.
Bu sözler benim sözlerim deil, bu sözler, daha önceki Bakan Sayn Onur Kumbaracbafl'na ait sözler.
Bu iddialarn tahkiki için, Bayndrlk ve skân Bakan Sayn Çulhaolu'na, ad geçen bu kadrolardan, Bakanln üst düzey görevlerine atama yapp yapmadn sormufltum. Sayn Bakan, Meclis çtüzüü gerei, bir bakana yakflr bir üslupla sorumu yantlamas gerekirken, suçlularn telafl içerisinde, mesnetsiz, anlamsz bir flekilde saldrya geçti.
BAfiKAN Sayn Aksoy, konuflmamzda yaralayc olmamak kaidemiz var; hatrlatyorum.
VEL AKSOY (Devamla) Balantl efendim, konu balantl; tamam.
Hepinizin bildii gibi, son zamanlarda, çok baflarl birçok bürokrat görevinden alnmaktadr. flte, Tarifl gibi bir müesseseyi, Tarifl gibi bir kuruluflu, zarar eden bir flirket konumundan kâr eden bir flirket konumuna getirmifl olan bir Genel Müdür görevinden alnmfltr. iflte, GSAfi Genel Müdürü, iflte, fieker fiirketi Genel Müdürü...
Ayrca, Karayollar Genel Müdürü ile Devlet Su iflleri Genel Müdürünün de görevden alnacana dair basnda haberler çkmaktadr ve bu nedenle de, Sayn Çulhaolu suçlularn telafl içerisindedir. Kendisi, bu tip telkinlere direneceine, Bakanlk koltuunu koruyabilmek için, bu tip olumsuz tasarruflara alet olmaktadrlar.
Bununla kalmamakta, bir bürokrat tarafndan, benim müteahhitlik karnemin olduuna ve bunu çok yüksek bedellerle kiraya verdiime dair basna yanlfl haber szdrmaktadr.
SÜLEYMAN HATNO⁄LU (Artvin) Kratlolu'nun var...
ESAT KIRATLIO⁄LU (Nevflehir) Benim var...
VEL AKSOY (Devamla) Sayn milletvekilleri, iflte, devletin en büyük bakanln emanet ettiimiz Bakan!.. nsan haklarn, arkadafllk haklarn, hemflerilik haklarn çineyerek iftiraya göz yumabilmektedir.
Deerli arkadafllarm, benim müteahhitlik karnem yok, ne devlet ihalesine girdim ne de devlet ihalesi aldm. flte, Bakanln vermifl olduu belge elimde. 23 Aralk 1994 tarihinde müracaat ettim ve Bakanlktan, böyle bir karnemin olup olmadna dair belge istedim; Bakanlkda bana, böyle bir karnemin olmadna dair belge verdi.
fiimdi, ben kalkp, Sayn Bakana ayn üslupla cevap versem, bu, bana yakflr m?.. Bu bana yakflmaz, bal bulunduum Demokratik Sol Partinin deer yarglarna ve siyaset anlayflna da uymaz.
Türk toplumu, yolsuzluklarn, hrszlklarn, hakszlklarn üzerine büyük bir kararllkla gittiimi çok iyi bilmektedir. Ben ki, Veli Aksoy olarak, baflbakanlarn, bakanlarn ve birinci derecede yaknlarnn devlet ihalesi almamas yönünde, 21 Nisan 1993 tarihinde, Türkiye Büyük Millet Meclisine yasa teklifi verdim. fiimdi, Sayn Bakan, çkp, bu kürsüden, benden ve mensubu bulunduum siyasî partiden özür dilemek zorundadr.
Deerli arkadafllarm, bu konuflmay, müteahhitlik karnesi olan arkadafllarm ayplama anlamnda yapmyorum; hiç yanlfl anlafllmasn.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Tamamlayn efendim.
VEL AKSOY (Devamla) Bitiriyorum Sayn Baflkan.
Bu konuflmay, basnda çkan yanlfl haberler nedeniyle, milletvekili haysiyetinin ve onurunun rencide olmamas için yapyorum.
Bu tip iftiralarn ve hakszlklarn bir daha yaplmamas umuduyla, hepinize sayglar sunar, teflekkür ederim. (DSP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Aksoy.
Gündem dfl konuflmaya cevap vermek üzere, Bayndrlk ve skân Bakan Sayn Halil Çulhaolu.
Buyurun Sayn Bakan.
BAYINDIRLIK VE SKÂN BAKANI HALL ÇULHAO⁄LU (zmir) Sayn Baflkanm, deerli milletvekilleri; Sayn Veli Aksoy'un, müteahhitlik karneleriyle ilgili gündem dfl konuflmasnda ifade edecei çok daha deiflik konular vardr diye hazrlanmfltm; ama, sayn arkadaflm konuflmasnda, sadece flahsma yönelik sataflmada bulundu; kendi yaratt birtakm senaryolarla, burada, Yüce Meclisi iflgal etti.
Deerli arkadafllar, 19 Aralk 1994 tarihinde, bütçe görüflmelerindeki sözlü sorular srasnda, Sayn Aksoy'un sorduu soruya aynen flu yant verdim. Sayn Aksoy, mesnetsiz, sadece iddiaya dayanan, senaryolara yönelik, Sayn Genel Baflkanmza, yani Sayn Baflbakan Yardmcmza yönelik birtakm iddialar gündeme getirmiflti. Ben de ona, soru sorma biçiminin yanlfl olduunu söylemifl ve Menemen'deki Deerli Belediye Baflkanyla yaknlnz ve onunla ilgili birtakm ifller yaptnz biliyorum; bu birtakm iflleri yaptnz m, yapmadnz m diye soru sorsam, iddial olur muyum, ben de doru yapmfl olur muyum diye sormufl; kendisine yönelik deil; ama, soru sorma biçimine yönelik ve ayn flekilde, hak ettii boyutta bir yant vermifltim.
Sayn Baflkanm, Sayn Aksoy bu konulara o kadar içerlemifl ki -ben eczacym, eflim de eczac ve zmir'in Tire ilçesindenim.- bunun dflnda, gitmifl, Tire lçesinde, mesul müdürlerimi sormufl, Ba-Kur'a, vergi dairesine borcum var m diye sormufl... Allah'a flükür, kimseye borcum yok, hiçbir yere de borcum yok; mesul müdürüm de var... Ne ararsanz arayn; tertemiz bir insanm, prl prl bir insanm. Ben, hepinizi çok seviyorum.
Burada, sizin, müteahhitlik karnesiyle ilgili düflüncelerinizi iletmenizi bekliyordum; sadece, flahsma yönelik bir karalama oldu.
Devlet Su flleri Genel Müdürü ve Karayollar Genel Müdürüyle ilgili sözleri, gene bir hayal ürünü... Bir gazetenin, ufak bir köflesinden bir fslt olarak aldnz notu buradan Yüce Meclise iletiyorsunuz. Kald ki, Devlet Su flleri ve Karayollar Genel Müdürleriyle ilgili tasarufta bulunmak hakkna sahibim; hangi genel müdürle çalflacaksam, onu tercih etme flans bana aittir; ama, bugüne kadar böyle bir tasarruf içinde bulunmadm. Kald ki, Devlet Su flleri Genel Müdürünü de, Karayollar Genel Müdürünü de baflarl bulurum.
Sayn Baflkanm, burada, bana göre son derece spekülasyon var. Belki Sayn Aksoy'un konuflmas vastasyla Meclisi de aydnlatmfl olacam. Gerçekten, son günlerde, basnda, müteahhitlik karneleriyle ilgili spekülasyonlar veya yaklaflmlar söz konusu; müteahhitlik karnelerini acaba milletvekili arkadafllarm taflmal m veya bu müteahhitlik karnelerini devredebilmeli mi diye.
Bununla ilgili, Anayasann 82 nci maddesine göre, "milletvekilleri, bu gibi ifllerde karne devirlerinde bulunamazlar" gibi birtakm iddialar söz konusu. Müteahhitlik karnesi alabilirler, bu karneyi taflyabilirler, o, flahsa ait bir konudur; ama, karne devirleri konusunda birtakm tereddütler, geçmiflten bu yana süregelmifl. Bu konuda, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Deerli Baflkanlndan görüfl sordum. Bu görüfl tarafmza bildirildiinde, milletvekillerinin müteahhitlik karnesi sahibi olmalar ve devredebilmeleri konusunda gerekli tasarruflarda bulunacaz.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Deerli Baflkanlnn bizim sorumuza verecei yant çerçevesinde, bununla ilgili olarak, özellikle, Yap Tesis ve Onarm flleri halelerine Katlma Yönetmeliinin aksayan noktalarn giderirken, milletvekillerinin karne devri veya milletvekillerine karne verilmesi konusundaki aksayan noktalar da gidereceiz. Sanrm, bunu, ksa süreçte yerine getiririz.
Müteahhitlik karnesi konusunda Türkiye Büyük Millet Meclisine bilgi vereyim.
55 milletvekili arkadaflm müteahhitlik karnesi sahibi.
BRAHM HALL ÇELK (fianlurfa) Partilere göre dalmn söyleyebilir misiniz Sayn Bakanm?
BAYINDIRLIK VE SKÂN BAKANI HALL ÇULHAO⁄LU (Devamla) Bafllarsanz, bu arkadafllarmdan sadece 16's karnelerini kullanyor, dier arkadafllarmdan hiçbirisi bu karnelerini kullanmyor. 12 arkadaflm karnesini devretmifl, dier 4 arkadaflm karnesini devretmemifl; ama, burada çok temel bir nokta var; çou milletvekili arkadaflm, teknik olarak danflmanlk görevi yapyorlar, yani belli bir taahhüt altnda deiller, ihalelere direkt katlmyorlar, bir teknik danflmanlk olarak görev yapyorlar.
HALL BRAHM ÖZSOY (Afyon) Müteahhitlik karnesini satan bakan da var m?
BAYINDIRLIK VE SKÂN BAKANI HALL ÇULHAO⁄LU (Devamla) Evet, Deerli Bakanmzn var; ama, Deerli Bakanmz, teknik müdür olarak, teknik eleman olarak devretmifl...
RÜfiTÜ KÂZIM YÜCELEN (çel) Kaça satmfl?..
BAfiKAN Müdahale etmeyin efendim, lütfen... Müdahale etmeyin...
Sayn Bakan, siz konuflmanza devam edin.
BAYINDIRLIK VE SKÂN BAKANI HALL ÇULHAO⁄LU (Devamla) Parasal açdan hiçbir taahhüdü yok Deerli Bakann; ama, ortak olan birtakm arkadafllarmz var. Bunlarn hepsinin, herhalde, Türkiye Büyük Millet Meclisi Deerli Baflkannn bize verecei yanttan sonra, çözümüne gideceiz.
Sayn Baflkanm, Türkiye Büyük Millet Meclisini, bu konuyla ilgili olarak, ileride daha iyi bilgilendirme noktasnda olacaz; ama, üzülerek flunu ifade edeyim; bundan dolay burada bulunmak istemezdim. Özellikle, flahsma yönelik, arkadafllarmn, bütçe konuflmasndan dolay, hakszln, buradan bir feveran olarak, Türkiye Büyük Millet Meclisinde dile getirmesinden büyük üzüntü duydum. Ben, her zaman buradaym; teke tek de gelip bana anlatabilirler. Bu kürsüyü daha onurluca iflgal etsinler.
Hepinize sayg sunuyorum. (SHP ve DYP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Bakan.
BAfiKAN Gündem dfl, üçüncü srada, Kütahya Milletvekili Sayn Rauf Ertekin Hükümetin, tayin ve atamalaryla ilgili söz talebinde bulunmufllardr.
Buyurun Sayn Ertekin. (ANAP sralarndan alkfllar)
M. RAUF ERTEKN (Kütahya) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Koalisyon Hükümetince yaplan partizanca atamalarla ilgili rahatszlklar dile getirmek üzere gündem dfl söz aldm. Bu vesileyle, Yüce Heyetinizi saygyla selamlyorum.
Benden önce gündem dfl konuflma yapan Sayn Veli Aksoy'a cevap veren Sayn Bakan'n, sadece 55 milletvekili arkadaflmzn karneleriyle alakal yönetmelik deiflikliini deil -bunlar bir tarafa brakp- flu anda, gerçekten sknt içinde olan 60 milyon vatandafln skntlarn gündeme getirmesini, buradan temenni ediyorum.
Deerli arkadafllarm, bu kürsüden, defalarca, Hükümetin basiretsiz ve partizanca uygulamalar sonucu, devletin, Parlamentonun, siyaset ve siyasetçinin, dolaysyla, sistemin yprandn dile getirdim; fakat, partizanca uygulamalarn artarak devamndan büyük üzüntü duyuyorum.
Bugün, yurdun dört bir yannda, ekonomik flartlar ve ar kfl flartlar insanlarmz zorlamakta; birçok yöremizde, kamu hizmetleri, doal güçlüklere ramen yerine getirilmektedir.
Bütün bunlara ilave olarak Hükümet, kamu görevlilerine -partizanca tayin ve atamalarla- zulmetmeye devam etmektedir. Acmaszca uygulanan -halk tabiriyle- bu sürgünleri, Yüce Heyetinizin bilgilerine sunmak istiyorum:
Mevcut Koalisyonun ortaklar, yerel teflkilatlarnn basks altnda, cumhuriyet tarihinde görülmemifl flekilde, hukukî mesnedi olmayan tayin ve atamalar yapmaktadr. l ve ilçelerdeki kamu personelinin kaderi, Koalisyon orta partilerin il ve ilçe teflkilatlarnn ve delegelerinin elindedir. Bu kifliler, siyasî düflüncesini beenmedikleri kamu görevlilerini, Ankara'ya flikâyet ederek -tabiri caizse- sürdürmektedirler. Bu uygulamalara Kütahya'dan örnekler vererek konuyu daha da açmak istiyorum.
Deerli arkadafllarm, Osman Gümüfl adl bir vatandaflmz, Kütahya li Tavflanl lçesi PTT'sinde teknik personel olarak çalflmaktayken, Bilecik'e, sonra Eskiflehir'e ve buradan da -tayini iptal edilerek- Nevflehir'e tayin edilmifltir.
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER (fianlurfa) Belediyede mi?
M.RAUF ERTEKN (Devamla) Hayr; Kütahya Tavflanl PTT'sinde.
Bu tayin, genel müdürlük emriyle yaplyor ve hiçbir hakl gerekçe de gösterilmiyor.
Yine, Domaniç Sosyal Sigortalar Kurumunda görevli olan Doktor smail Zehir, hiçbir hakl gerekçe gösterilmeden, Hisarck'a tayin edildi. Bu doktorumuzun efli öretmendir. Bu öretmen, efl durumundan Domaniç'e tayin olal daha bir yl olmad; aile, flu an paramparça. Bu doktorun yerine ise, SHP ilçe örgütünün istedii biri atand.
Yine, Domaniç Halk Eitim Merkezi Müdürü Ahmet Keskin'in, alelacele düzenlenen bir teftifl raporuyla müdürlük unvan, üzerinden alnyor ve Tavflanl Mehmet Tarhan lköretim Okuluna, snf öretmeni olarak tayini yaplyor. Bu öretmenimiz, mesleinde 24 yln doldurmann onurunu yaflayan deerli bir kardeflimizdir. Millî Eitim Bakanl Yönetici Atama Yönetmelii uyarnca, kendisinin müdürlükten alnmas mümkün olmad için, 7.6.1994'te teftifl gönderilmifltir. Ahmet Keskin, aslsz iddialarn etkisinde kalnarak hazrlanan ve salkl olmayan bu teftifl raporu sonucu, görevinden alnmfltr. Bu öretmenimizin tek suçu, ANAP'l belediye baflkanmzn dünürü olmasdr. Asl hedef, belediye baflkandr.
Brakn doktorlar, müdürleri, verdiim bu örneklerin dflnda, 27 Mart seçimlerinden sonra, bütün ilçelerimizde, odac, hizmetli, memur ne kadar insan varsa, bizden deildir düflüncesiyle, il içi tayine tabi tutulmufltur. Bunun hakllk ölçüsü nedir, örenmek istiyorum. Bu tayinler, Pazarlar'da, Hisarck'ta, fiaphane'de, Gediz'de ve aklnza gelen bütün ilçelerimizde, il ve ilçe teflkilatlarnn direktifleri dorultusunda, sayn bakanlarmz tarafndan yaplmakta. Valimiz, il müdürlerimiz, bunun üstesinden gelememekte, çünkü, onlarn üzerinde de bask var.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Tamamlayn Sayn Ertekin.
M.RAUF ERTEKN (Devamla) Deerli arkadafllarm, gene, ilçemiz Gediz Devlet Hastanesinde hizmetli iken, bu karda kflta Domaniç-Çukurköye tayin edilen Mustafa Kara isminde bir arkadaflmz var; bir çocuu lisede, bir çocuu da ilkokulda okuyor; enteresandr, bu kfln kyametin ortasnda il içinde tayini yaplyor. Bunlar hangi vicdana sdrmak gerekir, sormak istiyorum.
Deerli arkadafllarm, bu zulümlerin hakl gerekçesi olamaz. Her gün "insan haklar" diye barrken, demokrasi çrtkanl yaparken, siyasî düflüncesi yönünden, yani sizin gibi düflünmüyor diye, onlara niye bu zulmü yapyorsunuz, anlamak istiyorum. Zaten, vatandafl, hayat pahall altnda ezilmifl, periflan olmufl. flte sizin rakamlarnz; son bir ylda köylü, çiftçi, esnaf ve memur, yüzde 50 fakirleflmifl. Kütahya gibi kömür yata olan bir bölgede bile, insanlarmz, bilhassa memurumuz, iflçimiz, dar gelirli insanlarmz, evine, kfl yakaca olarak kömür alamaz duruma gelmifl. Sorarm size, hangi vicdana sar bu? Bu mevsimde bir memurun evini taflmas kaç paraya mal oluyor, biliyor musunuz?
Sorumlular uyaryorum; unvan gerei, sorumluluu ve görevi, devletin çkarlarn ve onurunu korumak olan tüm bürokratlar uyaryorum: Eer bu partizanlarn basksna boyun eerseniz, bu yükün altnda sizler de kalrsnz, bunun hesabn veremezsiniz. Gelin, bu basklara direnin; devleti koruyun. Hiç olmazsa, firnak eski Valisi Sayn Malay gibi onurlu davrann. Devlette devamllk esastr. Bu devamll salayacak olan sizlersiniz.
Bu Hükümetin, halk üç ylda içerisine düflürdüü durum ortada. nsanlarmz, üç yl öncesini mumla arar hale geldi. Nereye baksanz, elinizi nereye atsanz her fley keflmekefl oldu. "Memura zam veriyoruz" deyip, 200 bin lira sadaka verdiniz. "Sendika kurma hakk vereceiz" dediniz; memur "hakkm istiyorum" deyince, coplattnz...
BAfiKAN Sayn Ertekin, toparlayabilir miyiz...
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Toparlyorum efendim.
Üç yldr verdiiniz sözlerin hangisini yerine getirdiniz, hangisi yalan çkmad, bunlar örenmek istiyorum.
Memleketi lafla yönetiyorsunuz. Yetiflmifl bürokratlarmz, teker teker görevden aldnz; niye; çünkü, yanlfllarnza boyun emedikleri için. Hâlâ hayal kuruyorsunuz. Bütçedeki hedeflerinizi millet gördü. Bu hayallerinize, çocuklar bile gülüyorlar; yani, maalesef, hep yalan söylüyorsunuz.
Geçen hafta gelir bütçesi görüflülürken, memurun ekonomik haklarn iyilefltirici bir önerge verdik; hiç sklmadan reddettiniz. Keflke bu Meclis televizyonu o saatlerde yaynda olsayd da, kendini memur ve iflçi dostu ilan eden sizlerin gerçek yüzünü millet görseydi.
Söz sras gelmiflken, bu Meclis televizyonunun yayna geçmesinde emei olan herkesi kutluyorum. Millet, gerçekleri artk daha iyi görme imkânna sahip oldu. Hükümet acz içindedir.
Deerli arkadafllarm, geçen pazar günü, Baflbakann ekonomi kurmaylarndan Sayn Emre Gönensay'n yüksek tirajl bir gazetemizdeki itiraflarn okudum. Sayn Gönensay diyor ki "sanayiciye gücümüz yetmedii için, memura, iflçiye yöneliyoruz." flte gerçek bu; sizin 5 Nisan ekonomik kurtulufl savaflnzn özü bu; ezileni daha da ezmek, sesi çkmayann tepesine binmek...
BAfiKAN Sayn Ertekin, zaman çok geçti...
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Toparlyorum efendim, bitiriyorum.
Gelin, elinizi vicdannza koyun; bu milletin üzerine bu kadar gitmeyin. Kulanz biraz da sokaktaki insana verin. Bu insanlarn hakkn, ne bu dünyada ne de mahflerde veremezsiniz. Memurun geçim çilesi, onu canndan bezdirdi; bir de oradan oraya sürerek onuruyla oynamayn. Fikre, düflünceye saygl olun; demokratik haklar konusundaki vaatlerinize sahip çkn. Herkese siyaset yapma hakk vaat ettiniz; onlarn düflüncelerine bile tahammül edemiyorsunuz.
Deerli arkadafllarm, toplum her kesimiyle patlamann efliine geldi. Bunun önünde hiç kimse duramaz. Tekrar ediyorum: Gelin, kendi insanmza sahip çkalm; genç Türkiyemizin genç nüfusuna motor olalm, moral olalm; insanmza, hak ettii deeri verelim. Elinizi vicdannza, sand milletin önüne koyun. Koyun ki, Anavatan Partisinin ikinci deiflim program, Türkiyeyi yeniden harekete geçirsin, insanmzn yüzü gülsün, 21 inci Yüzylda Türk insannn ayak sesleri dünyay titretsin.
Hepinize sayglar sunuyorum. (ANAP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Ertekin.
Gündem dfl konuflmaya Hükümet adna cevap vermek üzere, Devlet Bakan Sayn Necmettin Cevheri; buyurun Sayn Bakan. (DYP sralarndan alkfllar)
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER (fianlurfa) Sayn Baflkan, Yüce Meclisin saygdeer üyeleri; Kütahya Milletvekilimiz Sayn Rauf Ertekinin, Hükümetin partizanca tayinler yapt iddialar hakkndaki gündem dfl konuflmalarna ksaca cevap arz etmek üzere huzurunuzdaym.
Sayn Baflkan, deerli arkadafllarm; öyle sanyorum ki,.mensubu bulunduu siyasî parti dolaysyla, Sayn Rauf Ertekin, partizanca tayinlerden flikâyet etmesi gereken en son kimse olmalyd...
RÜfiTÜ KÂZIM YÜCELEN (çel) Niye?.. Dier bölgelerde daha çok mu var?
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER (Devamla) Bunun, geçmiflte ne çeflit örneklerini...
M. RAUF ERTEKN (Kütahya) Alakas yok Sayn Bakan.
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER (Devamla) Var, biraz alakas var. Zannediyorum ki deerli arkadaflmz, partizanln nerelerde, hangi devlet kurulufllarnda, hatta hiç yaplmamas gereken birtakm makamlarda, yerlerde uygulanmfl olduunun bu milletin hafzasndan çktn sanarak bu kürsüye geldiler.
Burada, Kütahyadaki baz tayinlerden bahsettiler. Ben bunlarn hepsini not aldm. Bu arkadafllarn, sadece ANAPl bir belediye baflkan arkadaflmza olan garabeti veya yaknl dolaysyla m; yoksa, dosyalarnda, sicillerinde veyahut tayin sebepleri arasnda mutlaka ortaya çkacak olan, arkadaflmzn burada bahsetmedii baflka bir sebepten dolay m tayin edildiklerini, hangi sebeple tayin edildiklerini, eer Yüce Meclise arz edilecek önemdeyse, Yüce Meclise, deilse, kendilerine arz ederiz.
Deerli arkadafllarm, bu firnak Valisi meselesini, deerli Anavatan Partimiz fazla fley ettiler. Bu firnak Belediye Reisi, Doru Yol Partisinden aday olmak üzere geldi; olmaynca, Anavatan Partisinden aday oldu ve henüz daha seçimler yokken; yani, ara seçimler mevzubahis deilken, tekrar partiye dönmek için baflvurdu.
M. RAUF ERTEKN(Kütahya) Eski validen bahsettim.
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER(Devamla) Deerli arkadafllarm, arkadaflmzn memurlarla ilgili kulland tabiri beenip beenmemek durumunda deilim; ama, beenmediimi söylemek istiyorum. "Sklmadan reddettiniz" dediiniz konuda Anavatan Partisi ktidar dönemiyle ilgili rakamlar devletin istatistiklerinde yazl; iflçi ve memur olarak çalflanlarn millî gelirden aldklar pay -devletin arflivlerinde yazl, OECD rakamlarnda belli- yüzde 33'ten yüzde 15,5'e indi.
Eer sklnmas gereken bir fley varsa, bu ifadede bulunurken, bu olayn da hatrlanmas olduunu, hatrlanmas gerektiini ifadeyle, sayglarm arz ediyorum. (DYP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Bakan.
M. RAUF ERTEKN (Kütahya) Sayn Baflkan, cevap verilemedi.
BAfiKAN Efendim, gündem dfl konuflmalar cevaplandrlmfltr. Sayn bakanlarn takdir haklarn ne flekilde kullanacaklar konusunda Baflkanlmzn bir müdahalesi olamaz; sayn milletvekillerimiz bunu çok yakndan biliyorlar.
BAfiKAN Cumhurbaflkanl tezkereleri vardr, okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
lgi: Baflbakanln 26 Aralk 1994 tarihli ve B.02.0.PPG.0.12-1/1-20240 sayl yazs.
Dfliflleri Bakan Murat Karayalçn'n Baflbakan Yardmcs olarak görevlendirilmesi, 3046 sayl Bakanlklarn Kurulufl ve Görev Esaslar Hakkndaki Kanunun 4060 sayl Kanunla deiflik 4 üncü maddesi gereince uygun görülmüfltür.
Bilgilerinize sunarm.
Süleyman Demirel
Cumhurbaflkan
BAfiKAN Bilgilerinize sunulmufltur.
BAfiKAN Dier tezkereyi okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
lgi: Baflbakanln 26 Aralk 1994 tarihli ve B.02.0.PPG.0.12-1/1-20241 sayl yazs.
Murat Karayalçn'n Dfliflleri Bakanlna atanmas sebebiyle boflalan Devlet Bakanlna, Gaziantep Milletvekili Bahattin Alagöz, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasnn 109 ve 113 üncü maddeleri gereince atanmfltr.
Bilgilerinize sunarm.
Süleyman Demirel
Cumhurbaflkan
BAfiKAN Bilgilerinize sunulmufltur.
BAfiKAN Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlnn bir tezkeresi vardr; okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna
Azerbaycan Meclis Baflkannn vaki davetine istinaden, Türkiye Büyük Millet Meclisini temsilen 5 kiflilik bir Parlamento Heyetinin, 26-28 Aralk 1994 tarihleri arasnda söz konusu davete icabet etmesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Dfliliflkilerinin Düzenlenmesi Hakkndaki 3620 sayl Kanunun 6 nc maddesi uyarnca, Genel Kurulun 8 Aralk 1994 tarih ve 48 inci Birlefliminde kabul edilmifltir.
Ad geçen kanunun 2 nci maddesi uyarnca, Heyetimizi oluflturmak üzere siyasî parti gruplarnca bildirilen üyelerimizin isimleri Genel Kurulun bilgilerine sunulur.
Hüsamettin Cindoruk
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Baflkan
Hüsamettin Cindoruk TBMM Baflkan
Celal Kürkolu Adyaman Milletvekili
Mehmet Çevik Ankara Milletvekili
Nevfel fiahin Çanakkale Milletvekili
Ahmet Remzi HatipKonya Milletvekili
BAfiKAN- Bilgilerinize sunulmufltur.
BAfiKAN- Genel görüflme önergeleri vardr; okutup, bilgilerinize sunacam:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
Çeçenistan'da ve Kafkasya'da meydana gelen son olaylar, fevkalade kayg verici ve ülkemiz bakmndan son derece önemlidir. Türkiye, bu olumsuz geliflmeler karflsnda, bigâne kalamaz ve kendisini ilgilendirmeyen olaylar fleklinde de sayamaz.
Bu itibarla, Anayasann 98 inci ve çtüzüün 100 ve 101 inci maddeleri gereince, Çeçenistan ve Kafkasya'daki olaylarla ilgili olarak, TBMM'nde acilen bir genel görüflme açlmas ve bu talebimizin ayn konuyla ilgili verilen ve Danflma Kurulunca 27 12 1994 Sal günü, öngörüflmelerinin yaplmas kararlafltrlan genel görüflme önergeleriyle birlefltirilerek ele alnmas için gereini arz ederiz.
1. Muhsin Yazcolu (Svas
2. Esat Bütün (Kahramanmarafl)
3. Recep Krfl (Kahramanmarafl)
4. Ökkefl fiendiller (Kahramanmarafl)
5. Ahmet Özdekir (Tokat)
6. Saffet Topaktafl (Kahramanmarafl)
7. smet Gür (Aksaray)
8. Mehmet Çevik (Ankara)
9. Ali Er (çel)
10. Ahmet fianal (Adana)
11. Murat Bafleskiolu (Kastamonu)
Gerekçe: Rus birliklerinin Çeçenistan' iflgali ve yafll, kadn, çocuk demeden silahsz ve savunmasz sivilleri katletmesi, flehirleri ve köyleri bombardman etmesi, temel insan haklarna da, uluslararas hukuka da aykr eylemlerdir.
Çeçenistan ve Kafkasya'da yaflayan bu Müslüman topluluklarla Türkiye'nin tarihî, kültürel ve etnik balar vardr. Bunlar, bizim akrabamz, yaknlarmzdr.
Bu sebeple, Türkiye'nin bu geliflmeler karflsnda kaytsz kalmas düflünülemez. Türkiye'nin, Bm, ABD, NATO, AGK ve dier devletler ve baz uluslararas kurulufllar nezdinde acilen yapmas gereken giriflimler vardr.
Bunlarn, gecikmeden, hemen yaplmasnda zaruret bulunmaktadr.
BAfiKAN Bilgilerinize sunulmufltur.
Önerge gündemde yerini alacak ve genel görüflme açlp açlmamas konusundaki öngörüflmeler, srasnda yaplacaktr.
BAfiKAN- Dier önergeyi okutuyorum :
BAfiKAN- Bilgilerinize sunulmufltur.
Önerge gündemdeki yerine alacak ve genel görüflme açlp açlmamas konusundaki öngörüflmeler srasnda yaplacaktr.
BAfiKAN- Dier önergeyi okutuyorum:
BAfiKAN Bilgilerinize sunulmufltur.
Önerge gündemde yerini alacak ve genel görüflme açlp açlmamas konusundaki öngörüflmeler srasnda yaplacaktr.
BAfiKAN (10/31) esas numaral, trafik sorunlaryla ilgili Meclis Arafltrmas Komisyonu ve (10/38) esas numaral maden ocaklaryla lgili Meclis Arafltrmas Komisyonu Baflkanlklarnn, komisyonlarn çalflma sürelerinin uzatlmasna iliflkin tezkereleri vardr, okutup ayr ayr oylarnza sunacam.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
Komisyonumuzun 22.12.1994 tarihinde yapmfl olduu 4 numaral toplantsnda almfl olduu 2 numaral karar uyarnca, Komisyonumuzun ilgili kurum ve kurulufllardan istemifl olduu bilgi ve belgelerin tümüyle Komisyona ulaflmas ve deerlendirilmesi; ilgililerle yaplacak hazrlklar sürdürülen görüflme ve toplantlarn gerçeklefltirilmesi; böylelikle raporumuza esas teflkil edecek inceleme ve arafltrma faaliyetlerinin devam için, Komisyonumuzun 27.9.1994 tarihinde yaplan üye seçimiyle bafllayan üç aylk görev süresinin, 27.12.1994 tarihinden itibaren üç ay daha uzatlmasn sayglarmla arz ederim.
Ali Eser
Samsun
Komisyon Baflkan
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler... Etmeyenler... Kabul edilmifltir.
BAfiKAN Dier tezkereyi okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
Maden ocaklarnda ve enerji üretim alanlarnda meydana gelen can kaybn önlemek, ocaklarn verimli ve güvenli çalflmalarn salamak, olaylarn nedenleriyle ifl güvenlii konularn arafltrmak ve alnacak tedbirleri tespit etmek amacyla kurulan (10/38, 43, 44, 46) esas numaral Meclis Arafltrma Komisyonu çalflmalarn tamamlayamadndan; Komisyonun görev süresinin uzatlmas Komisyonumuzca kararlafltrlmfltr.
Alnan karar gerei, Komisyonun görev süresinin 26.12.1994 tarihinden itibaren 3 ay daha uzatlmas için gereini takdirlerinize arz ederim.
Sayglarmla.
Abdurrahman Ünlü
Krkkale
Komisyon Baflkan
BAfiKAN- Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Etmeyenler...Kabul edilmifltir.
BAfiKAN- Baz sayn milletvekillerinin izinli saylmalarna dair Türkiye Büyük Mllet Meclisi Baflkanlnn tezkeresi vardr; okutup, isimleri ayr ayr oylarnza arz edeceim:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna
Aflada adlar yazl sayn milletvekillerinin, hizalarnda gösterilen süre ve nedenlerle izinli saylmalar, Baflkanlk Divannn 22.12.1994 tarihli toplantsnda uygun görülmüfltür.
Genel Kurulun onayna sunulur.
Kamer Genç
Türkiye Büyük Mllet Meclisi
Baflkan V.
"Elaz Milletvekili Ali Rza Septiolu, hastal nedeniyle 26.11.1994 tarihinden geçerli olmak üzere 37 gün "
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Etmeyenler...Kabul edilmifltir.
"Konya Milletvekili Mehmet Keçeciler, hastal nedeniyle 20.12.1994 tarihinden geçerli olmak üzere 69 gün"
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Etmeyenler...Kabul edilmifltir.
"Manisa Milletvekili Yahya Uslu, mazereti nedeniyle 22.10.1994 tarihinden geçerli olmak üzere 15 gün"
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Etmeyenler...Kabul edilmifltir.
"Mula Milletvekili Muzaffer lhan, hastal nedeniyle 17.10.1994 tarihinden geçerli olmak üzere 14 gün "
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Etmeyenler...Kabul edilmifltir.
"Sakarya Milletvekili Ersin Taranolu, hastal nedeniyle 7.11.1994 tarihinden geçerli olmak üzere 20 gün"
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Etmeyenler...Kabul edilmifltir.
"fianlurfa Milletvekili Sedat Edip Bucak, hastal nedeniyle 24.10.1994 tarihinden geçerli olmak üzere 20 gün ve 15.11.1994 tarihinden geçerli olmak üzere 2 ay"
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Etmeyenler...Kabul edilmifltir.
"Van Milletvekili Nadir Kartal, mazereti nedeniyle 11.11.1994 tarihinden geçerli olmak üzere 24 gün "
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Etmeyenler...Kabul edilmifltir.
BAfiKAN 2 aydan fazla izinli saylan milletvekillerinin ödeneklerinin verilebilmesine dair TBMM Baflkanl tezkereleri vardr; okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna
Hastal nedeniyle bu yasama ylnda aralksz iki aydan fazla izin alan Elaz Milletvekili Ali Rza Septiolu'na, çtüzüün 130 uncu maddesi gereince ödenek ve yolluunun verilebilmesi Baflkanlk Divannn 22.12.1994 tarihli toplantsnda uygun görülmüfltür.
Genel Kurulun onayna sunulur.
Kamer Genç
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Baflkan V.
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Kabul etmeyenler...Kabul edilmifltir.
BAfiKAN Dier tezkereyi okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna
Hastal nedeniyle bu yasama ylnda aralksz iki aydan fazla izin alan fianlurfa Milletvekili Sedat Edip Bucak'a, çtüzüün 130 uncu maddesi gereince ödenek ve yolluunun verilebilmesi, Baflkanlk Divannn 22.12.1994 tarihli toplantsnda uygun görülmüfltür.
Genel Kurulun onayna sunulur.
Kamer Genç
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Baflkan V.
BAfiKAN Oylarnza arz ediyorum: Kabul edenler...Kabul etmeyenler...Kabul edilmifltir.
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Sayn Baflkan, bir durumu arz etmek istiyorum.
BAfiKAN Buyurun Sayn Kapusuz.
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Sayn Baflkan, 23.12.1994 Cuma günkü 61 inci Birleflimde, Sayn Baflkanmz, "Çokuluslu Güç'ün görev süresinin uzatlmasna iliflkin görüflmeleri yapmak üzere, 27 Aralk 1994 Sal günü toplanmak üzere..." demifl ve birleflimi kapatmflt.
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri olarak birtakm görevleri münasebetiyle yurt içi ve yurt dfl seyahatler ve çalflmalar olan arkadafllarmz var. Bu önemli görüflme için, milletvekilleri, bütün programlarn iptal edip, buraya intikal ediyorlar. Türkiye Büyük Millet Meclisi, gündeminde sralanan konular, kendi çalflma esaslarna uygun olarak görüflüp, çalflmalarn yürütebilmek için ne zaman toplanacak diye bakyorsunuz; Danflma Kurulu toplanyor, hiç bu sralamaya uyulmadan kararlar alyor ve uzun müddet gündemde bulunan çok ciddî sualleri, genel görüflme konularn ve arafltrmalar maalesef, teessüfle ifade edeyim ki, görüflme frsat bulamyor.
Hatta, elimizdeki bugünkü gündeme bakyoruz, baslmfl olan gündemin bugünkü görüflmelerle ilgili bir ksmnn üstü kâtla kapatlmfl. Ben, flahsen bunu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin çalflma disiplinine uygun görmüyorum.
Dolaysyla, bu konuda mutlaka bilgi verilmesini istiyor, çalflmalarn daha sistemli yürütülmesi için Baflkanlktan ilgi ve alaka bekliyoruz.
Arz ediyorum Sayn Baflkanm.
Teflekkür ederim.
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Kapusuz
Bu konuda yeri geldiinde Yüce Meclise bilgi arz edecektim, siz bana takaddüm ettiniz. fiimdi, sizin söz almanz üzerine, hem size cevaben hem Yüce Meclisi aydnlatmak bakmndan arz ediyorum efendim.
Baflkanlk olarak bu aksakln biz de farkndayz. Sayn Meclis Baflkan en son birleflimde Meclisi kapatrken, bu gündemin bafllayaca flekliyle kapatt; fakat, dün öleden sonra Kanunlar Kararlar Daire Baflkanlna ulaflan bir bilgi ile -sanyorum, bu konuda Yüce Meclisi aydnlatacak olan Hükümetin hazrlklarnn tamamlanmamfl olmas nedeniyle- çarflamba gününe braklmas konusunda bir müracaat vaki olduu bana bildirildi. Bunun üzerine, Meclis Baflkanl durumdan haberdar oldu ve Kanunlar Kararlar Dairesi Baflkanl gruplara bu konuda bilgi verdi. Elinize verdiimiz bu gündemde, yaplan bu hzl düzeltme nedeniyle yakflksz görüntü için, flahsen özür diliyorum; ama, konu gruplarn bilgisi dahilindedir, Baflkanlmzn bilgisi dahilindedir. Bundan böyle bu tür aksaklklara meydan verilmemesini de, Meclis Baflkanl, Sayn Hükümetten rica etmifltir; bir kere de, bu vesileyle tekrar hatrlatyor ve rica ediyoruz.
lginiz ve dikkatiniz için teflekkür ederim efendim,
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Biz de teflekkür ediyoruz Sayn Baflkan.
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, gündemin " Genel Görüflme ve Meclis Arafltrmas Yaplmasna Dair Öngörüflmeler" ksmna geçiyorum.
BAfiKAN Genel Kurulun 22.12.1994 tarihli 60 nc Birlefliminde alnan karar gereince, 180 inci srada yer alan, Refah Partisi Grubu adna Grup Baflkanvekili ve Svas Milletveli Abdüllatif fiener'in, Çeçenistan ve Kuzey Kafkasya Bölgesinde meydana gelen son geliflmeler konusunda, Anayasann 98 inci, çtüzüün 100 ve 101 inci maddeleri uyarnca bir genel görüflme açlmasna iliflkin önergesinin görüflmesine bafllyoruz.
Hükümet? Burada.
Sayn milletvekilleri...
RECEP KIRIfi (Kahramanmarafl) Sayn Baflkan ayn konuda bizim de...
BAfiKAN Bir dakika efendim, müsaade buyurun; takdimimizi bitirelim.
Sayn milletvekilleri, bu önergeyle, biraz evvel okunmufl bulunan Svas Milletvekili Muhsin Yazcolu ve arkadafllarnn önergesi ile Çorum Milletvekili Muharrem fiemsek ve arkadafllarnn önergesinin konular da ayndr. Genel Kurul uygun gördüü takdirde, bu önergelerin görüflmelerini birlikte yapacaz.
Her üç önergenin görüflmelerinin birlikte yaplmasn oylarnza sunuyorum: Kabul edenler... Etmeyenler... Kabul edilmifltir.
Sayn Krfl, bu konuda müracaatnz vard galiba. Herhalde müraaacaatnz yerine geldi.
RECEP KIRIfi (Kahramanmarafl) Teflekkür ederim.
BAfiKAN Üç önerge birlikte görüflülecektir.
Refah Partisi Grup Baflkanvekili Sayn Abdüllatif fiener'in verdii önergeyi, gerekçesiz olarak tekrar okutuyorum:
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, çtüzüümüze göre, genel görüflme açlp açlmamas hususunda, srasyla, Hükümete, siyasî parti gruplarna ve önergedeki birinci imza sahibine veya onun gösterecei bir dier konuflmacya söz verilecektir.
Konuflma süreleri Hükümet ve gruplar için 20fler dakika, önegedeki imza sahibi için 10 dakikadr.
Önce, Hükümete söz vereceim.
Önerge üzerinde, Hükümet adna, Dfliflleri Bakan ve Baflbakan Yardmcs Sayn Murat Karayalçna söz veriyorum.
Buyurun efendim.
Konuflma süreniz 20 dakikadr. (SHP ve DYP sralarndan alkfllar)
DIfifiLER BAKANI VE BAfiBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYALÇIN Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; sizleri, flahsen ve Hükümetimiz adna saygyla selamlyorum. Son iki hafta içinde dfl politika konularnda açklamada bulunmak amacyla ikinci kez huzurlarnza geliyorum.
Türkiye gibi, son derece duyarl bir corafyaya sahip olan bir ülkede dfl politika konularnn youn olarak, sk olarak Türkiye Büyük Millet Meclisinde ele alnmasnn son derece yararl sonuçlar getirecei inancndaym. Hükümet olarak, konunun Türkiye Büyük Millet Meclisinde tartfllmasndan çok büyük bir mutluluk duymaktayz. Bu vesileyle, bu balamda, Hükümetimizin, dfl politikamz ulusal bir mutabakat çerçevesinde yürütmeye verdii önemi, burada vurgulamak istiyorum.
Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Türk dfl politikasnn temel çizgisi yurtta, bölgede, bölgemizde ve dünyada barfltr. Dfl politikamzn bölgemizdeki ifllevleri, savafllarn ve çatflmalarn durdurulmasna veya en azndan denetim altna alnmasna, yenilerinin çkmamasna, potansiyel gerginliklerin önlenmesine, genç demokrasilerin güçlenmesine, bölgesel iktisadî ve ticarî iflbirlii modellerinin kurulup iflletilmesine yardmc olmaktr.
Ksaca, Türkiye, bölgede barfla ve istikrara hizmet etmek amacyla çalflmaktadr. Bu çerçevede, önce, Türkiyeye komflu Kafkas Bölgesine ve bu yöredeki ülkelere yönelik dfl politikamz hakknda, genel bir deerlendirme yapmak istiyorum.
Hepimizin, hepinizin yakndan bildii gibi, souk savafl sona erdiren en önemli geliflme eski Sovyetler Birliinin dalmas olmufltur. Bu genifl corafyada meydana gelen köklü deiflim sonucunda Güney Kafkasyada üç bamsz devlet ortaya çkmfl bulunmaktadr; Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan. Türkiye, bamszlklarn kazanan öteki ülkelerin yan sra, bu üç devleti de, hiçbir ayrm yapmakszn, 1991 ylnda tanmfltr. Türkiyenin Kafkasyaya yönelik dfl politikasnn temelinde, bölge ülkeleriyle iyi iliflkilerin gelifltirilmesi; bu ülkelerin kendi aralarndaki iliflkilerin güçlendirilmesi; Kafkasyada barfl ve istikrarn sürekli klnmas; jeopolitik çoulculuun korunmas ve çatflmalarn önlenmesi yatmaktadr. Bu politikamz yurtta, bölgede ve dünyada barfl politikamzn bir parçasdr.
Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; aslnda, bugün önümüze çkan olaylar, önümüzde duran olaylar, bundan yaklaflk yetmiflyedi yl önce de benzer bir geliflme göstermiflti. Bundan yetmiflyedi yl önce, 1917 Ekim Devriminin hemen ardndan, Güney Kafkasyada üç bamsz devlet ortaya çkmflt; Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan. O zaman dalan Rus mparatorluuydu; Rus mparatorluu dalma sürecine girmiflti. Mays 1918de, Güney Kafkas ülkeleri tek tek bamszlklarn aldlar. Gürcistan'da menflevikler, Ermenistan'da taflnaklar ve Azerbaycan'da da Müsavat Partisi, Doktor Mehmet Emin Resulzade'nin baflkanlnda kurulmufltu. 1918'in bafllarnda ortaya çkan bu geliflme, 1920'lerin ortalarna kadar sürdü. 1920'lerin ortalarnda, bamszlklarn almfl bu üç ülke, maalesef, çok daha deiflik bir konuma girdiler.
Bu geliflmeler srasnda, Güney Kafkasya'da bu üç devletin bamszlklarn ilan ettikleri, elde ettikleri srada, Rusya'da, bolflevikler, konunun kuramsal yönü üzerinde durmaktaydlar. Bolfleviklerin bu geliflme süreci içinde, iki temel ideolojik kayglar vard. Bunlardan bir tanesi, douda bolflevizmin nasl kurulaca konusuydu. Milliyetçi hükümetlerin, milliyetçilik duygularyla, düflünceleriyle, bayrayla, bamszlklarn ilan etmifl hükümetlerin nasl yklaca sorusu tartfllmaktayd. kinci olarak ve bununla balantl bir biçimde, yine buralarda, eski Rus mparatorluu snrlar içinde, toprak bütünlüünün nasl korunaca tartfllmaktayd.
O srada -bolfleviklerin, konunun kuramsal yönü üzerinde durduklar srada- sosyalistler de bamszlk temeline dayal olarak, özgürlük temeline dayal olarak ve kuflkusuz milliyetçilik temeline dayal olarak, baflka çözümleri ele almfllard. Bunlarn arasnda, özellikle, daha sonra, Azerbaycan yönetimine gelen Doktor Nerimanov'u ve Mir Sultan Said Galiev'i önemle ve rahmetle anmak istiyorum. Her iki önder de, hem Nerimanov hem de Galiev, daha sonra, Stalin tarafndan, Moskova'da öldürtülmüfllerdir.
Marksist kuramda, sosyalizme geçmek için, kapitalizm aflamasnn afllmas zorunluluu vard; ancak, bu bölgede, Kuzey Kafkasya'da da Güney Kafkasya'da da, kapitalist üretim iliflkilerinin egemen olmamas nedeniyle, bir çözümü gündeme getirmeye çalflmaktaydlar ve o noktada "Asya tipi üretim biçimi" diye adlandrlan bir kuram deifltirilerek, çarptlarak, bolfleviklerin yöneticileri tarafndan gündeme getirildi, kullanld ve flu düflünceler ortaya atld: Güney Kafkasya'da, Kafkasya'da kapitalist iliflkiler geliflmemifl olsa bile, bu aflamaya gelmifl olan ülkelerdeki -Rusya kastedilmektedir- proletaryann öncülüünde ve silahl mücadeleyle, silahl müdahaleyle, bamszlklarn 1918 Maysnda elde etmifl olan devletler denetlenecek ve buradaki bamsz yönetimlere son verilecekti.
Sayn milletvekilleri, bu arada, rahmetli fievket Süreyya Aydemir'in, hem "Suyu Arayan Adam" adl kitabnda hem de "Enver Pafla" adl kitabnda, uzun uzadya anlatlan fiark Milletleri Kurultayndan bahsetmek istiyorum.
fiark Milletleri Kurultay, Bakü'de topland. 1920'nin eylülünde toplanan kongrenin, sonuç bildirgesi, Komünist Enternasyonalin, kapitalist egemenlii kaldrp, bu bölgeleri, dou halklarn özgürlefltirmesi ve dou halklarnn da bu gerekçeyle bolflevik enternasyonale destek vermesiydi. Bu görüfl uyarnca da, Kafkaslarda ilk hükümetler silah zoruyla devrildiler ve hemen ardndan flûra hükümetleri kuruldu. Aslnda, flûra hükümetleri de dört befl yl bamsz bir geliflme ortaya koydular. fiûra hükümetlerinin temel kayglar, Moskova ile eflit iliflkilerin kurulmasyd; bamszlklarn elde etmifllerdi, sosyalist bir yönetimi gerçeklefltireceklerdi; ama, her fleyin ötesinde, Moskova ile eflit iliflkilerin kurulmasn istemekteydiler.
Bu düflünceden hareketle ortaya çkan devletler, o arada Gürcistan ve Azerbaycan, Türkiye'de büyükelçilik bile açmflt; ancak, daha sonra, silah zoruyla, darbe yoluyla bu hükümetlerin yönetimleri de devrildi. sosyalist Türk yönetimleri, özellikle Azerbaycan'da tasfiye edildi ve Sovyet mparatorluu, Güney Kafkasya'da demirperdesini indirdi. Bir anlamda tarih yeniden yaflanmaktadr. Elçibey'e darbe yaplmakta; Aliyev'e darbe yaplmak istenmekte, çok ciddî darbe giriflimleri sergilenmekte; yakn çevre politikalar gündeme getirilmektedir.
Sayn milletvekilleri, Çeçenistan'daki geliflmeleri, bu çerçeve içinde görmenin daha uygun olaca düflüncesiyle, tarihî geliflmelere bundan yetmiflyedi yl öncesine- yönelik ksa bir açklama yapmak zorunluluunu duydum. Aslnda, Çeçenistan'da yaflanan olaylara getirilecek çözüm modelinin, bundan sonra -Allah saklasn- bu bölgede ortaya çkmas olas öteki sorunlarn önlenmesinde kullanlacan, deerlendirileceini, örnek olarak alnacan hiçbir biçimde gözard etmemiz gerekmektedir.
Türkiye, Kafkasya'daki yeni bamsz ülkelerle, yalnzca ortak snrlar paylaflmamaktadr; her üç ülkenin halklaryla, farkl geliflmelerin ürünü de olsa, tarihsel, kültürel ve geleneksel iliflkilere sahip bulunmaktadr. Türkiye, Gürcistan ile iyi komfluluk, dostluk ve iflbirlii iliflkileri içindedir. ki ülke arasndaki diplomatik iliflkiler, 21 Mays 1992 tarihli protokol çerçevesinde hzla geliflmifltir. Ticaret, kara, hava ve deniz ulafltrmas, taflmaclk, haberleflme, eitim ve kültür alanlarnda imzalanan anlaflmalarla iliflkilerin hukukî temeli oluflturulmufltur. Dost ve komflu Gürcistan'n, bir an önce, siyasal güçlüklerini aflarak istikrara kavuflmas ve iktisadî açdan düzlüe çkmas içten dileimizdir. Gürcistan'n kendi iç barfln ve istikrarn, insan haklarna sayg temelinde, en ksa zamanda salamas önemlidir. Gürcistan'n kendi sorunlarna, demokratik yöntemlerle ve barflç yollarla en iyi çözümü bulacana içtenlikle inanmaktayz. Türkiye, tüm uluslararas forumlarda ve ikili düzeydeki iliflkilerde Gürcistan'a her türlü siyasî destei salamaya devam edecektir. Türkiye, toprak bütünlüüne sayg, snrlarn deiflmezlii, iç ifllerine karflmama ve iyi komfluluk iliflkileri gibi, uluslararas hukukun temel ilkelerine bal kalaca düflüncesinden hareketle, 16. Aralk 1991 tarihinde, Ermenistan' da tanmfltr. Türkiye, Ermenistan ile iliflkilerine ayrmc bir düflünceyle yaklaflmamfltr. Türkiye, bu ülkeyle gelecee dönük ve uluslararas hukukun temel ilkelerine dayal, karfllkl çkarlar gözeten iliflkiler kurmaya hazr olduunu açklamfltr; ancak, Ermenilerin Azerbaycan topraklarn iflgali, Türk-Ermeni iliflkilerinin normalleflmesine olanak brakmamfltr. Komflularnn toprak bütünlüüne, egemenliine ve snrlarna sayg göstermedii sürece, Ermenistan'n bölgede barfla, istikrara ve iflbirliine katkda bulunmas olanakl görülmemektedir. Ermenistan'n, gerek Birleflmifl Milletler Güvenlik Konseyince gerekse öteki kurulufllarca kabul edilen kararlarn gereini derhal yerine getirerek, iflgal ettii Azerbaycan topraklarndan geri çekilmesini yaflamsal bir koflul olarak görüyoruz.
Azerbaycan ile iliflkilerimize gelince; dostluk ve kardefllik balaryla bal olduumuz bu ülkeye olanaklarmz ölçüsünde, olanaklarmz zorlayarak ve hatta olanaklarmz aflarak destek olmaya daima devam edeceimizi belirtmek isterim.
Bamszlna ve egemenliine kavuflarak, uluslararas sahnede yerini alan Azerbaycan, devletini yeniden yaplandrma, çoulcu demokratik sistemi, serbest iktisadî düzeni yerlefltirme çabas içindedir. Kardefl Azerbaycan'n Ermeni saldrlaryla karfl karflya kalmas, kuflkusuz, Azeri halkn büyük skntlara sokmufltur. Türkiye'nin, kardefl Azerbaycan halkn, toprak bütünlüüne yönelik bu saldrlar karflsnda ve çoulcu demokrasiye geçifl sürecindeki çabalarnda yalnz brakmas, elbette düflünülemezdi.
Azerbaycan'n urad saldrlarn durdurulmasna çalfllrken, iç güçlüklerini aflmasna da katkda bulunmaktayz. Türkiye, Azerbaycan'a elinden gelen her türlü yardm yapmaktadr. Ermeni saldrganlnn yol açt sorunun çözümü bakmndan önemli olarak nitelendirilebilecek geliflmeler de salanmfltr.
6-7 Aralk günlerinde Budapeflte'de yaplan AGK Doruunda, Dalk Karaba sorununun çözümüne yönelik olarak Ruslarn, Rusya Federasyonunun giriflimleri, istemleri, deerlendirmeleri de göz önünde bulundurularak çok uluslu bir gücün orada yerleflmesini salamaya yönelik bir sonuç, Azerbaycan ve Türkiye tarafnn ortaklafla çabalaryla elde edilmifl bulunmaktadr. fiimdi, bölgeye, çokuluslu bir barfl gücünün konufllandrlmas yolundaki siyasî irade ortaya konmufltur ve bunun gereinin yerine getirilmesi için çalflmalar sürdürülmektedir. Bunu, Hükümetimizin elde etmifl olduu son derece ciddî ve önemli bir kazanm olarak gördüümüzü ifade etmek istiyorum.
Hükümetimiz, bölgeye konufllandrlacak uluslararas gücün personelinin üçte birini; ayrca baz lojistik kolaylklar da salamaya hazr olduunu ilgililere iletmifltir. Dileimiz, savafl koflullarnn sona ermesini takiben -Azerbaycan'n zengin doal kaynaklarnn da yardmyla- bu kardefl ülkenin uluslararas sahnede hak ettii yeri ivedilikle almasdr.
Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Güney Kafkasya'ya yönelik politikalarmz ve bölge ülkeleriyle iliflkilerimizi bu çerçevede sizlere açkladktan sonra, flimdi, Çeçenistan'daki son geliflmelere yönelik görüfllerimizi de bilgilerinize sunmak istiyorum.
Bugün, milletvekillerimize, Çeçenistan'daki geliflmelerle ilgili kroki ile Çeçenistan'daki sosyoekonomik yaplanmay açklamak amacyla bir not sunuflunda bulunmufltuk. Umarm, sayn milletvekillerimiz, Bakanln hazrlamfl olduu bu notu inceleme ve deerlendirme olanan elde etmifllerdir.
EKREM PAKDEMRL (Manisa) Bize verilmedi.
ABDULLAH GÜL (Kayseri) Bize de verilmedi.
DIfifiLER BAKANI ve BAfiBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYALÇIN (Devamla) Çeçenistan konusundaki duyarllmz, bir yandan akrabalk iliflkilerimizden, tarihsel ve kültürel balarmzdan; öte yandan, komflu Kafkasya bölgesinde barfl ve istikrarn bizim için tafld önemden ve uluslararas hukuka ballmzdan kaynaklanmaktadr.
ABDULLAH GÜL (Kayseri) Sayn Karayalçn, bahsettiiniz krokiler bize datlmad.
DIfifiLER BAKANI ve BAfiBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYALÇIN (Devamla) Milletvekillerine sekreterya araclyla datld; eer burada bir aksaklk olmuflsa... (ANAP sralarndan gürültüler)
RÜfiTÜ KÂZIM YÜCELEN (çel) Almadk...
BAfiKAN Bir dakika efendim... Bir dakika...
RÜfiTÜ KÂZIM YÜCELEN (çel) "Datlmad" demiyorum "almadk" diyorum.
DIfifiLER BAKANI ve BAfiBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYALÇIN (Devamla) Anlyorum efendim, dediinizi anlyorum, almadnz da anlyorum...
BAfiKAN Sayn Bakan mesajnz ald efendim.
DIfifiLER BAKANI ve BAfiBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYALÇIN (Devamla) Ama, böyle bir sunuflta bulunulduunu da ben size arz ediyorum.
GÜLER LER (Tokat) Posta kutularna bakmadklar için bilmiyorlardr.
DIfifiLER BAKANI ve BAfiBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYALÇIN (Devamla) Baz milletvekillerimizin, kendilerine datlan bu notlar posta kutularndan aldklar böylelikle ortaya çkmfl bulunmaktadr.
Eski Sovyetler Birliinin dalmasndan sonra kurulan Rusya Federasyonu içinde özerk bir cumhuriyet olarak kalan Çeçenistan'da meydana gelen olaylar, gerçekten, toplum olarak, siyasî partiler olarak, Hükümet olarak büyük bir üzüntüyle karfllamaktayz. Türkiye, gerek Rusya tarafndan Çeçenistan'a karfl bafllatlan harekât öncesinde gerek harekâtn bafllatlmas üzerine, kayglarn ve tepkilerini dile getiren, soruna, bir an önce, barflç yollarla çözüm bulunmasn isteyen, olaylar izleyen ilk ülke olmufltur.
Sayn Baflkan, bu balamda "Türkiye, Çeçenistan'daki geliflmelere bigâne kalamaz" fleklinde önergede yer alan ifadeyi uygun bulmadmz belirtmek isterim. "Bigâne" sözcüünün öz Türkçesi "ilgisiz, yabanc, aldrflsz" anlamndadr. Biraz sonra yapacam açklamalarda da görülecei gibi, olaylar çkmadan önce, Türkiye, bu konudaki duyarlln çok büyük bir açklkla ortaya koymufl bulunmaktadr.
Kamuoyumuz bölgedeki çatflmalardan büyük bir kayg duymaktadr. Hükümetimiz, kamuoyunun, halkmzn bu konudaki kayglarna tercüman olmaktadr. Türkiye için her fleyden önemli olan, Kafkasya'da ve dünyann neresinde olursa olsun, meflruiyyet ilkelerine, uluslararas hukuka, uluslararas yükümlülüklere sayg gösterilmesidir.
Bu bakmdan, Türkiye, daha olaylarn baflnda, Kafkasya'nn, fiilen ve potansiyel olarak, ihtilaflarla, etnik çatflmalarla iç içe yaflayan bir bölge olduunu, Kafkasya'da, büyük straplara, can ve mal kaybna yol açan, yüzbinlerce insan mülteci durumuna, snmac durumuna sokan, hâlâ çözümlenemeyen anlaflmazlk ve çatflmalar mevcutken, varken, buna, Çeçenistan'la ilgili bir yenisinin eklenmesinden üzüntü duyduunu ortaya koymufltur; soruna, uluslararas hukuka uygun, barflç, insan hak ve özgürlüklerine dayal bir çözüm bulunmas gerektiini vurgulamfltr.
Rus birliklerinin Çeçenistan'a girmeleri ve Grozni'ye doru ilerlemeleri üzerine, Kafkasya'y sarsan silahl ihtilaflara bir yenisinin eklenmesinden, uyuflmazln kanl bir silahl çatflmaya dönüflmesinden duyduumuz kayg da bir kez daha ifade edilmifltir.
Sayn Baflbakan 17 Aralkta Rusya Federasyonu Baflbakan Sayn Çernomirdin'e bir mesaj göndererek, Çeçenistan'da trmanan gerginliin askerî müdahale aflamasna ulaflmfl olmasnn, endiflelerimizi daha da artrdn belirtmifltir. Sivil halkta kayplarn artmasnn ve kan dökülmesinin bir an önce engellenmesi gerektiini bildirmifltir. Soruna müzakereler yoluyla çözüm bulunmasna yönelik çabalardan vazgeçilmemesini ve fliddet yolundan kaçnlmasn, özellikle altn çizerek, vurgulayarak, ifade etmifltir.
Sayn Cumhurbaflkanmz da, Çeçenistan Lideri Sayn Dudayev'den, 17 Aralk 1994 tarihinde bir mesaj almfl bulunmaktadr. Sayn Dudayev bu mesajnda, mevcut durumun tehlikelerine iflaret ederek, bu ihtilafa barflç çözüm bulunmasn arzuladklarn bildirmifl; çatflmalarn durdurulmas için Türkiye'nin yardmc olmasn talep etmifltir. Sayn Cumhurbaflkanmz -Kafkasya bölgesine yönelik tutumumuz dorultusunda- Rusya Federasyonu Cumhurbaflkan Yeltsin'e bir mesaj göndererek, Sayn Dudayev'in baflvurusu hakknda bilgi vermifller ve çözüme barflç yöntemlerle ulafllmas için bölgede öncelikle ateflkesin salanmas gerektiini vurgulamfllardr.
Son kez, 23 Aralkta, Hükümet olarak bir açklama yaparak, Çeçenistan'daki çatflmalarn trmanmaya devam etmesinden duyduumuz endifleyi yeniden belirttik. Grozni Kenti üzerinde younlaflan kara ve hava saldrlar sonucunda masum insanlarn can kaybnn kaçnlmaz olacan, fliddet yoluyla varlacak bir sonucun kalc olabileceine ve yarar salayabileceine inanmadmz ifade ettik. Ar kfl flartlarnda Grozni'de skflan ve bombardmana maruz kalan, canlarn kurtarmak için yollara dökülen insanlarn korunmalarn istedik. Ayrca, sivil halka her türlü acil, insanî yardmn gönderilmesine...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Devam edin Sayn Bakan.
DIfifiLER BAKANI VE BAfiBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYALÇIN (Devamla) ...hazr olduumuzu da açkladk.
Dün, Ankara'da, Rusya Federasyonu Büyükelçisi, Bakanla davet edildi. Çeçenistan'a ve çevre bölgelerdeki Çeçen snmaclara insanî yardm göndermek istediimiz bildirildi ve bunun ulafltrlmasnda yardmc olunmas istenildi. Bu hususta, bize kolaylk gösterilmesini talep ettik. Bu isteimizin, bu talebimizin, ivedilikle ve olumlu bir biçimde karfllanacana inanmaktayz. Sayn Cumhurbaflkanmzn ve Sayn Baflbakanmzn gönderdikleri mesajlara da yaknda Rus tepkisinin alnaca, gönderilecei, bizlere ifade edilmifl bulunmaktadr.
Sayn milletvekilleri, Rusya'nn bölgeyi abluka altna almas, Azerbaycan ve Gürcistan'la snrlarn kapatmas, bu ülkelerin zaten içinde bulunduklar iktisadî koflullar, skntlar daha da artrmfl bulunmaktadr.
Türkiye, Kafkasya'da yeni bir yara açlmamas, insanlarn savafl yerine barfl, güvenlik ve istikrar seçmeleri için elinden geleni yapmaya devam edecektir.
Bu balamda, ilginç bir noktaya da deinmek istiyorum. Rusya'nn Çeçenistan'a askerî müdahalesi, Rusya'da çeflitli tepkilere yol açmfltr. Jirinovski'nin baflnda bulunduu parti dflnda hemen tüm Rus siyasî kesimleri, uyuflmazln barflç çözümü için siyasî yollarn yeterince kullanlmad görüflünü tafldklarn, hem Rus kamuoyuna hem de dünya kamuoyuna açklamfllardr. Rus kamuoyunda genel bir kayg gözlenmektedir. Moskova'da Çeçenistan olaylarn protesto eden gösteriler yaplmaktadr. Rusya Parlamentosu nsan Haklar Komisyonu Baflkan, Grozni'den Birleflmifl Milletlere gönderdii mesajda, Rusya'nn insan haklarn çinemesinden yaknmfltr. Rus askerî ve sivil yönetici çevrelerinden kimileri müdahaleye karfl çkmfllardr; hatta, istifa eden Rus askerlerinin varl da bilinmektedir. Bu konuda uluslararas basn ajanslarndan bilgiler alnmaktadr.
Barflç çözüm çarlarna karfln, istediimiz geliflme çizgisi henüz salanabilmifl deildir. Bamsz Devletler Topluluu ülkelerinden Ukrayna ve Kazakistan da bu konudaki çarlara katlmfltr. Öte yandan, Ürdün ve Pakistan'n da ayn dorultuda giriflimde bulunduklarn, slam Konferans Genel Sekreterinin bu dorultuda giriflimde bulunduunu, slam Konferans Genel Sekreteriyle iliflkiye geçildiini ve öteki Müslüman ülkelerin yöneticileriyle temas kurulduunu, bilgilerinize sunmak isterim.
Bafllangçta, büyük ölçüde sessiz kalmfl olan Bat ülkeleri, flimdi bu tutumlarn terk ederek, soruna, uluslararas insanî boyut ve insan haklar hukuku açsndan bakmaya bafllamfllardr. Bütün bu endiflelerin ve tepkilerin, özellikle, Rusya'nn içinde ortaya konulanlarn, Rusya Federasyonu'nu barflç çözüm yöntemlerine yönlendireceine inanmak istiyoruz.
Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Çeçenistan'daki olaylar hzla geliflmekte, Rusya Federasyonu Güvenlik Konseyi, dünkü toplantsnda sorunu ele almfl bulunmaktadr. Askerî harekâtn sona erecei, Rus askerlerinin geri plana çekilecei, yerlerine, çiflleri Bakanlna bal güvenlik güçlerinin gönderilecei yolunda bilgiler alnmaktadr. Ayrca, Sayn Dudayev'in ve Grozni'nin dflnda yeni bir Çeçen Hükümetinin kurulduu ileri sürülmektedir, iddia edilmektedir. Sayn Yeltsin, bugün halka hitaben yapmfl olduu konuflmasnda konuyu ele almfltr. lk gelen bilgilere göre -birkaç saat önce bize ulaflan bilgilere göre- Dudayev'in dflnda, Grozni'nin dflnda, yeni bir hükümet yaplanmasna doru gidilecei görülmektedir. Bunun, hiçbir biçimde, sorunun barflç yollarla çözümüne katkda bulunacana inanmadmz ifade etmek istiyorum.
Sayn milletvekilleri, bu vesileyle flu hususu da vurgulamakta yarar görüyorum: Kafkasya'da olan bitenlerin, Kafkasya halklaryla balarmz nedeniyle, Türkiye'ye yansmalar kaçnlmazdr; ancak, bu yansmalarn belirli ölçüler içinde tutulabilmesinde, demokratik tepki ölçüleri dflna taflrlmamasnda ve her fleyden önce uzun vadeli ulusal çkarlarmzn göz önünde tutulmasnda büyük yarar vardr; çok boyutlu dfl politikamzn duyarl dengeleri bunu gerektirmektedir. Üzüntü ve endiflelerimizi, kararl ve srarl; ancak, uluslararas kurallara ve ulusal çkarlarmza uygun biçimde dile getirmeyi tercih etmeliyiz.
Buradan, gerek Grozni'de gerekse Çeçenistan'n öteki kentlerinde yaflanan olaylar srarl ve kararl bir biçimde izleyeceimizi; son olarak, yardm konusunda iletmifl olduumuz talebimizin yerine getirilmesiyle birlikte, hem beflerî açdan gda malzemeleri yönüyle hem de ilaç yönüyle, gerekli her türlü yardm sistemini iflleteceimizi tekrar ifade ediyorum ve hepinize sayglar sunuyorum. (SHP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Bakan.
fiimdi, siyasî parti gruplarna söz vereceim. fiu ana kadar, Divana yaplan tek müracaat var.
Anavatan Partisi Grubu adna, Sayn Kâmran nan; buyurun efendim. (ANAP sralarndan alkfllar)
ANAP GRUBU ADINA KÂMRAN NAN (Bitlis) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; bu ayn 18'inde yaplan Dfliflleri Bakanl bütçesi görüflmeleri srasnda, Rusya Federasyonu dfl politikasnn, bir yldan beri, eski Sovyetler Birlii'ni andrr flekilde, tecavüzkâr bir mahiyet kazandn arz ve ifade etmifltik. Çeçenistan olay, bunun çok ac bir örneini teflkil etmektedir. Gerçekten, Rus ordular, bu ayn 11'inden itibaren Çeçenistan'da savafl vermektedirler. Gayet gariptir; Rus Savunma Bakan Pavel Graçev'in "Çeçenistan iflini iki saatte bitirebiliriz" diye beyan bulunmasna ramen, ayn 11'inde bafllayan harekât -bugün ayn 27'si- tam iki haftadan beri, hâlâ, havadan yaplan insafszca bombardman dflnda, karadaki durumlar, afla yukar yerinde saymaktadr. Hem de, bir milyonu biraz aflkn nüfusa sahip bulunan bu memlekete Rusya, 40 bin asker, 200 tank, uçak ve helikopterlerle tecavüz etmektedir. Gayet garip bir manzara bulunmaktadr.Rusya'nn bu tutumunun izahna bakmak gerektiinde de, flunlar ortaya çkyor:
Birincisi, hatrlanaca üzere, bundan üç sene önce, Rusya veyahut Sovyetler Birliinin dalmas oldu; 15 cumhuriyet -dfl çemberi oluflturanlar- ayrld. Bu defa, Çeçenistan'n -ikinci çemberin birinci halkasn oluflturuyor- mevcut, 89 otonom bölgeden oluflan Rusya Federasyonunun, yeniden bir dalmasnn bafllangc olabilir hadisesi ortadadr.
Üzerinde hassasiyetle durduklar ikinci nokta, petrol meselesidir. Orta Asya'dan gelen tabiî gaz ve petrol borularyla -Kafkasya'daki, bilhassa Azerbaycan petrol boru hatlarnn kesiflme noktas Grozni olmaktadr- Rusya'nn bu alandaki hassasiyeti ve son olarak Azerbaycan ile bir Rus flirketinin de dahil bulunduu bir konsorsiyumun yapt anlaflmaya dahi, Yeltsin'in bizzat gösterdii tepki ve " bu 'pipe-line'nn Türkiye'den geçirilmesi mümkün deildir" fleklindeki ifadeleriyle, bu meseleye verdikleri önem ortaya çkyor. Hatta, o derece ki, bir Rus general Hükümete teklifte bulunuyor; "Acaba, bizim petrol politikasn yeniden gözden geçirmemiz zaman gelmedi mi?" diyor.
Bir üçüncü yönü ise -Rusya'nn bu davranflnn izah- o da, Moskova'daki kuvvet dengeleri ve iktidar kavgas. Grozni yaknna gelen 18 yaflndaki bir Rus askerine yabanc bir gazeteci, "Buraya niye geldiniz, ne savafl veriyorsunuz" diye soruyor. Rus askeri, "Moskova'daki iktidar savafln, burada bana yaptryorlar" diyor ve dorudur. Bugün, Moskova'daki hadise, aslnda kimin idarede olduu sualini akla getirmektedir. kincisi de, geçen sene, eylülün 20'sinde bafllayp, nihayet 4 ekimde, idareye karfl, o zamann Meclis Baflkan Hasbulatov ile Sayn Yeltsin'in yardmcs olan General Rutskoy'un birlikte yürüttüü harekâta karfl, -Yeltsin'in, orduyu ikna ederek- "Beyaz Saray" denilen Parlamentoyu bombalamas hadisesinden bu yana, Sayn Yeltsin, flahinlerin, yani ordunun ve Savunma Bakannn, bir bakma rehini durumuna, rehinesi durumuna gelmifl bulunmaktadr ve bugün de olan hadise budur. Sayn Yeltsin, liberallerden uzaklaflmakta, demokratik reformlardan uzaklaflmakta ve sertçi askerlerin politikasna alet olmaktadr. Bunu açkca Rus basn da ortaya koymaktadr.
Tabiî burada önemli bir baflka hadise var; o da, bu geliflmelere karfl, batnn tümüyle hareketsiz, sessiz, hatta Amerika Birleflik Devletlerinin bafllangçta bunu destekledii fleklinde yapt talihsiz bir beyan. Bu baflka bir meseleyi teyit etmektedir -ki ayn 18 inde burada yaplan görüflmelerde de bunu izah etmeye çalflmfltm- o da, her ne kadar yeni bir dünya düzeni ortaya konulmamflsa da, yeni dünya nüfuz alanlarnn hatlar ortaya çkmaktadr. Bu da, açkça, Avrupa Ktasnn, Orta ve Dou Avrupa dahil olmak üzere, kendi içinde ve Bat nüfuz bölgesi haline getirilmekte bulunduu, buna mukabil Kafkasya, Orta Asya, slam dünyasnn da, Rusya'nn nüfuz bölgesi olarak zmnen kabul edildii neticesi çkmaktadr. Bu netice dolaysyladr ki, dünyann her tarafnda hâlâ Bosna-Hersek'teki faciaya ramen, insan haklar savunuculuu ve satcln yapan ve bunu bir bask arac olarak kullanan Batl memleketler, bir avuç Çeçen'e karfl Ruslarn girifltii bu ar tecavüzleri, geceleri havadan bombardman yaplmasn -ki, bir ifadeye göre 1 000'e yakn insan ölmüfltür- buna karfl hareketsiz ve sessiz kalmasnn izah ancak burada aranlmak ve görülmek gerekir diye düflünüyorum.
Burada, tabiî, bugünki Rusya Federasyonunun, Sovyetler Birlii politikasna dönüflü de görülmektedir. Yani kzl politika, Kzlordu sözleri, üzülerek söyleyeyim, belki artk bu komünizm ifadesinden ziyade, belki de bu devletin veyahut da milletin hiç olmazsa bir ksmnn kan sevmesi hadisesiyle ifade edilen bir fley olsa gerek. Çünkü, daima, kan dökülmesi, geniflleme ve iflgal hadisesi...
Stalin'in ki, vaktiyle kendi memleketinde "temizleme operasyonu" ismi altnda, 20 milyon insan öldürdüü tarihçe bilinen Stalin'in, yine, tarihe geçmifl talihsiz bir beyan var: "1 insan öldürmek bir cinayettir; 1 milyon insan öldürdüünüzde bir istatistiktir" diyor ve o istatistii 20 milyona çkarmfltr. Bugün, yaplan da afla yukar ayn istatistiin devam hadisesidir; Çeçenistan'da yaplan, bu hadisenin, bu uygulamann devamdr. Bunu, flimdi yapmyorlar, 1944'te de, savafln hemen bitmesine yakn bir dönemde ngufllar ve Çeçenleri, o zamanki Sovyetler Birliinin içine doru büyük saylar halinde sürgün etti.
Bunun, baz tarihçilerce izah flu: Biliyorsunuz, savafltan hemen sonra Stalin'in bize verdii bir muhtra var, nota var: Kars ve Ardahan' talep etmesi ve Boazlarn kontrol hakkn istemesi. fade edildiine göre, Türkiye'yle muhtemel bir savafl halinde, Rus veya o zamanki Sovyet ordular arka cephesini, teminat altna, güvenlik altna almak için bu sürgün yaplmfltr; çünkü, tarihte, baflta 93 Harbi olmak üzere, Sovyetler Birlii veya Çarlk Rusyasnn, Osmanl mparatorluuna, Türkiye'ye tecavüzlerinde, Kafkas Bölgesindeki Müslüman Türkler ve Çeçenler dahil, arkadan vurmufltur Rus ordularn. Böyle bir ihtimali bertaraf etmek için, genifl çapl sürgünlere birçok yerlerde baflvurmufllardr ki, ayn hadise, Ahska Türkleri için de bahis konusudur.
fiimdi, garip bir durum var ortada. Bugün, Grozni'de 400 bin insan -yani, bugün dediim normal olarak- yaflamaktayd. Bu geliflmeler neticesi, Çeçenlerin eli silah tutanlarnn hepsi kendi topraklarn korumak için cephede, dierleri, akrabalarnn, yaknlarnn dalardaki yerlerine gitmifl. Halen, Grozni'de bombalanan insanlar, vaktiyle Sovyetler Birliinin Çeçenistan'a yerlefltirdii Ruslarn, yafll ve kimsesi, korumas bulunmayan kimseleridir. Kendi insannn baflna bomba yadrmay da marifet bilen bir Moskova idaresi...
Buradan, flunu çkarmak gerekiyor: Türkiye bakmndan, bu geliflmeler çok önemlidir. Kafkasya, bizim tarih boyunca ve flimdi de, güvenliimiz bakmndan en hassas bir noktay oluflturuyor. Sovyetler Birlii ve bugünkü Rusya, güvenlii bakmndan, kendi güney cephesi itibariyle buna ne kadar önem veriyorsa, ayn flekilde, hatta daha büyük ölçüde önem vermek bizim de hakkmzdr; çünkü, bizim, hiçbir zaman, bir tecavüz duygumuz, düflüncemiz ve planmz da olmad; bunun da açklkla altn çizmek lazmdr.
Bu itibarla, Rusya Federasyonunun bu hadiseyle, kvlcm büyüterek, Kafkasya'da ve ayn zamanda, belki Balkanlarda devam etmekte bulunan silahl ihtilaf da daha büyüterek, Türkiye'nin iki köflesinde yangnlar çkarma iflaretleri görülüyor ve Kafkasya'da bir genel savafl ve o genel savafl neticesi bugün hâlâ tatmin olmad Azerbaycan'a, Gürcistan'a istedii flekli vermesi ve Ermenistan'la kurduu özel iliflkiler, son yapt savunma iflbirlii antlaflmasn da daha gelifltirerek yerleflmesi ve bu suretle, bizimle olan -21 Aralk 1991 tarihinden itibaren kesilmifl- kara snrlarna geri dönmek ve Türkiye ve ran'la tekrar snr kurmas hadisesi ve bunu yürütürken çok düflündürücüdür NATO'nun buna sessiz kalmas, hareketsiz kalmas; Amerika Birleflik Devletleri kongresi cumhuriyetçi kanadnn basklaryla ancak "kan dökülmesinin düflündürücü olduu" fleklinde beyanlara gitmesi. Çünkü, halen bir Amerikan senatörü bölgede bulunuyor ve bir Amerikal gazeteci de harekât srasnda öldürüldü. Amerikan cumhuriyetçi senatörü, açkça, Çeçenlere "biraz daha dayann, yeni kongre açldktan sonra, idarenin bu tutumu deiflecek ve size her türlü yardm yapacaz" fleklinde de beyan ve ifadeleri olmaktadr; ama, her halükârda, Sayn Hükümetin hiç vakit geçirmeden bir NATO üyesi bulunan ve NATO Antlaflmas gereince kendi snrlarnn güvenlii teminat altnda olmas farazî olarak kabul edilen bir teflkilatn, bu geliflmelere seyirci kalmamas gerekir ve Türkiye'nin bunu harekete geçirmesi lazm ve kald ki, Rusya Federasyonu, sözümona barfl için iflbirlii kurulufluna dahil olmufltur, 22 Haziranda, bunu imzalamfltr; bunun, kaideleri vardr ve nihayet, ayn Rusya Federasyonu, iflte o meflhur, AGK dediimiz ve 1990 ilkbaharnda da Paris'te, çok flaflaal bir flekilde flart imzalanan ve silah kullanlmasn yasaklayan; bir nevi, milletler, devletleraras bir ahlak kodunu oluflturan Paris fiartnn da bir üyesidir. Bütün bu kurulufllar, Sayn Hükümetin harekete geçirmesi lazm. "Mesaj gönderdik" diye beyanlar var, bunu takdirle karfllyoruz; ama, mesaj çok yerden gidiyor."Takip ediyoruz" deniliyor; o da güzel bir fley. Biz de, hepimiz, takip ediyoruz; ama, bununla bir netice alnamaz.
Yine, bu hadiselere bakarak, Sayn Hükümetin daha önce ald bir karar var: Rusya Federasyonunun, Avrupa Konseyine tam üyeliini destekleme... nsaf buyurun... Avrupa Konseyinin bütün özellii ne: Demokratik hürriyetler ve insan haklar. Böyle bir tutum içinde bulunan ve üstelik de bu tutumun bir nevi kurbanlarnn da, genellikle Müslüman ve bizimle tarihî ve kültürel balar bulunan insanlardan oluflan bir memleketin, Avrupa Konseyi tam üyeliini desteklemek bize yakflr m ve bize düfler mi ve Rusya'nn, aslnda böyle bir ehliyeti var mdr? (ANAP ve RP sralarndan alkfllar)
Deerli milletvekilleri, ortada, aslnda, bu Çeçenistan olay dolaysyla, çok düflündürücü, hatta -belki, tabir sert olmakla beraber- gelecek bakmndan vahim baz tablolar ortaya çkyor. Bunu, Sayn Hükümetin, Türkiye Büyük Millet Meclisiyle birlikte ve devletin dier anayasal kurulufllaryla süratle deerlendirmesi ve devletin gelecei ve güvenlii bakmndan, yeni oluflmakta olan dengeler bakmndan, istikbalimizin teminat altna alnmasnn tedbirlerini almas lazmdr.
Ortada bir vaka var ve aslnda bu vaka dolaysyladr ki, Hükümet kanadnda skntlar yaflanyor. Bat dünyas -Amerika Birleflik Devletleri de dahil olmak üzere- souk savafln son bulmasyla Türkiye'yi terk etmifltir. stediimiz kadar yaknalm; yaptmz fedakârlklar, yaptmz katklar ve tafldmz yük... Bütün bunlar bir gerçektir. Gösterilen sadakatsizlik, vefaszlk ne derseniz deyin; ama, ortada milletleraras iliflkilerin deiflmez bir kanunu vardr; bu, karfllkl millî menfaattr; menfaatnn bittii yerde sizi brakmasdr. Bunlar söylerken, yarn burada yaplacak bir müzakereyi de düflünerek söylediimi de ifade etmek istiyorum.
Binaenaleyh, olaya yeni açlardan bakmak lazmdr. Resmen, bu ortadadr; hatta, daha acsn bizzat Sayn Bakan yafladlar: Ayn 19'unda Brüksel'de Sayn Bakanmzn önüne çkarlan Gümrük Birliiyle sözde ilgili vesika, aslnda, Türkiye'ye verilen bir ültimatomdur; teknik bir vesika deildir.
Birinci maddesi: Kbrs'n halli; yani orada Rumlar memnun edin; dolaysyla Yunanllar memnun edin.
kincisi: Yunanistan' tatmin edin, memnun edin ; yani Ege'yi de verin Kbrs'a ilaveten.
Üçüncüsü: Bu devletin hükümranln ve devlet yapsn inkâr eden bir talep. Yani, benim yargm, benim organlarm bamsz deil... Siz kendiniz istediinizi içeri attnz, emir verin çkarn gibi bir talep...
Böyle bir talep üzerine kurulu bir belge ve bunun üzerine kurulu bir randevu kabul edilir mi Sayn Hükümet, Sayn Bakanm?..(ANAP, RP, DSP ve MHP sralarndan alkfllar)
6 Marta gitmek... Benzeri bir durumu deiflik çapta 1988'de yafladk. O zamann dönem baflkan Sayn Genscher -ki, flimdi de tesadüfen Almanlar; Geenscher'in yerine Kinkel- benzeri -biraz farkl da olsa; bildiim kadaryla üçüncü maddesi sadece eksikti- bir vesika çkartt. O zamann sayn dfliflleri bakanlar bu vesikay -Bakan ve beraberinde Avrupa ifllerinden görevli bulunan Devlet Bakanmz Sayn Bozer- görüflmeyi kabul etmediler; toplanty terkettiler.
Biz esasen yirmi yirmibir yldr gümrük birliini fiilen yaflyoruz ve gelecek sene sonunda da fiilen olacak. Bunu fleklen tanmfl; veya tanmamfl, bu bir fley deifltirmez, ama benim karflma dikte eder bir eda ile bunlarn çkmas...
Bosna-Hersek'te Srplara söz geçiremeyenler, Rusya'nn bütün yaptklarna mukabil, kendisine milyarlarca dolar aktaran ve 4 Ekimde kendi Parlamentosunu bombalamfl olan Sayn Yeltsin'i Washington'un kollarn açarak kabul etmesi, dünyann yedi büyük ekonomik gücünün son Napoli toplantsna kendilerini davet edip, tam üyelie almalar ...Peki, o zaman nerede demokrasi, hürriyetler , insan haklar standartlar... Ona karfl seyirci kalanlar, bugün ne yapyor... Yani, Bulgaristan da, Romanya da Essen Zirvesine davet edilen dier alt memleketten. Bu ikisindeki demokratik hürriyetler ve insan haklar Türkiye'den çok mu ileri... Bütün bunlar söylemekten niye çekiniyoruz; bunu örenmek istiyorum. Niye çekiniyoruz... Bu komplekslerden kurtulmak lazm. Bu, bir Bat düflmanl deildir; bu sadece, bir Türk menfaatlarnn dostluudur.
Bizim hareket noktamz hep yanlfl oluyor; bunu üzülerek söyleyeyim, hep, karflmzdaki ne düflünür, onun hareketi ne olur, tepkisi ne olur... Hayr efendim, benim millî menfaatlarmn emrettii hususlar nelerdir...
Amerika Birleflik Devletleri demiyor mu ki, Bosna-Hersek'te benim millî menfaatm yok, gitmem. Bu kendisince belki doru bir hesap; ben bunu hiçbir konuda yapmyorum. Benim bütün hareketim, Amerika nasl düflünür, nasl eder, Bat dünyas ne eder; vay, Bat dan koptuk, kopacaz, diye bir vaveyla koparmak... Hayr efendim, benim millî menfaatlarm, orta ve uzun vadede neler gerektiriyorsa bunun icab yaplr; Türk hükümetlerince yaplr, Türk Parlamentosu ve milletince yaplr. (ANAP, RP, MHP ve DSP sralarndan alkfllar) Ondan sonra... Ondan sonrasn düflünmek ona düfler.
fiimdi, baknz, ayn 18'inde burada yaptmz konuflmann son cümlesi fluydu: O hazrlanan belgeyi de hatrlatarak; "Hayr demek gerektii yerde, hayr demelidir, demek lazmdr ve demekle de büyürüz" dedik. Hayr demedik; hayr deseydik, onlar düflünürdü.
Avrupa, her fleye ramen, baknz, bizden vazgeçemez, geçmiyor. Yalnz, Avrupa'da, Bat dünyasnda yerleflmifl bir yanlfl düflünce var; Türkiye'nin pamuk ipliiyle dahi balanmay kabullenecei, önüne ne konulsa kabul eden bir memleket olduu... Pamuk ipliini koparmak lazmdr; geçmiflte de kopardk.
1945 ylnda, Stalin bizim önümüze, bugünkü benzerlerinin davranfllarnn daha ötesinde, Kars ve Ardahan' talep eetmesi ve Boazlarn kontrol hakkn istedii zaman, Avrupa Birlii yoktu, NATO yoktu, Türkiye'nin o günkü flartlar malum; ama, zamann Türk Hükümeti ve devlet adamlar "biz tek baflmza da boyun emeyiz" dediler ve emediler... Emediler... (ANAP sralarndan alkfllar)
fiimdi, gelmifliz oradan bugünkü büyük bir devlet... Hakikaten, yalnz büyüklüünü; galiba, içerisinde olduumuz için, ormann içindeyken büyüklüünü göremiyoruz. Bazen, ormann içindekiler çksn da, bu ormann ne kadar muhteflem ve büyük olduunu görsün; dflardakiler gördükleri içindir ki, böyle davranyor. Rusya'nn bugünkü asabiyeti, Karadeniz Ekonomik flbirliini donma noktasna getirmesi... Niye getirdi; çünkü, burada, ekonomik üstünlük ve hâkimiyet Türklere geçer ve Türkler, çok tehlikeli bir noktaya varrlar düflüncesi ve hesabyla... Bunun da ispat ortada: Bugün, Türk müteahhitlerinin Rusya'da 4,5 milyar dolarlk projeleri var ve muvaffakyetle, baflaryla da götürüyorlar. Bu, bunlar düflünüyor, ben bunlara sahibim ve ben bunlarn sahibi olma fluurunu taflmyor ve ifade etmiyorum, hareketlerimle bunu hâkim klmyorum... Bunu tümüyle deifltirmek lazm. Geçen sefer de arz ettim; ciddî, derin bir zihniyet deiflikliine ihtiyacmz vardr ve gayet açkça arz edeyim: Eer, Sayn Kinkel'n hazrlad ve 19 Aralkta ortaya konulan vesika, 6 Martta da önümüze çkarlacaksa, Sayn Hükümetin bunu reddetmesi...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Devam edin efendim.
KÂMRAN NAN (Devamla) ...Sayn Dfliflleri Bakanmzn "toplantya gelmeyeceim" cevabn vermesi lazm; ondan sonrasn onlar düflünsünler...
Baknz, burada, size bir hususu, bir hatray dile getireyim: Biz, 1984 ylnn 30 Ocanda, seçimlerden sonra, ilk defa Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisine geri döndük. Bir kyamet, bir frtna ve zannettiler ki, bu kyamet içerisinde her istediklerini yaptracaklar. Bizim yetki belgelerimizin görüflülmesi ve oylanmas bahis konusuydu. Uzun müzakereler oldu -burada, o günlerde beraber bulunduumuz sayn arkadafllarmz çok- ama, son gün flu konuflmay yapma flerefi bana nail oldu; dedim ki: Demokrasiyi seçmek Türk Milletinin tercihidir; bu istikamette yürümek, bizim seçimimizdir. Bunu yaparken, demokratik milletler ailesi olarak sizlerle beraber yürümek tercihini de yaptk; ama, yalnz yürümekten korkmayz. Beraber yürümemizi istiyorsanz yürürüz, kararnz aksine olursa, yalnz yürümekten de hiçbir zaman korkmadk ve yine de korkmayz. (ANAP ve RP sralarndan alkfllar) E ne oldu; yetki belgelerimiz büyük çounlukla onayland... Büyük çounlukla... Bunun son senelerdeki bafllangc nedir: Eer, Türkiye, Bat Avrupa Birliinin, böyle, ucunu gösterdii savunma ortaklk statüsünü, hayr, reddediyorum, NATO içerisinde krkiki yl en büyük yükü taflyan, Varflova Paktyla olan ortak snrlarn 37'sinin sorumluluunu üstünde tutan, fert baflna en düflük millî gelir noktasna sahip olmasna ramen, Amerika'dan sonra en çok kuvvet veren bir Türkiye olarak ben, flimdi yerimden kalkp da, Bat Avrupa Birlii içinde strapontende, taburede oturmay kabul etmem, deseydi, kaybeden biz olmazdk; onlar olurdu ve inann, buna mukavemet edemezlerdi; ama, temaslarmda, flu zihniyeti ben de hep görüyorum, Bat da hep flu düflünce var -Amerika Kongresi de yüzde 10 kabul edilme flartn ileri sürerken, o düflünceyle hareket etti- Türklere ne verirseniz kabul ediyor, evet diyorlar; bu evetçilikten çkmak lazm, bir milletin onuru, millî menfaatlar bahis konusu olduu zaman, hayr demek lazm. (ANAP ve RP sralarndan alkfllar)
Size geçmifl zamanlarda bir vesileyle burada arz ettim. Japonya'nn Sony fiirketler Grubunun Baflkan -flimdi ayrld- Akio Morita'nn yazd bir kitap var; "The Japan That Can Say No" (Hayr Diyebilen Japonya) ve orada bir memleketin millî gururunun nasl ayaa kalktnn, o zatn kaleminden nasl dile getirildiini ve bunu söylerken de, açkça iki atom bombas yemifl, iflgale uramfl ve iflgal statüsü bir bakma hâlâ da devam eden bir Japonya'nn, ekonomik ve teknolojik bakmdan vard güç seviyesiyle artk evet efendimcilii kabul etmeyeceini ifade etmesi...
Peki, biz... Biz, dev bir devlet olduk. nann, dev devletiz; ama, organlarmz arasnda ayn orant olduunu da söyleyemem. Gayet açklkla söyleyeyim, kendimize baktmz zaman, bir dev devletin bafl olmaya layk myz diye baz flüphelerim var ve soru iflaretleri de kafamdadr. Bunu söylerken de, kendimi de dahil ederek, hiç kimseye yönelik söylemiyorum.
Aslnda, gittiiniz zaman, toplumda, bu arz ettiim fluur vardr; ama, bu fluuru aksiyona çevirmeye geldiiniz zaman, bir tereddüt vardr: Acaba flunu yaparsak ne olur... Baknz, ayn tereddütü, Kbrs konusunda 21 Aralk 1963'ten bafllayarak, 20 Temmuz 1974'e kadar gösterdik ve her gün vurdular kafamza. Ki, Averof o zaman Yunan Savunma Bakanyd... Yazflmalar var; yaymland da sonradan... Makarios'u uyaryor "çok ileri gidiyorsunuz, Türklerin kanunî haklarn, ahdî haklarn harekete getirirsiniz, müdahale ederler, hakl olurlar, biz zor durumda kalrz" diyor. Makarios'un cevab "hiç merak etme, bunu dilim dilim götürürüm, Türkler de hiç kprdamaz ve bunu sonuna kadar da götürürüm." Kabul etmek lazm ve bence de flükretmek lazm...
Nikos Sampson diye bir zat çkt; 15 Temmuz 1974'te bir darbe yapt; hem de Makarios'a karfl yapt; Enosis ilan etti. O zaman da, Atina'daki idare, malum, albaylar idaresi ve Ankara'da da karar alma gücüne sahip bir Hükümet vard; girdik. 11 sene bekledikten sonra girdik de kyamet mi koptu; hayr. Bütün dünya, bize, hiç olmazsa birinci hareket bakmndan hakl olduumuzu söyledi ve 20 senedir de oradayz. Orada olduumuz için de kan dökülmüyor. Binaenaleyh, meselelere bakfl açsn biraz deifltirmek lazm, yaklaflmlar deifltirmek lazmdr.
fiimdi, Yunanistan, her talebinde, Türkiye'den tepki görmedii içindir ki buralara kadar geldi. Sayn Karamanlis, Haziran 1976'da, Time Dergisine verdii bir mülakatta "Avrupa Birliine -veya o zamanki Avrupa Ekonomik Topluluuna- biz, Türkiye'ye karfl bu imkânlar kullanmak üzere giriyoruz, veto hakkmzdan vazgeçmemiz bahis konusu deildir" diye açk beyanda bulunmasna ramen, Türkiye hiçbir harekette bulunmad ve hatta, bir sayn dfliflleri bakan buralardan kalkt "Yunanistan'n tek baflna tam üye olmasndan Türkiye memnun olur" dedi. Dorusu, bu memnuniyete diyecek hiçbir fley yok; 1981 ylnda tam üye oldu, tam 13 yldr, memnuniyetten, srt-üstü yatyoruz...
Her vesileyle veto, her vesileyle üstümüze gelme hadisesi ve eer bundan memnun olunacaksa ve Kinkel da bu kâd yazdran, Dördüncü Malî Protokolu bu hale getiren yine Yunanistan deil midir?
1963 senesinde, kalkyorlar, Lozan Antlaflmas, Londra ve Paris Antlaflmalaryla silahlanmalar yasaklanmfl bulunan 12 ada ve dier bütün adalar silahlandryor ve Türkiye, o gün bugün, milletleraras bir tepki göstermiyor, hakkn savunmuyor. Biz, bir ara, flöyle bir noktaya geldik; Sayn smet nönü'nün bir sözü var "baflkalarnn, bizim için düflünmelerini bekleyemeyiz." Dorudur ve üzülerek söyleyeyim; biz, baflkalarnn, bizim için düflünmeleri tembelliine kendimizi alfltrdk; NATO bizim için düflünsün, Amerika bizim için düflünsün ve o tembellikle biz, âdeta, benliimizi kaybetmeye baflladk. Bir ara, Amerikan ambargosuyla benliimize kavufltuk; baktk ki, onlar her fleyi durdurdu; kendimize geldik, silkindik; evvela, bir millî bütünlük ruhunu harekete geçirdik ve sonra, o zamana kadar hiç yapamadmz iflleri yaptk; savunma malzemelerinin imalinde harikalar meydana getirdik. Bugün... Bugün bunu yapmyoruz.
Baknz, Çeçenistan'da bugün bu oluyorsa, bizim, Azerbaycan konusunda fazlasyla sessiz kalflmzdan oluyor. Bugün, hâlâ, Azerbaycan topraklarnn yüzde 25'i iflgal altnda bulunuyorsa, 1 milyon insan, çadrlarda, bu kfl kyamette, göçmen statüsünde ve dünyann gözleri önünde ve ilgisizlii karflsnda yaflyorsa, bunda, benim moral bir sorumluluum vardr; Bosna-Hersek'te olduu gibi. Bundan dolaydr ki, Elçibey'in düflürülmesi darbesi, Sayn Aliev'e karfl ikinci darbe, petrol meselesi, Ermenistan'n flmarkl, benim, ona mukabil yardm göndermem, hava saham açmam, kara saham açmam, hatta bir ara enerji mukavelesine kadar gitmem, bütün bu zinciri getirdi getirdi, flimdi buraya getirdi. Burada durur mu; durabilmesi için, tek kuvvet, Amerika ve Bat'nn "Hayr" demesi ve bir de Türkiye'nin, bir "Hayr" sesini yükseltmesi lazmdr.
SALH KAPUSUZ (Kayseri) fiahsiyetli dfl politikayla yaplabilir...
KÂMRAN NAN (Devamla) Mütecavize, siz, mesaj göndermekle bir netice alamazsnz. Yani, insan öldürenlere, Grozni'yi gece bombalayanlara, mesaj göndermekle, bunlarn niyetlerini ve kana olan düflkünlüünü önleyebileceinizi düflünüyorsanz, bu, hayal olur. Elimizdeki imkânlar kullanmak lazm ve kendi güvenliimizin tehdit altna girmekte olduunu söylemek lazmdr; bu milletleri, bu insanlar düflünmemiz lazmdr. Bu insanlar da, nihayet, tarih boyunca, benimle iliflkileri olan, benim için kurbanlar veren insanlardr. 1818 mam fiamil'in hareketini düflünün; Ruslara karfl verdii mücadeleyi düflünün. Bütün bunlar ortada. Tarihe bakmak lazm, deerli milletvekilleri.
Belki, bu, Çeçenistan genel görüflme önergesi bir vesile oldu; ama, bu vesileyi kullanmak lazmdr ve bu vesileyi kullanrken de, Türkiye Büyük Millet Meclisinin, bu kadar hayatî geliflmeler karflsnda, bir defa için, insaf buyurarak, mevcudunun yüzde 90'yla bulunmas lazm ve bu görüflmelerin Türkiye Büyük Millet Meclisinin hissiyatn tespit edip de dflardaki büyükelçilerimize yanstacak Dfliflleri personelinin burada oturmas lazmdr, takip etmesi lazmdr; bunun hepsini, Sayn Bakana brakmaya haklar da yoktur. Bu, saygya da aykr bir harekettir ve gelin, deerli milletvekilleri, Sayn Baflkanm; artk, dünyann bu döneminde biraz silkinelim; olaylara baflka türlü bakalm. Burada, bir, muhalefet-iktidar ayrm gözetmeye hiç kimsenin hakk yoktur; hiçbirimiz de bunu bir saniye için düflünmedik ve düflünmüyoruz da; hatta, belki de bir garabet, bu konuda, muhalefet iktidarn önünde gidiyor ve çok defa da iktidar, bu destee karfl, âdeta, müstani davranyor. Bu dönemde eer bir araya gelmezsek, bütün bu meselelerde, dünyaya da bir mesaj verircesine, Amerika Birleflik Devletleri -inann bana, Amerikan Kongresi, 103'üncü ayrlan kongre- yüzde 10 flartn koyduu zaman, Sayn Hükümet, esasen verilmesi mümkün olmayan "yüzde 10'dan vazgeçiyoruz" yerine "tümünden vazgeçiyoruz" deseydi, bugün, Amerika'yla iliflkilerimiz daha rahat olurdu; yarnki müzakereleri daha rahat yapardk. Bunlar, Amerika Birleflik Devletleriyle yeni müzakere zeminine oturturduk. nsaf buyurun, elindeki kozlar, dünyada, bu kadar bedava harcayan, yok eden baflka bir devlet bulamazsnz. Bu, birçok defa, bizim âlicenaplmzla izah ediliyor; ama, insaf buyurun biraz da, daha az âlicenap olalm; kendimizi düflünelim, Türk Milletini ve geleceini düflünelim ve flu anda flunu ifade etmemiz lazm: Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Türk Milleti olarak, kalbimiz Çeçenlerle birlikte çarpmaktadr.
Sayglar sunuyorum. (Alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ediyorum Sayn nan.
Siyasî parti gruplar adna konuflmalara devam ediyoruz.
Refah Partisi Grubu adna, Sayn Kâzm Ataolu; buyurun. (RP sralarndan alkfllar)
RP GRUBU ADINA KAZIM ATAO⁄LU (Bingöl) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; son günlerde, Çeçenistan'da ve Kuzey Kafkasya Bölgesinde meydana gelen geliflmelerle ilgili, Refah Partisinin görüfllerini arz etmek üzere huzurlarnzda bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Heyetinizi, flahsm ve Grubum adna saygyla selamlyorum.
Dünyann en büyük gücüne karfl flanl bir mücadele veren yiit Çeçen halkn ve Devlet Baflkanlarn, flahsm ve Partim adna selamlyor, kendilerine, bu kutlu mücadelede, Allah'tan, baflarlar diliyorum.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Çeçenistan ve Kuzey Kafkasya'da meydana gelen bu olaylar salkl bir flekilde deerlendirebilmek için, Çeçenistan'n tarihî geliflmesini ve Sovyet Federasyonu içerisindeki siyasî statüsünü, ksaca, hatrlamak gerekir kanaatindeyim.
Deerli arkadafllarm, Çeçenler, Kuzeydou Kafkas halklarndan olup, ikibinbeflyüz yllk bir geçmifle sahiptirler; nüfuslar 1,5 milyon civarndadr. Kuzey Kafkas halklarnn çounluu Müslümandr. 19 uncu Yüzylda, Çarlk Rusyasnn uygulad sürgün politikalar sonucu, bu halklarn önemli bir ksm, Osmanl mparatorluunda iskân edilmifltir; bugün, 3,5 milyon civar
nda Kafkas halk, ülkemizde yaflamaktadr.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Çeçenler, 8 inci Yüzylda, slam diniyle tanflmfllar; slamiyet, Hicaz'dan, önce Kafkaslara, oradan Anadolu'ya geçmifltir. Sonraki yüzyllarda; 16 nc, 17 nci ve 18 inci Yüzyllarda, slam dini, bu bölgede egemen bir din haline gelmifl, 19 uncu Yüzyldaysa, Nakflibendi ve Kadirî tarikatlar, bu bölgede son derece yaygnlaflmfltr.
Çeçenistan'n Rusya ile iliflkileri, 1556 ylnda Ruslarn Astrahan' iflgal etmesiyle bafllamfltr. Ruslar, 1800'lü yllarn sonuna kadar, Çeçenistan'da, fazla ilerleyememifllerdir. Çeçenistan direniflinde en kritik dönem, 1829-1859 yllar arasndaki "mamlar Dönemi" olarak bilinen dönemdir. Bu dönemde gerçeklefltirilen örgütlü direnifl sonucu, Rus ordularna karfl, Çeçenistan, bamszln yllarca koruyabilmifltir; ancak, 1859 ylnda fieyh fiamil'in esir edilmesinden sonra, bu direnifl -maalesef, o yllardan sonra- büyük ölçüde krlmfltr.
1900'lü yllarn baflndan itibaren, Rusya, Çeçenistan'da tam bir sürgün politikas izlemifl, Çeçen halknn ekonomik ve kültürel geliflmesine mâni olmufl, hatta, Çeçenlerin Grozni'ye girmesini bile, zaman zaman, yasaklamfltr.
1917 ylnda, bolfleviklerin iktidara gelmesinden sonra, Kuzey Kafkasya'da bamszlk hareketleri güçlenmifl ve nihayet, 1918'de, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti ilan edilmifltir.
Nihayet, 1922 ylnda, Çeçenistan'n bu cumhuriyetten ayrlmasyla Çeçen özerk bölgesi ve 1934'te de ngufl'larla beraber Çeçen-ngufl özerk bölgesi oluflturulmufl; yeni Sovyet Anayasas uyarnca da, 5 Aralk 1936'da, özerk bölgenin statüsü, Çeçen-ngufl Cumhuriyetine dönüfltürülmüfltür.
Kymetli arkadafllar, yukarda özetle izah etmeye çalfltm Çeçenlerin bu tarihî gelifliminden de anlafllaca üzere, Çeçenler, tarihin hiçbir döneminde bamszlklarn yitirmemifllerdir.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; nihayet, 1980'lerin sonlarna doru -bildiiniz gibi- izlenen açklk ve yeniden yaplanma politikalar sonucu, Sovyetler Birlii, hzl bir çözülme sürecine girmifl ve baflta Baltk Cumhuriyetleri olmak üzere, Sovyetler Birliini meydana getiren bütün cumhuriyetler, bir bir bamszlklarn ilan etmifllerdir. O tarihlerde Rusya Parlamentosu Baflkan olan Boris Yeltsin, Rusya Federasyonu içindeki özerk cumhuriyetlerin egemenlik çabalarn destekliyordu. Mesela, o günlerde, o Cumhuriyetlere hitap ederek bir açklama yapan Yeltsin "ne kadar istiyorsanz o kadar egemen olabilirisiniz" diyordu.
flte, bu süreç içinde, Çeçen Ulusal Kongresinin kendi iradesi dorultusunda ve Uluslararas nsan Haklar Komitesi gözetiminde, 27 Ekim 1991'de yaplan seçimlerde, Cahar Dudayev, halkn yüzde 92'sinin oyunu alarak Devlet Baflkanlna seçilmifl ve yeni Meclis, 1 Kasm 1991'de Çeçenistan'n bamszln ilan etmifltir. Ancak, bu geliflmeler üzerine, Moskova, Çeçenistan'da olaanüstü hal ilan ederek, Grozni'ye askerî birlikler göndermiflti; fakat, halkn youn tepkisi üzerine, bu birlikler geri çekilmek zorunda kalmflt; ta 11 Aralk 1994'e kadar.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri, bilindii gibi, bundan iki hafta önce, yani, 11 Aralk 1994 günü, Ruslar, uluslararas bütün hukuk kurallarn çineyerek,Çeçenistan'n Baflkenti Grozni'yi, fiilen iflgal etmifllerdir. Halbuki, Çeçenistan'n bamszlnn ilan, bütün uluslararas norm ve yasalara tamamen uygundur; çünkü, Çeçenistan Cumhuriyeti, Sovyetler Birlii döneminde, federal ve konfederal bir yap içinde, dier özerk cumhuriyetler gibi, yasal olarak, egemenlik hakkna sahip olmufltur. Egemenlik hakkna sahip olan cumhuriyetler ise, milletleraras hukuk açsndan, kendi kaderlerini tayin hakkna sahiptirler. Nitekim, Sovyetler Birliini oluflturan cumhuriyetlerin, dalma sürecinde, Birlikten ayrlmalar, iflte, bu, kendi kaderlerini tayin hakk çerçevesinde gerçekleflmifltir. Böylece, Çeçenistan Cumhuriyeti de Rusya Federasyonunun yeniden yaplanma sürecinde, yeniden yaplanma çalflmalarnn hiçbir aflamasnda yer almamfl, hazrlanan yeni federasyon sözleflmesini veya herhangi bir hukukî metni imzalamamfl, hukukî ve siyasî yönden hiçbir yükümlülük altna girmemifl; yani, egemen bir federe devlet olarak, kendi kaderini tayin hakkn ayrlma biçiminde kullanmfl ve Çeçenistan, kendi demokratik iradesiyle, millî bamszln ilan etmifltir.
Deerli arkadafllar, Çeçenistann bu flekilde bamszln ilan etmesiyle, Slovenya, Hrvatistan, Makedonya ve Bosna-Hersekin, Yugoslavyadan ayrlp bamszlklarn ilan etmeleri arasnda, uluslararas hukuk açsndan, hiçbir fark yoktur. Dolaysyla, egemenlik hakkna dayanarak bamszln ilan etmifl bulunan Çeçenistan Cumhuriyetini iflgal girifliminin hiçbir hakl dayana yoktur ve olamaz.
Bugün, artk, Vietnam ne kadar Amerikan topra ise, Hindistan ne kadar ngiliz topra ise, Cezayir ne kadar Fransz topra ise Çeçenistan da o kadar Rus topradr. (RP ve ANAP sralarndan alkfllar) Nitekim, bu haksz iflgal giriflimini, Rusyadaki tüm sivil toplum örgütleri, Rusya Federasyonu Parlamentosu ve hatta Çeçenleri katletmekle görevlendirilen birtakm Rus generalleri dahi, Anayasaya aykr bularak, bu iflgal giriflimini insanlk dfl bir hareket olarak deerlendirmifller ve hatta Rusya Savunma Bakan Yardmcs, Çeçenistana uygulanan bu soykrm politikasn onaylamad için istifa etmifltir.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; aslnda, Rusyann bafllatt bu iflgal hareketi, yalnzca Çeçenistana yönelik bir hareket deildir. Bu hareket, Kafkaslardaki dier cumhuriyetlere ve hatta bütün bölgeye yönelik emperyalist bir flantaj ve tehdit hareketidir ve yine Rusya'nn bafllatt bu hareket, aslnda, doalgaz ve petrol boru hatlarnn Çeçenistan'n elinden alnp Rusya Federasyonunun hâkimiyetine verilmesi hareketidir; çünkü, 1990 ylndan önce, Çeçenistan petrol gelirlerinin yüzde 98'i Moskova'ya aktarlrken, bamszlk ilanndan sonra, petrol gelirlerinin tamam Çeçenlere kalmfltr.
Dün, körfez krizinde, Kuveyt baflta olmak üzere Ortadou petrollerinin ABD ve Batl devletlere terk edilmesi karfllnda, bugün de, Rusya'nn Kafkaslardaki petrol hâkimiyetine bu ülkelerce göz yumulmaktadr. Dolaysyla, Ortadou ve Kafkasya'daki bu karflklklarn ardndaki temel sebep, ABD ve Rusya'nn, slam dünyasnn sahip olduu petrol kaynaklarnn bölüflümünden baflka bir fley deildir.
Sayn Baflkan, deerli milletveklileri; Çeçenistan Devlet Baflkan Sayn Cahar Dudayev, Rusya'nn Kafkaslardaki bu sömürü düzenini bozarak, bütün Kafkas halklarn bir konfederasyon çats altnda toplamak gibi, flerefli ve tarihî bir mücadele yapt için, Rusya, ABD ve Bat emperyalizminin çkarlarna ters düflmektedir. Bu yüzdendir ki, Çeçen Halknn yüzde 92'sinin oyuyla seçilmifl olmasna ramen, Cahar Dudayev, bu ülkelerce neredeyse terörist ilan edilmifltir. Maalesef, Türkiye, dünyayla beraber hareket etme adna, ABD ve Rusya'ya flirin gözükme uruna, Cahar Dudayev'e souk bakmakta ve âdeta, onun da, Elçibey gibi, saf dfl olmasn arzulamaktadr. Bu bakmdan, Cahar Dudayev, birkaç defa Türkiye'ye gelmesine ramen, maalesef, Sayn Demirel ve Sayn Çiller ile görüfltürülmemifltir. Hatta, ilk gelifli olan 24 Eylül 1992'de, hiçbir devlet yetkilisi kendisini karfllamamfl, kendisi de uçaktan inmemifltir; daha sonra, uçann kalkmasna müsaade edilmemifltir; zamann Cumhurbaflkan rahmetli Turgut Özal'n özel izniyle uçann kalkmasna müsaade edilmifl; bu defa, Kbrs'a gitmeye zorlanmfltr ve Kbrs'a gitmek zorunda kalmfltr.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; bu kahraman devlet baflkan, bundan birkaç yl önce, Türkiye'ye müracaat ederek, en az 10 bin gönüllü Çeçen askerinin Bosna'ya gönderilmesi için yardmc olmasn istemifl; ama, maalesef, Türkiye, bu konuda kendisine yardmc olamamfltr.
BAHADDN ELÇ (Bayburt) Yeltsin ile ayn pencereden bakyor ya!..
KÂZIM ATAO⁄LU (Devamla) Evet...
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Türkiye'nin, bu ürkek, pasif, ABD ve Rusya'nn menfatlarn ön planda tutan siyasetiyle, maalesef, Balkanlarda ve Kafkaslarda prestij ve itibar sfrlanmfltr. Bu basiretsiz ve pasif politikalar sonucu, neredeyse, Türkiye'nin güvenlii tehdit altna sokulmufltur.
Rusya'nn nihaî hedefinin, Boazlara ve scak denizlere inme arzusu olduunu göz önüne aldmzda, Türkiye'nin savunma hatlarnn Kafkaslar ve Balkanlardan baflladn kabul etmek zorunda olduumuz görülür. Bu yüzdendir ki, Türkiye, bu bölgedeki geliflmelere kaytsz kalamaz.
Sayn Baflkan, deerli arkadafllar; Rusya Parlamentosu bile, 38'e karfl 228 oyla, bu iflgalin durdurulmas yönünde karar alrken, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Türk Hükümetinin, bugüne kadar, henüz böyle bir girifliminin olmamas, ülkemizde yaflayan bütün Kafkas halklarn rencide ederken, Hükümetin ve Dfliflleri Bakanlnn, Grozni'deki sivil halka yönelik bu katliam giriflimini, Rusya'nn toprak bütünlüü çerçevesinde deerlendirmesi, kendi parlamento binasn bile bombalatacak kadar zalim olan Boris Yeltsin'e cesaret vermifltir. (RP sralarndan alkfllar)
Hükümet ve Dfliflleri Bakanl, olay, Rusya'nn toprak bütünlüü açsndan deerlendireceine, meseleye, insan haklar açsndan yaklaflmaldr. nsan haklar açsndan bile, bu iflgale ve burada meydana gelen zulme seyirci kalmak mümkün deildir; çünkü, Grozni ve çevresinde, günlerdir, sivil yerleflim yerleri bombalanmakta, çocuk, yafll ve kadn demeden sivil insanlar hunharca katledilmektedir. Eer, bir Amerikal bayan gazeteci, Rus uçaklarnn saldrsnda ölmeseydi, bu katliam, dünya kamuoyuna bu kadar bile yansmayacakt.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Çeçenistan konusunda bugün yaplacak ilk ifl, bu ülkenin bamszln tanmak ve bu konuda, dier Müslüman ülkelere öncülük etmektir. Biz, inanyoruz ki, Türkiye, bunu yaparsa, Afganistan, Pakistan, Ürdün, Kuzey Kbrs Türk Cumhuriyeti ve birksm baflka ülkeler de, Çeçenistan'n bamszln tanyacaktr. Türkiye, bu konuda, acilen, slam Konferans Örgütünü toplantya çarmal ve bütün milletleraras teflkilatlar harekete geçirmelidir.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; baflta ülkemiz olmak üzere, Balkanlarda, Kafkaslarda ve bütün Ortadou'da Haçl zihniyetinin hortlatld ve Müslüman kannn oluk oluk aktld bu çada, bölge ülkelerince önder kabul edilen ve kendisine büyük umutlar balanan Türkiye'nin, maalesef, henüz, Balkanlarla ilgili bir stratejisi yoktur. Bu olaylar karflsnda, maalesef, ülkemiz, henüz, bir millî politika oluflturamamfltr.
Sayn Baflkanm, deerli milletvekilleri; 11 Aralktan bu yana, Çeçenistan'n baflkenti Grozni ve çevresindeki sivil yerleflim birimleri, acmaszca bombalanmakta, sivil ve masum halk katledilmekte ve bu bölgede de, aynen Bosna'daki gibi, bir insanlk dram yaflanmaktadr. Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Hükümet, bu katliamlara seyirci kalamaz ve kalmamaldr. Bu bakmdan, konunun etraflca görüflülerek millî bir politika üretilmesi için Parlamentoda grubu bulunan ve bulunmayan bütün siyasî partilerce, genel görüflme açlmas yönünde bir mutabakat oluflacana inanyoruz.
Bu bakmdan,Türkiye'nin Kuzey Kafkasya'ya yönelik Türk dfl politikasnn belirlenmesi ve gerekli tedbirlerin alnmas amacyla, Anayasann ve çtüzüün ilgili maddeleri gereince genel görüflme açlmas hususunu Yüce Heyetinize saygyla arz eder, hepinizi, saygyla, sevgiyle selamlarm. (RP, DYP ve ANAP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Ataolu.
SHP ve DYP gruplarndan bir talep yok mu?
AL BRAHM TUTU (Erzincan) Var efendim.
BAfiKAN Sayn Ali brahim Tutu, Sosyaldemokrat Halkç Parti Grubu adna, buyurun.
SHP GRUBU ADINA AL BRAHM TUTU (Erzincan) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Rusya Federasyonu birliklerinin Çeçenistan'a girmeleri sonucu oluflan durumla ilgili olarak açlmas istenen genel görüflme konusunda, Sosyaldemokrat Halkç Partinin görüfllerini açklamak üzere söz almfl bulunuyorum. Sözlerime bafllarken, Yüce Meclisi sayglarmla selamlyorum.
Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Çeçenistan, Rusya Federasyonu içinde, 1 milyon 300 bin nüfuslu bir küçük bölgedir. Bu ülkeden geçen karayollar, demiryollar, boru hatlar, Çeçenistan', Güney ve Kuzey Kafkasya corafyas içerisinde önemli bir transit merkezi haline getirmektedir. Ayrca, ülkede, büyük miktarda olmamakla beraber, petrol yataklar ve rafineriler de mevcuttur.
Çeçenistan, 19 300 kilometrekarelik ufak bir toprak parças gibi görünmekle beraber, Rusya'nn planlad gibi, ileride, Azerbaycan ve Kazakistan petrollerinin Karadeniz sahilindeki Novorossisk Liman üzerinden dünyaya pazarlanmas isteniyorsa, bu petrolün, mutlaka, Çeçenistan'n baflkenti Grozni'den geçmesi gerekmektedir. Rusya Federasyonu, böylece, büyük stratejik ve ekonomik önem taflyan petrol borusunun vanasnn kontrolünü elinden kaçrmfl olacaktr.
Rusya'nn, bu vazgeçilmez ekonomik çkar yannda, siyasî yönden de Kuzey Kafkasya'da bafllayacak bir özgürlük hareketinin, bu bölgenin dier Müslüman halklarn oluflturan ngufllara, Dastanlara, Karakalpaklara, Osetlere, Kabartaylara da sçrayabileceini hesaplayarak, bu endifleyle, Çeçenistan'a müdahale ettii anlafllmaktadr.
Bilinecei üzere, Çeçenistan, Sovyetler Birliinin dalmasndan önce, Rus ordusu içinde bir hava generali olan Dudayev'in cumhurbaflkan seçilmesinden hemen sonra, 4 Kasm 1991 tarihinde, tek yanl olarak, bamszln ilan etmifltir.
Bildiimiz gibi, Çeçenistan'n bu bamszlk ilann, baflta Rusya Federasyonu olmak üzere, hiçbir ülke kabul etmemifl ve tanmamfltr. Rusya Federasyonu, uzun süre ülkeyi meflgul eden birçok önemli sorun yüzünden, Çeçenistan konusunun üzerine hemen gidememifl; ancak, bu ülkeye ekonomik ambargo koyarak, Dudayev'i ve kurmaya çalflt yönetimi zora sokmay tasarlamfltr. Bundan sonra, Dudayev'e karfl, muhalif güçler tarafndan baflarsz suikastlerin düzenlendii bilinmektedir. Bunlardan bir sonuç alnamaynca, Rusya'nn, dank bir flekilde bulunan Dudayev karfltlarn kflkrtp, yönlendirerek, hatta bunlara silah salayarak rejimi devirmeye gayret ettiine dair güçlü flüpheler mevcuttur. Bu çabalar da baflarszlkla sonuçlannca, Grozni'ye -Rusya'ya olduklarndan hiç kuflku duyulmayan- birtakm meçhul helikopter ve uçaklar tarafndan bombalar atlarak, halka gözda verilmeye çalfllmfl ve bu flekilde, Çeçenler sindirilmek istenmifltir.
Bu arada, Dudayev'e muhalif güçler -Rus yöneticilerinin devaml olarak inkâr etmelerine karfln- Rus askerleri tarafndan takviye edilmifl; hatta, Çeçenler, geçen kasm ay sonunda yaptklar baz çatflmalar esnasnda, bu askerlerden 70 kadarn da esir almfllardr.
Rusya Federasyonu, sonunda kesin sonuç almak gayesiyle, 11 Aralk 1994 günü, Çeçenistan'daki anayasal düzeni yeniden tesis etme bahanesini ileri sürerek, bu ülkeye müdahale etmifltir. Bu hareket, ülkemizde büyük bir kayg, üzüntü ve infialle karfllanmfltr. fiüphesiz, Türkiye, uluslararas hukukun getirdii "snrlarn korunmas ve deiflmezlii" ilkesine ciddiyetle baldr. Ülkemiz, Avrupa Güvenlik ve flbirlii Örgütünün aktif bir üyesi olarak, Azerbaycan ile Ermenistan arasndaki Dalk Karaba sorununun, bu çok önemli temel ilkeden hareketle çözülmesi yönünde büyük gayret sarf etmektedir.
Ayrca, ülkemizde zaman zaman karfllafltmz tüm olumsuz koflullara ramen, srarla sürdürdüümüz, barfl içinde bir arada yaflama ve kalknma anlayflmz da bizi böyle davranmaya zorlamaktadr.
Bununla beraber, Çeçenistan'n, Rusya'nn karflsnda vermeye çalflt özgürlük savaflna, Çerkez, Dastanl, ngufllu, Karaçayl, Ukraynal, Baltkl çok sayda gönüllünün katld göz önüne alnrsa, Kuzey Kafkasya bölgesini, eski Yugoslavya gibi bir savafl alanna çevirebilecek bu olayn, kanl bir çatflmaya dönüflmeden, görüflmeler yoluyla barflç ve kalc bir çözüme kavuflmas, tarafmzdan içtenlikle istenmektedir.
Çeçenlerin, aslnda, tarih boyunca, komflular Dastanllar ve ngufllarla beraber, Rus hâkimiyetine karfl savafltklar bilinen açk bir gerçektir. Çarlk Rusyas devrinden beri, savaflç, kahraman ve sert mizaçl Çeçenlerin, mücadele gücünü Ruslar gayet yakndan tanmaktadr. fieyh fiamil destanlar da ülkemizde çok iyi bilinmektedir. Hakl davalar uruna ölümü hiç çekinmeden göze alabilecek bu ulusun, bütün imkânszlklara karfln, hiç düflünmeden, tüm gücüyle, Ruslara karfl sonuna kadar mücadele edeceine yürekten inanyoruz.
Rusya Federasyonu birlikleri, bir süre sonra Grozni'yi iflgal etseler dahi, büyük bir olaslkla, burada fliddetli bir gerilla savaflyla karfl karflya kalacaklar ve yine büyük olaslkla Rusya, Afganistan'da olduu gibi, bir bataa saplanacaktr. Bu da, hiç kuflkusuz, Rusya'da büyük ekonomik ve siyasî çalkantlar yaratacak ve dolaysyla, Yeltsin'in iktidarnn sonunu getirebilecek sonuçlar da ortaya koyacaktr.
Yine, ayrca, nguflistan ve Dastan üzerinden Çeçenistan'a doru harekete geçen Rus birliklerinin, Müslüman ngufl ve Dastan halklar tarafndan engellendii ve bu operasyon esnasnda, ölümle sonuçlanan çatflmalar olduu göz önüne alnrsa, savafln süratle kzflmasnn ve bölgedeki dier Müslüman halklara sirayet etmesinin büyük bir olaslk olduu da göz önünde bulundurulmas gereken bir gerçektir. Bu flekilde, Rusya Federasyon mozaiinin büyük zarar görecei ve bölgede çok kan akaca açk bir gerçektir.
Çeçenistan'n, Rusya Federasyonu snrlar içinde olduu flüphe götürmeyen bir gerçektir. Bu, herkes gibi, bizim de kabul ettiimiz hukukî bir gerçektir; ama, bununla beraber, Rusya'nn, Çeçenistan'a müdahale ederken, insan haklarna aykr davranfllarda bulunmamas da bir zorunluluktur. Çamzda, hiçbir hukuk kural, bir bölgede anayasal düzeni tesis etmek için dahi olsa o bölgedeki masum insanlarn katledilmesine izin vermemektedir; veremez de. Yafladmz dünyada, böyle bir hak, hiçbir ülkeye tannmamaktadr. Bu hareketi mazur görmek olas deildir.
Bat uygarl için, insan haklarna saygl olma kavram, çeflitli çkarlara göre deiflebilen bir ilke deilse, çifte standartlar terk edilerek -bu vahim olay, Rusya'nn bir iç sorunu olarak düflünülse dahi- masum insanlarn zarar görmesine, dünya kaytsz kalmamaldr.
Sayn Cumhurbaflkanmz, Sayn Baflbakanmz ve Sayn Bakanmz, durumun tehlikelerine, durumun ciddiyetine iflaret ederek, konuya barflçl ve kalc bir çözüm bulunmas ve bunun için de, öncelikle bir ateflkesin salanmas konusunda, Rusya Federasyonunun yüksek muhataplar nezdinde gerekli giriflimleri yapmfllardr.
Uluslararas camia, Amerika Birleflik Devletleri de dahil olmak üzere, aynen Bosna-Hersek'te olduu gibi, flimdilik, duruma seyirci kalmaktadr; ama, Rusya, topyekûn bir savafla giriflir ve bölgede çok kan dökülürse, Bat'nn da, suskunluundan vazgeçecei kuflkusuzdur. Genifl boyutlara ulaflabilecek böyle kanl bir sonucu beklemeden, Batl devletlerin, Rusya'y, flimdiden, aklc yola sevk etmesinde sonsuz yarar olduunu düflünüyoruz.
Ayrca, son günlerde, Moskova'da, Çeçenistan'a müdahale konusunda, Yeltsin'e karfl sivil ve askerî kesimde fliddetli bir muhalefetin olufltuu ve ciddî tepkilerin doduu gözlenmektedir. Birkaç istisna hariç, Rus siyasetçileri arasnda, anlaflmazln, barflç yollardan çözümü için, siyasî görüflmeler yolunun yeterince kullanlmamfl olduu görüflü hakimdir. Bunlar, her türlü çabann sarf edilerek, kaba kuvvete baflvurulmadan, meseleye siyasî bir çözüm bulunmasn istemektedirler.
Ordu içerisinde de, yüksek rütbeli baz generallerin Çeçenistan cephesinde görev almay reddettikleri bilinmektedir. Baflka bir deyimle, Ruslarn, Çeçenistan için savaflmak ve ölmek istemedikleri anlafllmaktadr; bu da, yerinde ve doru bir davranfltr diye düflünüyoruz.
Sayn milletvekilleri, Rusya Federasyonu askerî müdahaleye girifltiinde, bu operasyonu, krksekiz saat gibi çok ksa bir zaman süresi içerisinde tamamlayacan tasarlamaktayd; fakat, flu ana kadar geçen iki haftalk zaman süresince, Çeçen halknn azimli iradesi, direnci krlamadna göre, bu sonucun Rusya açsndan çok kolay olmayaca ve çok uzun bir süreyi alaca da anlafllmaktadr.
Dier taraftan Ruslarn çok çekindii güçlü Çeçen mafyasnn da fliddet eylemlerine baflvurarak, Rusya'nn altn üstüne getirebilecek imkânlara sahip olduu ve çeflitli fliddet eylemlerine giriflebilecekleri, alnan duyumlar arasndadr. Moskova'da, flimdiden, bu konuda youn güvenlik önlemleri alnd duyulmaktadr.
Bütün bu olumsuzluklara ramen, Yeltsin'in bu müdahaleden vazgeçerek kuvvetleri geri çekeceini düflünmek de pek olas gözükmemektedir.
Hatrlanaca üzere, Sovyetler Birliinin dalmasndan sonra, onun mirasçs olan Rusya Federasyonu, ülkenin eski corafyas üzerinde yeniden hâkimiyet kurma çabalarna giriflmifltir. Bu plann parçalar olarak, Rusya'nn, özellikle Kafkasya'da askerî üsler kurma, snrlara Rus askerleri yerlefltirme gibi operasyonlara baflvurduu görülmektedir. Ayrca, Sovyetler Birliinden ayrlmfl olan yeni bamsz devletlerin petrol ve doalgaz gibi kaynaklarn, kendi kontrolü altnda tutma yolunda politikalar da izlemifltir.
Moskova'nn, Birleflmifl Milletler Örgütünün üyeleri olan Bamsz Devletlere karfl, bu açk niyet ve hedeflerini gerçeklefltirebilmek için çaba sarf ettii bilindiinden, hukuken kendi snrlar içinde bulunan Çeçenistan önünde baflka türlü hareket etmesini beklemek de abesle ifltigal olacaktr.
Türkiye'nin bu konuda izlemesi gereken politikaya gelince: Hükümetimiz de, kamuoyumuz da, Çeçenistan'daki geliflmeler karflsnda, ne kadar duyarl olunursa olunsun, itidalli ve dengeli davranmak zorunluluunda bulunmaktadr.
Ülkemiz, kuzey komflusu Rusya ile beflyüz yl aflkn bir süredir youn iliflkiler içinde bulunmaktadr. Hükümetimiz, bu çok deer verdiimiz iliflkileri, ekonomik, ticarî ve kültürel boyutlaryla çeflitli sahalara yayarak, zaman içinde gelifltirmeye gayret etmektedir.
Son yllarda, bamszlklarn kazanmfl Orta Asya ülkeleriyle yaknlaflmaya çalflmamz, Rusya Federasyonu aleyhine bir hareketmifl gibi alglanmamaldr; tam tersine, evrensel barfl anlayflmz çerçevesinde, Rusya Federasyonu ile olan dostluumuzu zedelemeden, Orta Asya'daki ve bölgedeki dier ülkelerle yakn iliflkilerimizi pekifltirebileceimizi, bu iki ayr konuyu bir arada baflaryla gerçeklefltirebileceimizi düflünüyoruz. Bu amaç dorultusunda, kültür birlii içinde bulunduumuz Çeçenistan halknn meselesine, kan dökülmeden barflç bir çözüm bulunmasn, Sosyaldemokrat Halkç Parti Grubu adna içtenlikle diliyor ve istiyoruz.
Türkiye'nin, diplomatik sahadaki giriflimlerini srarla devam ettirirken, Rusya'y lüzumsuz yere kflkrtacak ve rahatsz edecek söz ve hareketlerden kaçnmas gerektiine de inanyoruz.
FETHULLAH ERBAfi (Van) Olmaz.
AL BRAHM TUTU (Devamla) Sözlerimi bitirmeden, ANAP Grubu adna konuflan Sayn nan'n, özellikle son Avrupa Birlii, Gümrük Birlii konusunda söylediklerinin ,birazck, çifte standard yansttn söylemek istiyorum.
Deerli arkadafllarm, öncelikle, bugün, ülkemizin karfl karflya bulunduu durumu da iyi gözlememiz gerektiini ve ülkemizin, uluslararas platformlarda güçlü olmasnn yolunun; içeride güçlü olmasndan geçtiini, içeride sosyal barfl, siyasal barfl, toplumsal barfl salamasndan geçtiini bir kez daha belirtmek istiyorum.
Bunun için de, her ne kadar, uzun sabr gerekiyor desek de, her ne kadar, birileri, bazlar tarafndan, ülkemiz o düzeyde deil dense de; gerçek anlamda evrensel bir demokrasinin, tüm kurum ve kurallaryla yerlefltirilmesinden geçtiini de bilmemiz gerekmektedir.
Tüm siyasal partilerimiz olarak, böyle bir demokrasiyi kurumsallafltrmak için, elimizden gelen çabay harcamamz gerektii ve böylece, ülkemizin uluslararas platformlarda da çok güçlü olacan belirtmek istiyorum. ANAP Grubu baflta olmak üzere, tüm siyasal parti gruplarndan da, bu destei salamalarn diliyorum.
Deerli arkadafllarm, sözlerimi bitirirken, bu genel görüflmenin açlmasnn gerekli olduunu düflünüyoruz ve Sosyaldemokrat Halkç Parti Grubu olarak buna olumlu oy vereceimizi belirterek, tümünüzü en içten sayglarmla selamlyorum. (Alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Tutu.
Doru Yol Partisi Grubu adna Grup Baflkanvekili Sayn Nevzat Ercan; buyurun efendim. (DYP sralarndan alkfllar)
DYP GRUBU ADINA NEVZAT ERCAN (Sakarya) Sayn Baflkan,sayn milletvekilleri; Çeçenistan ve Kuzey Kafkasya bölgesinde meydana gelen son geliflmelerle ilgili genel görüflme açlmasna iliflkin önerge üzerinde, Doru Yol Partisi Grubu adna söz almfl bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Heyetinizi saygyla selamlyorum.
Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Doru Yol Partisi Grubu olarak, Çeçenistanda meydana gelen olaylar üzüntüyle karfllyor ve geliflmeleri yakndan izliyoruz; çünkü, Türkiyenin, bu bölgeyle, tarih, kültür ve akrabalk balar bulunmakta ve Türk Milleti, Kafkasyada istikrar bozan silahl uyuflmazlklara bir yenisinin eklenmifl olmasndan, büyük endifle ve üzüntü duymaktadr.
Bugün, Çeçenistanda bir savafl yaflanmaktadr. En temel hakkn, kendi kaderini belirleme hakkn kullanmak isteyen bir halkn var olma savafl sürmektedir. Bu savafl, sadece Çeçenistanla snrl deildir. Kafkas halklarnn ayrlmaz bir parças olan Çeçen halkna saldr, bölgede yaflayan bütün halklara yaplmfltr. Çeçenistana yaplan müdahele, ayn zamanda, insanî deerler taflyan herkese karfl bir saldrdr. Yeni bir Afganistan, yeni bir Bosna yaratlmasna karfl olan herkesin, Çeçen Halknn direnifline omuz vermesi kaçnlmazdr ve bir insanlk borcudur.
Deerli milletvekilleri, çok ksa olarak, Çeçenlerin tarihî sürecine deinmek istiyorum. Bildiiniz gibi, Kuzey Kafkasyada yaflayan Çeçenler, Kuzeydou Kafkas halklarndandr. Kafkasya bölgesi, gerçekten de, etnik açdan çok çeflitli bir mozaie sahiptir. Bölge milletleri, öteden beri -tarih olarak- Ruslara karfl direnen, savaflan milletler olarak bilinir. 5 milyon insann yaflad bu bölgede birçok cumhuriyet vardr. Bu halklarn büyük çounluu Müslümandr. Çeçen-ngufl Cumhuriyetinde, 1989 yl verilerine göre, 1,3 milyon insan yaflamaktadr. Bunlarn, yüzde 55'ini Çeçenler, yüzde 12'sini ngufllar ve yüzde 22'sini Ruslar oluflturmaktadr.
Refah Partisi sayn sözcüsünün söyledii gibi, Çarlk Rusyasnn uygulad sürgün politikas sonucu, yllar yl, deiflik corafyalara sürülmüfllerdir. flte, bu sebeple de günümüz Türkiyesinde, yaklaflk 3,5 milyon Kuzey Kafkasyalnn yaflad tahmin edilmektedir.
Ruslar, 18 inci Yüzyln sonlarnda, Dou Kafkasya'y iflgale baflladklarnda, mam Mansur liderliindeki Çeçenler, alt yl süreyle büyük bir direnifl göstermifllerdir. 1830 ylnda, Dastanl Gazi Muhammed'in çarsyla, bütün Kuzey Kafkasya kavimleri, Ruslara karfl savaflmfllardr. Özellikle, fieyh fiamil liderliinde, Ruslara karfl, yirmibefl yl amansz bir mücadele verilmifltir. fiubat 1917'de Rusya'da monarflinin yklmas ve Ekim 1917'de bolfleviklerin iktidar ele geçirmesi üzerine, Kuzey Kafkasya'da bamszlk hareketleri güçlenmifl ve 11 Mays 1918'de Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti ilan edilmifltir; ancak, 1919 fiubatnda, Çarlk yanls ordular, Çeçenistan' yeniden iflgal etmifltir.
1922'de Çeçen, 1924'te ngufl özerk yönetim birimleri kurulmufl; bu iki bölge 1934'te birlefltirilerek, iki yl sonra da Çeçen-ngufl Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmufltur. 23 fiubat 1944'te, Moskova'nn ald bir kararla, Çeçen, ngufl, Karaçay ve Balkar Halklarnn, Kuzey Kafkasya'dan, Kazakistan ve Orta Asya'ya sürgün edilmeleri kararlafltrlmfl ve Çeçen-ngufl Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti böylece lavedilmifltir. Ancak, 1954'te Stalin'in ölümünden sonra, Çeçenlere, anayurtlarna dönme hakk tannmfl ve 9 Ocak 1957'de Çeçen ngufl Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti yeniden kurulmufltur. Çeçen Halk, sürgünün açt yaralar iyilefltirmek için, yllar yl zorlu bir mücadele vererek gelmifltir bugünlere.
Sayn Baflkan, muhterem milletvekilleri; Sovyetler Birliinde, 1985 sonrasnda bafllayan açklk ve yeniden yaplanma politikalar, Sovyetler Birliinin dalma sürecini de gündemine getirmifltir. lk olarak Baltk cumhuriyetlerinde bafllayan bamszlk mücadeleleri, daha sonra Sovyetler Birliinin tamamn etkisi altna almfltr. Çeçenistan'daki muhalefeti, Çeçen Ulusal Kongresi örgütlemifltir; kasm 1990'da, bu örgütün baflkanlna, asker kökenli Dudayev getirilmifltir. Dudayev, 27 Ekim 1991'de yaplan seçimlerde de Devlet Baflkanlna seçilmifltir. Bu seçimi takiben, 1 Kasm 1991'de Çeçenistan'n bamszl ilan edilmifltir.
flte, bu geliflmeler üzerine, Moskova, 7 Kasmda Çeçenistan'da olaanüstü hal ilan ederek, Baflkent Grozni'ye askerî birlikler göndermifltir; fakat, halkn youn tepkisi sonucu, bu birlikler geri çekilmek zorunda kalmfllardr, ta ki, 11 Aralk 1994 tarihine kadar. Yine hepimizin bildii gibi, bu tarihte, Yeltsin'in, Budapeflte'de yaplan AGK zirvesinden Moskova'ya dönmesinden sonra, 11 Aralk sabah, Rus birlikleri üç ayr yönden, Çeçenistan'a karfl harekâta giriflmifllerdir. Bu harekât, Sovyet askerlerinin 1979 Aralk aynda Afganistan'a müdahalesinden bu yana en büyük askerî operasyonu teflkil etmektedir.
Yeltsin yönetiminin sorunun çözümü için güç kullanmas, kendi ülkesi içinde de büyük tepki dourmufltur. Devlet Dumasnda, Jirinovski'nin baflnda bulunduu Liberal Demokrat Parti hariç, hemen hemen dier bütün partiler, sorunun barflç çözümü için, siyasî yollarn yeterince kullanlmadn ileri sürmüfllerdir.
Rusya Federasyonu Parlamentosu Savunma ve Güvenlik Komisyonu Baflkan Yuçenkov'un, Rus demokratlar olarak, Yeltsin'in, Çeçenistan'daki irenç politikasn artk desteklemek istemediklerini, Cumhurbaflkannn görevden alnmasn önereceklerini açklamas çok dikkat çekici olmufltur. Bu arada, Komünist Parti de dahil baz çevrelerin, srf Yeltsin'e muhalefet ve onu müflkül duruma düflürmek amacyla, olay istismar etme niyetlerinin de ayrca gözlendii ifade edilmektedir.
nguflistan ve Dastan, topraklarndan geçerek Çeçenistan'a giren Rus askerlerine, Moskova'nn güç kullanmasna, bu askerî harekâta karfl en fliddetli karfl koyan özerk cumhuriyetler olmufllardr. Tataristan Cumhurbaflkan fiamiyev de, çok ihtiyatl bir açklama yaparak, barflç çözüme taraftar olduunu ortaya koymufltur.
Bamsz Devletler Topluluu ülkelerinde bu konuda açklama yapan Azerbaycan, Kazakistan ve Belarus, sorunun çözümünden yana, benzer flekilde açklamalarda bulunmufl ve sorunun, barflç yollarla çözümünü önermifllerdir.
Yine, Letonya ve Estonya Cumhurbaflkanlar, halkn bamszlk arzusunun özünü oluflturan bu uyuflmazln, barflç ve siyasî yollarla halledilmesi gerektiini ifade etmifllerdir. Birleflmifl Milletler sözcüsü, Amerika Birleflik Devletleri Baflkan ve Fransa Dfliflleri sözcüsü, yaptklar açklamada, olayn, Rusya Federasyonunun bir iç ifli olduunu vurgulamfllar, kan dökülmesinden duyulan endifleyi dile getirmifllerdir. ngiltere Dfliflleri Bakanl tarafndan da, kan dökülmesinin bertaraf edilmesi ve soruna, müzakerelerle çözüm bulunmas ümidi ifade edilmifl, tüm ilgili taraflara, kuvvet kullanlmasndan imtina ve insan haklarna sayg çarsnda bulunmufltur.
Ruslarn askerî harekâtna en ciddî tepki ise, Ürdün Temsilciler Meclisinden gelmifl ve 7 Aralk günü yaplan açklamada, hürriyet ve self- determinasyon rüzgârlarnn estii bu dönemde, uluslarn özgürlüklerine kavuflmasnn fliddet ve ateflle önlenemeyecei belirtilmifltir.
Bugüne kadar, slam ülkeleri arasnda, askerî harekât müteakip, tek tepki Suudi Arabistan'dan gelmifltir. 12 Aralk günü, Kral Fahd baflkanlnda toplanan Bakanlar Kurulu sonrasnda, Suudi Arabistan'n, Rusya'nn, Çeçenistan'a müdahale etmesinden ve Çeçen topraklarnn bombalanmasndan üzüntü duyduu; ayrca, Müslüman ve dost ülkeleri, Rus saldrsnn durdurulmas için çaba sarf etmeye davet ettii açklanmfltr.
Türkiye, gerek askerî harekât öncesinde gerek hakekâtn bafllamasn müteakip tepkisini açklayan ilk ülke olmufltur. 1 Aralk 1994 tarihinde yaplan açklamada, ilgililere, aralarndaki sorunlara müzakereler yoluyla, demokratik geleneklere ve insan haklarna sayg temelinde, siyasî ve meflru çözümler bulmalar çarsnda bulunulmufltur. 11 Aralk 1994 tarihinde yaplan açklamada ise, daha önceki çar yinelenmifl, bölgeye yakn, tarihî ve kültürel balar bulunan Türk Milletinin, Kafkasya'y sarsan silahl ihtilaflara bir yenisinin eklenmesinden büyük endifle duyduu dile getirilmifltir. Tüm ilgililerin, kan akmasna engel olmalar gerektii özellikle vurgulanmfltr.
12 Aralk günü de, Rusya Federasyonu Büyükelçisi davet edilerek, Hükümetimizin, Çeçenistan'daki askerî harekâtla ilgili endifleleri bildirilmifl, can kaybnn önüne geçilmesine, özellikle sivil halkn korunmasna atfettiimiz önem vurgulanmfl ve bölgede, yeni kin tohumlar atlmasna engel olunmasnda büyük yarar gördüümüz ifade edilmifltir.
Dudayev, 17 Aralk 1994 günü Sayn Cumhurbaflkanmza bir mesaj göndererek durumun tehlikelerine iflaret etmifl ve ihtilafn barflç bir çözüme kavuflturulmasn arzu ettiklerini belirtip, çatflmalarn durdurulmas için Türkiye'nin yardmc olmasn talep etmifltir. 17 Aralk günü, ültimatom süresi sona ermeden, Sayn Cumhurbaflkanmz ve Sayn Baflbakanmz tarafndan Rusya Federasyonu Cumhurbaflkan ve Baflbakanna birer mesaj gönderilerek, sorunun barflç yollarla çözüme kavuflturulmas imkânlarnn arafltrlmas talep edilmifltir. Ayrca, Hükümetimiz tarafndan da, bu konudaki açklamalar, zamannda ve yerinde yaplmfltr. Öyle ki, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Çeçenistan'daki çatflmalarn trmanmaya devam etmesinden büyük endifle duyduunu ifade ederek, "çocuk, kadn, yafll dahil halen 200 bin dolaynda sivilin yaflad belirtilen Baflkent Grozni üzerinde younlaflan top atefli ve hava saldrlarnn masum canlar almas kaçnlmazdr" demifl; filhakika, aralarnda uluslararas basnn, yani bir yabanc gazetecinin de bulunduu çok sayda masum sivilin hayatn kaybettii hatrlatlarak, tekrar tekrar dikkat çekilmifltir.
Türk Hükümeti, böyle bir fliddetle ulafllacak sonucun kalc olabileceine ve bir yarar salayabileceine kesinlikle inanmamaktadr. Ar kfl flartlarnda Grozni'de skflan ve bombardman altnda kalan siviller ile hayatlarn kurtarmak için yollara düflen onbinlerce mültecinin, her fleyden önce yaflama hakkna sayg gösterilmesi ve koruma altna alnmas istenilmifltir.
Türk Hükümeti, sivil halka her türlü acil insanî yardmn derhal gönderilmesi için kendine düfleni yapmaya hazr olduunu açklamfltr. Ayrca, tüm askerî harekâtn durdurularak, ihtilafa barflç yöntemlerle çözüm aranmasnn kolaylafltrlmas çarsnda bulunmufltur.
Deerli milletvekilleri, Bat dünyas, Bosna-Hersek konusunda olduu gibi, bu konuda da -üzülerek söylemeliyiz ki- çeliflki içerisindedir. Bir yandan, insan haklarndan bahsedip, sorunun barflç yollardan çözülmesini tavsiye ederken, dier taraftan, olayn, Rusya'nn bir iç sorunu olduunu açkça vurgulayabilmektedir. Bu tanmn sonucu, olaylara seyirci kalmaktan baflka bir flekilde ifade edilemez.
Olay, sadece Rusya'nn bir iç sorunu olarak deerlendirmek, acaba ne kadar dorudur?.. Uluslarn kendi geleceklerini belirleme hakk, 20 inci Yüzyln bafllarndan itibaren tüm dünyada kabul gören ve nsan Haklar Evrensel Bildirgesi, Helsinki Nihaî Senedi ve Paris fiart gibi uluslararas sözleflmelerde açkça tannan bir haktr. Çeçenistan'n bamszlk ilan, ayn zamanda, mevcut uluslararas -iflte bu saydm- norm ve yasalara da uygundur.
Çeçenistan, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliini oluflturan ve Sovyet Federasyonu Sosyalist Cumhuriyetine bal bir özerk cumhuriyet statüsündeyken, imzalanan bir seri anlaflmaya imza koyup koymamfl olmasn da, bamszlk ilannn yasal olup olmad noktasnda deerlendirmeye tabi tutmak gerekmektedir.
Sovyetler Birliini oluflturan cumhuriyetlerden biri olarak, Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti de eski yasalarn deifltirmifl, Devlet Baflkan Yeltsin'e bal birlikler tarafndan ve fiilen, fiziksel olarak kapatlmfl, devlet, yeni seçimler ve anayasa temelinde yeniden örgütlenmifltir.
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birlii döneminden kalma yasalar yürürlükten kaldrld için, Rusya Sovyet Federasyonu Sosyalist Cumhuriyetini oluflturan federe birimlerin; yani, özerk cumhuriyetlerin arasndaki iliflkilerin yasal çerçevesinin oluflturulmas gündeme gelmifltir.
flte, bu dorultuda, 31 Mart 1992'de, ksaca Rusya Federasyon Anlaflmas olarak bilinen, Rusya Federasyonu içindeki egemen cumhuriyetlerin iktidar organlar ile Rusya Federasyonunun devlet iktidar federal organlar arasnda, yasama ve yetkinin datm üzerine anlaflma imzalanmfltr.
Anlaflmann girifl bölümünde de açkça belirtildii gibi, federasyon anlaflmas, Rusya Federasyonunun egemenlik deklarasyonu ile Rusya Federasyonu içindeki cumhuriyetlerin egemenlik deklarasyonlar temelinde imzalanmfltr; yani, eski Rusya Sovyet Federasyonu Sosyalist Cumhuriyeti içindeki cumhuriyetlerin egemenlik hakk açkça tannmfltr ve bu hak temelinde, yeni federasyonun yasal çerçevesinde kurulmufltur. Rusya Federasyon anlaflmasn, o tarihteki Tataristan ve Çeçen-ngufl Cumhuriyetleri imzalamamfllardr. 12 Aralk 1993 günü yaplan Rusya Federasyonu yeni anayasa ve parlamento seçimlerine de bu iki cumhuriyet katlmamfltr. Bu durumda, Çeçenistan'n Rusya Federasyonuna bal olduunu belirten hiçbir anlaflma yoktur. Çeçenistan sorununun...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Devam edin Sayn Ercan.
NEVZAT ERCAN (Devamla) Hemen bitiriyorum efendim.
...Rusya'nn toprak bütünlüü içinde çözülmesi yolundaki önerilerin de, izah etmeye çalfltm biçimde, yasal dayana bulunmamaktadr.
Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; özetle, bölgede barfl ve istikrarn yeniden tesisi için, öncelikle çatflmalarn durdurulmas, soruna müzakere zemininde barflç bir çözüm aranmas ve tüm ilgililerin, uluslararas norm ve standartlara göre, itidal içinde hareket ederek çözüm aramas gerektiini düflünüyoruz.
Bu duygu ve düflüncelerle, genel görüflme açlmas istikametinde oy kullanlmasn Yüce Meclise arz ediyor, hepinize sayglar sunuyorum.
Teflekkür ediyorum Sayn Baflkan. (DYP ve RP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn Ercan.
Sayn milletvekilleri, Hükümet ve Gruplar adna görüflmeler tamamlanmfltr. fiimdi, sra, önerge sahiplerine gelmifltir. Üç önergeyi birlefltirdiimiz için, üç önerge sahibine de konuflma hakk domufltur.
Sayn fiener, bu aflamada m konuflacaksnz, yoksa genel görüflme srasnda m konuflacaksnz?
ABDÜLLATF fiENER (Svas) Bu aflamada...
BAfiKAN Bu aflamada konuflmak istiyorsunuz.
Sayn Abdüllatif fiener, Sayn Muhsin Yazcolu ve Sayn Muharrem fiemsek'e srasyla söz vereceim.
Önerge sahiplerinin görüflme süreleri 10'ar dakikadr.
Buyurun Sayn fiener.
ABDÜLLATF fiENER (Svas) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Çeçenistan ve Kuzey Kafkasya'daki geliflmelerle ilgili olarak vermifl olduumuz genel görüflme önergesinin Meclis gündemine alnarak bugün görüflülmesini salayan ve Danflma Kurulunda bunu olumlu oylaryla destekleyen, grubu bulunan partilere teflekkür ediyorum. Geç de olsa, hazrlamfl olduklar ayn konudaki önergelerle Meclise baflvuran dier arkadafllarmza da teflekkür ediyorum.
Ancak, burada, görüflmeler devam ederken, baz grup sözcülerinin ve özellikle Sayn Bakann, bütün dünyay dolaflrken bir türlü Kuzey Kafkasya'ya ve Çeçenistan'a geçemeyiflini de yadrgadm belirtmek istiyorum. (RP sralarndan alkfllar) Özellikle Sayn Bakann, önergemizdeki, "Türkiye Kafkasya'daki geliflmelere ilgisiz kalamaz" ifadesine niçin katlmadn da bir türlü anlayabilmifl deilim; çünkü, önergedeki ifade, Türkiye'nin ilgisiz kalamayacayla ilgilidir. Hükümet ilgisiz kalmfltr demiyordum; ama -ifade net bir flekilde olduu halde- bundan duyduu rahatszl dile getirmesi, herhalde, ilgisizliini hissetmifl olmasndan kaynaklanmaktadr. (RP sralarndan "Bravo" sesleri, alkfllar)
fiu ana kadar, Çeçenistan'daki geliflmelerle ilgili olarak, Kuzey Kafkasya'daki geliflmelerle ilgili olarak ne yaptklarn sraladlar. "Ssivil halkn korunmasn istedik" diyorlar. Her gün Grozni bombalanrken, sivil halk katledilirken, insan haklar ihlalleri yaplrken; hâlâ "sivil halkn korunmasn istedik" cümlesinin bir anlam ifade edip etmediini takdirlerinize arz ediyorum. (RP sralarndan alkfllar)
Yine, Sayn Bakan "insanî yardm göndermek istediimizi bildirdik" diyor. Henüz, hiçbir fley gönderilmemifl, bir kutu aspirin gitmemifl; ama, insanî yardm gönderme taleplerini ifade etmifller... Bunun da bir anlam varsa; yine, Yüce Kurulun anlayflna, takdirlerine brakyorum. Özellikle, "Çeçenifltan meselesinin, Kuzey Kafkasya meselesinin, çok boyutlu politikamzn duyarl dengeleri içerisinde deerlendirilmesi" diye kulland ifadenin, dfl politikamzdaki çekingenlik, ürkeklik ve uluslararas merkezlere teslimiyetçiliin ifadesi olduunu burada tekrar ifade etmek istiyorum. (RP sralarndan "Bravo" sesleri, alkfllar)
Sayn Bakan Kuzey Kafkasya'nn tarihinden bahsederken, Çeçenistan'dan bahsederken, birtakm doktriner tartflmalara, üsluplara girdiler. Sovyet Rusya, 1917 Bolflevik htilaliyle Kuzey Kafkasya bölgesini deerlendirmifl; bu bölgede, kapitalist üretim iliflkilerinin geliflmediini tespit etmifl; sonra, demifl ki, "burada Asya tipi üretim tarz vardr" vesaire diye gidiyor.
Sayn Bakan, önce, bu ifadeleriyle her ne kadar, birtakm doktriner bilgilere sahip olduunu kantlamaya kalkfltysa da, Marksizmi dahi bilmediini buradan ifade etmek istiyorum. (RP sralarndan "Bravo" sesleri,alkfllar)
Sovyet Rusya'nn resmî yorumunda, "Asya üretim tarz" diye bir fley yoktur. Befl aflamac bir anlayfl vardr. Hiçbir zaman, Kuzey veya Güney Kafkasya bölgesini de, Asya üretim tarz çerçevesinde deerlendirmifl deillerdir. Böylesine, bir taraftan doktriner yanlfllarla dolu yorumlarda bulunmak, bir taraftan da bir türlü Kafkasya'ya giremeden dünyann dört bir yannda dolaflmak yerine, somut, net fleyler söylemesini beklerdik.
Sayn milletvekilleri, Kafkasya -özellikle Kuzey Kafkasya- ve Çeçenistan, önergede de belirttiimiz gibi, Türkiye'nin ilgisiz kalamayaca bir bölgedir. Bu bölgeyle Türkiye'nin tarihî balar vardr, dinî, kültürel balar vardr, akrabalk balar vardr. Bunlar yadrgamak veya bunlar yokmufl farz edip bu bölgeye öylesine yaklaflmak, salkl bir durum deildir. Dier taraftan, flu an, dünyada oluflan hadiseleri, Türkiye açsndan da çok dikkatli bir flekilde takip etmek zorundayz. Ortodoks çemberi, bir taraftan, batmzda Bosna-Hersek olaylaryla; dier taraftan, bugün, Çeçenistan'da, Kuzey Kafkasya'da yaflanan hadiselerle bizi kuflatmaya çalflrken, elbette, bizim de duyarl olmamz lazmdr; millî menfaatlarmza uygun politikalar ortaya koymamz, gelifltirmemiz lazmdr.
Kuzey Kafkasya ve Çeçenistan bölgesi, Türkiye açsndan fevkalade stratejik önemi olan bir bölgedir. Çin Seddine kadar uzanan Türk cumhuriyetlerinden bahsediyoruz. Bizi, Hazar Denizinin dousundaki Orta Asya Türk cumhuriyetlerine ulafltran en önemli koridor, Abhazya'dan bafllayp, Dastan'a kadar uzanan Kuzey Kafkasya koridorudur. Bu bölgenin ve bu bölgedeki geliflmelerin çok salkl bir flekilde deerlendirilmesi ve takip edilmesi gerekmektedir. Sonra, bu bölge, her zaman Türkiye'nin bir güvenlik flemsiyesi olmufltur. Tarihî hadiseler bunu kantlamaktadr. 93 Harbi srasnda, Kars'n, Ardahan'n Ruslar tarafndan iflgal edilmesi üzerine, bu Kuzey Kafkasya halklar, Osmanly desteklemek için ayaklanmfllardr ve Ruslara karfl mücadele vermifllerdir; Ruslarn, bu bölgeden, Kars'tan, Ardahan'dan çekilmesine sebep olmufllardr.
Yine, ayn flekilde, kinci Dünya Savafl sonrasnda, Stalin, Türkiye'ye yönelik talepleri nedeniyle, Kuzey Kafkasya'da meydana gelebilecek dirençleri krabilmek için, bu bölge halkn sürmüfltür; Rusya'nn, Kazakistan'n dier bölgelerine datmfltr.
Bu önemi önümüzde dururken, hâlâ, bu bölgeyle ilgili salkl ve millî politikalara uygun deerlendirmeler yaplamayfln yadrgadm, tekrar ifade etmek istiyorum.
Her fleyden önce, Türk dfl politikasnn, olaya yaklaflrken, Rusya'nn toprak bütünlüünden bahsederek olay deerlendirmesi, fevkalade yanlfltr. (RP ve ANAP sralarndan alkfllar)
Bunu söylemek bizim görevimiz deildir, bunu söylemek Türkiye'nin ifli deildir; eer, Türkiye, olaya salkl bir deerlendirme getirecekse, bu bölgedeki insan haklar ihlallerini dile getirmelidir. Aslnda, bu bölgede, sadece iki haftadr deil, yüzelli yldr insan haklar ihlal edilmektedir. Bu bölgedeki insanlar soykrma tabi tutulmufllardr, zorunlu göçe icbar edilmifllerdir ve onbefl gündür, izliyoruz, sivil yerleflim bölgeleri, Grozni, her gün Rus uçaklar tarafndan bombalanmaktadr; siviller, yaflllar, kadnlar ve çocuklar katledilmektedir. Bundan daha belirgin, net bir insan haklar ihlali olamaz; insan haklarnn ihlal edilmesi karflsnda da, uluslararas hukuk, buna sessiz kalamaz ve Türkiye, bütün ülkelerden önce buna sessiz kalmamaldr, kalmamalyd. (RP sralarndan alkfllar)
Bu konuda, insan haklar ihlalleri konusunda en küçük bir imada dahi bulunulmazken, dier taraftan, bakyoruz, Danimarka, bölgedeki insan haklar ihlallerini knyor, Rusya'y knyor, Norveç knyor, Letonya knyor; ama, Türkiye'den knamay ifade edebilecek tek bir cümle dahi çkmyor!
Dier taraftan, Rusyann toprak bütünlüünden bahsetmenin fevkalade yanlfl olduunu tekrar ifade etmek istiyorum.
Uluslararas metinler var. Bunlarda, Birleflmifl Milletler flartnda, insan haklaryla ilgili bütün belge ve sözleflmelerde, halklarn kendi kaderini tayin etme hakk vardr. Bu bölgede yaflayan insanlar, kendi kaderlerini tayin etme hakkna sahiptirler. Uluslararas hukuk nezdinde de bu böyledir. Uluslarn kendi kaderlerini tayin etme haklar, kinci Dünya Savafl sonrasnda, sömürgelerin bamszlk taleplerine yönelik olarak kullanlmfltr; ama, son yllarda, bu hakkn, federasyonlar içerisindeki federe devletlerin de bir hakk olduu kabul edilmifltir. Nitekim, bu görüfl dorultusundadr ki, Yugoslavya Federasyonuna bal Slovenya, Hrvatistan, Bosna - Hersek, Makedonya gibi federe devletçiklerin bamszlk ilanlar, Birleflmifl Milletlere üye bütün ülkeler tarafndan kabul edilmifltir, desteklenmifltir.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Devam edin efendim.
ABDÜLLATF fiENER (Devamla) Niçin desteklenmifltir; çünkü, halklarn kendi kaderlerini tayin hakkna sahip olduklar görüflü, federasyon içindeki federe devletlere de tannan bir hak olarak kabul edildii içindir; ama, maalesef, bu gerçekler, bu açk, net görüntüler ortada iken, Türkiye'nin, ne insan haklar ihlalleri konusunda ne de Çeçenistan'n bamszlk talepleri konusunda aktif olarak devrede olmadn görüyoruz. Bundan dolay da üzüntü duyuyoruz. Yüce Meclisin tüm üyelerinin de bu tutumdan dolay üzüntü duyduklar kanaatindeyim. Hükümeti oluflturan siyasî partilerin grup sözcülerinin yapmfl olduklar konuflmalarda da, bu, açk seçik izlenmifltir, tespit edilmifltir.
Burada, maalesef, Dfliflleri Bakanl personelinin bulunmayfln da yadrgadm belirtmek istiyorum. Umarm, Sayn Bakann buraya yalnz gelmesi, ilk bakanlk günlerine rastlamfl olufluyla ilgili deildir.
Bu çerçeve içerisinde, genel görüflmenin açlmasn ve bu genel görüflme esnasnda, gerek Hükümet tarafndan gerek siyasî partiler tarafndan, konunun, daha detayl, daha kapsaml, daha flümullü olarak ortaya konulmasn, burada yaplan konuflmalarn ve görüfllerin Hükümete flk tutmasn diliyorum ve hepinize sayglar sunuyorum. (RP, ANAP, MHP ve BBP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn fiener.
Sayn Muhsin Yazcolu, buyurun.
MUHSN YAZICIO⁄LU (Svas) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; etrafmzda giderek daralan atefl çemberinin, her geçen gün, bizi yaralayan, üzüntüye boan -gerek Balkanlarda gerek Kafkaslar'daki aclardan birisi olarak- Çeçenistan'n iflgali dolaysyla, milletimizin yaralanan yüreinin, bir noktada sesi olmak ve konunun, Türkiye Büyük Millet Meclisinde acilen ele alnarak, millî bir siyasetin ortaya konulmas ve belirlenmesi açsndan önem arz eden bir genel görüflmenin açlmas konusunda yaplan bu toplanty, Çeçenistan bakmndan, geleceimiz bakmndan önemli görüyorum ve sözlerime bafllarken, çamzn fieyh fiamil'i Dudayev'e ve kahraman Çeçenlere, hürriyet ve bamszlk mücadelelerinde baflarlar diliyor ve orada flehit olan bütün insanlarn hatralar önünde saygyla eiliyorum.
Rusya, Afganistan'da uygulamfl olduu usul ve üslubu, Çeçenistan'da da aynen uygulamfltr. Sovyetler Birlii döneminde, önce, Afganistan içerisinde bir muhalif grup meydana getirmifl, sonra onun çarsna uyduu iddiasyla, bamsz Afganistan' iflgale kalkflmflt. Ayn fleyi -flu anda- Çeçenistan için de uygulamfltr. Nasl ki, Afganistan'n iflgali Sovyetler Birliinin dalmasn meydana getirmiflse, hemen ifade etmek istiyorum ki, Çeçenistan' iflgale kalkflan Rusya da, dökmüfl olduu kanda boulacak ve sonuçta, nasl Afganistan'n, Sovyetleri datmasna sebep olan direnifliyle karfllaflmflsa, Çeçenistan iflgalinde de, Rusya ayn akbetle karfl karflya kalacaktr.
Öncelikle flunu belirtmek istiyorum: Kafkasyann yerli halklarndan biri olan Çeçenler ve onlarn özyurdu olan Çeçenistan, Kafkaslarn ayrlmaz bir parçasdr. fiimdi, Çeçenistan'da bir ilhak ve soykrmla karfl karflyayz. Bu soykrm karflsnda biz, olay, Rusya'nn bir iç sorunu olarak asla göremeyiz. Bu, hukukî açdan da, tarihsel açdan da böyle ifade etmeye mecbur olduumuz bir olaydr.
Çeçenistan, Sovyetler Birliinin dalfl srasnda, yeniden yaplanan Rusya Federasyonu içerisinde yer almamfltr; dolaysyla, Rusya Federasyonunun hukukî hiçbir metninin altna imza koymamfltr. Bu sebeple, Çeçenistan, selfdeterminasyon hakkn kullanmfl ve 1991 ylnda bamszln ilan etmifltir. O andan itibaren, altna imza koymamfl olduu Rusya Federasyonunun hiçbir balayc hükmüne de tabi deildir. Dolaysyla, Çeçenistan, Rusya'nn yeniden yaplanmasnda yer almad için, Sovyetler Birlii dald srada, Sovyetler Birlii içerisinde yer almfl olan bütün dier cumhuriyetlerin kendi iradesiyle ortaya koyduu bamszlk ve onun arkasndan meydana getirmifl olduu Bamsz Devletler Topluluu içerisinde de yer almamfltr.
Yani, kendi iradesini ortaya koymufl, arkasndan, hür olarak, demokratik hakkn kullanp, kendi Cumhurbaflkann da seçmifltir. Yüzde 85 oy alarak seçilmifl bir Cumhurbaflkan vardr; Dudayev, yüzde 85 oyunu ald bir halk, bamsz bir cumhuriyeti temsil etmektedir. Dolaysyla, Rusya'nn buradaki hareketi, tamamen bir iflgal, ilhak hareketidir ve bamszla karfl emperyalist, saldrgan bir harekettir.
Burada, biz, bamsz bir devletin yannda m yer alacaz, yoksa Çarlk Rusyasn yeniden ihya etmek isteyen, saldrgan, yaylmac Rusya'nn yannda m yer alacaz? Tarafmz açkça ortaya koymak mecburiyetindeyiz.
Üzülerek ifade ediyorum ki, Amerika Birleflik Devletleri, küçük Yalta olarak adlandrd, Clinton ve Yeltsin arasndaki görüflmeden, ortaya çkan yeni paylaflmn bir ifadesi olarak, Kafkaslar Rusya'nn arka bahçesi gibi tarif eden yaklaflmn; yani, bu hadiseyi Rusya'nn iç ifli olarak görme yaklaflmn, ayn flekilde, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini temsil eden kifliler tarafndan da bu yaklaflm ortaya koyacak flekilde benzer açklamalar yaplmasn üzüntüyle karfllyoruz ve bunu asla kabul etmiyoruz.
Mulak, belirsiz ve iflgalciye cesaret verecek açklamalar yerine, millî perspektif, millî siyaset ve milletimizin menfaatlar ve haklar dorultusunda açk ifadeler kullanmak daha doru olur kanaatindeyim. Bu itibarla, Türk Milletinin, Çeçenistan'n iflgali karflsnda gösterdii ilgi ve duyarll, sayg ve takdirle karfllyorum.
fiu ana kadar, hiç tereddüt etmeden, akrabalk, manevî ve millî balarmz açsndan meseleye yaklaflarak, millî duyarllk ortaya koyan Türk Milletinin bu duyarlln saygyla ve takdirle karfllarken; milleti temsil eden ve milletin hissiyatnn tercüman olmas gereken organlarmzn...
AL O⁄UZ (stanbul) Milletin gerisinde kalan ...
MUHSN YAZICIO⁄LU (Devamla) ...milletin gerisinde kalmfl olmasn da, üzüntüyle karfllyorum. (ANAP ve RP sralarndan alkfllar)
Kendi parlamentosunu bombalamaktan çekinmeyen bir diktatör olan Yeltsin, Çeçenistan' iflgal girifliminden vazgeçmezse, bütün Kafkas halklar ve Türk dünyas, savafln, giderek, taraf durumuna gelecektir.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Devam edin efendim.
MUHSN YAZICIO⁄LU (Devamla) Tamamlyorum efendim.
Hakszlk ve zulümler karflsnda daima bir bütün olmufl Kafkas topluluklar ve Müslüman Türk Milleti, Çeçenlerin bu onurlu mücadelesinin yannda kararllkla yerlerini alacak ve bu direniflin yannda yerini alrken, maddî ve manevî, her alanda bu mücadeleye omuz verecektir.
Dfl politikamz, millî bir çizgi üzerinde olmak mecburiyetindedir. fiu ana kadar, Türkiye dfl politikada, maalesef, pasif savunma anlayflyla siyasî yörüngesini belirlemifltir; dfl politikada, hep, pasif savunma çizgisini takip etmifltir. Türkiye, etrafnda meydana gelen olaylar, konjonktür ve kendi millî menfaatlarn dikkate alarak, artk, aktif savunmaya dayanan bir dfl politika izlemek zorundadr. Bunun için, artk, Türkiye, kabuunu yrtmal, tarihin kendi üzerine yüklemifl olduu misyonun gereini ortaya koymal ve buna uygun bir siyaset yapmaldr. Buna, tarih bizi zorlamaktadr.
Bunu ifade ederken, asla, savafl çrtkanl yapmak veya Türkiye'yi maceraya sevk etmek gibi bir duygu içerisinde söylemiyorum; tarih, bize bunu mecbur klmaktadr. Biz, tarihin hükmettii, üzerimize yükledii misyonu yerine getirmek zorundayz.
Onun için, Türkiye, asla kendi kabuuna girerek, kabuuna skflarak hareket edemez. Osmanl, Düyun-i Umumiyeyle idare edildii bir durumdayken bile, Trablusgarp'ta donanmasn gezdiriyor, Galiçya'da ve Kafkaslarda asker bulunduruyordu; niçin; stanbul'da rahat oturmak için. Bugün, eer, Ankara'da rahat oturmak istiyorsak -brakalm inançlarmzn, soyumuzun gerektirdii mecburiyetleri- sadece savunma için, Kafkaslar politikasna aktif müdahalede bulunmak, Bosna'ya aktif müdahelede bulunmak mecburiyetindeyiz. (BBP ve RP sralarndan alkfllar)
Onun için, Türkiye'nin, Türk dünyasnn ve Kafkas topluluklarnn savunma bendi olan Çeçenistan'n bu bendinin yklmamas ve Dudayev'in flahsnda verilen bu flanl direniflin krlmamas için, elimizden gelen her fleyi yapmak zorundayz; sadece sözle deil, fiilen yapmak mecburiyetimiz var.
Burada, Türk Milletinin hissiyatna tercüman olmak bakmndan -sözlerimi tamamlarken- yaflasn kahraman Çeçenlerin hürriyet ve bamszlk mücadelesi, kahrolsun her türlü emperyalizm ve sömürgecilik diyorum.
Sayglarm sunuyorum. (BBP, ANAP ve RP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ediyorum Sayn Yazcolu.
Önerge sahiplerinden, son konuflmac olarak, Sayn Muharrem fiemsek; buyurun.
MUHARREM fiEMSEK (Çorum) Sayn Baflkan, Türkiye Büyük Millet Meclisinin deerli üyeleri; vermifl olduumuz önergeyle ilgili olarak, önerge sahibi sfatyla söz almfl bulunuyorum. Bu vesileyle, Yüce Heyetinize sayglarm sunuyorum.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; bugün, kardefl Çeçenistan'da büyük bir katliam, büyük bir trajedi yaflanmaktadr ve büyük bir insan haklar ihlali olayyla karfl karflya bulunmaktayz.
Çeçenlerin geçmifline baktmz zaman, millî olan her türlü hak ve hürriyetten, gerek Çarlk Rusyas ve gerekse komünizm rüyas dönemlerinde mahrum edilen Kuzey Kafkasyallar, yaklaflk ikiyüz yldan beri, her türlü bask, sürgün ve zulümle karfl karflya kalarak, Ruslafltrma siyasetine kurban edilmek istenmifllerdir. fieyh fiamillerin yakt bamszlk ve hürriyet meflalesi, daima Kuzey Kafkasyallarn iman kayna, direnç kayna olmufltur.
Birinci Dünya Harbi sonrasna doru Çarln çökmesi üzerine, dier Kafkasya milletleri gibi, Kuzey Kafkasyallar da, kendisinin tayin edecei ve faydalanaca, her milletin kendi mukadderatn kendisinin tayin edecei haklardan istifade ederek, istiklallerini ilan etmifllerdir. Milletlerin istiklallerini bir hak olarak törenle ilan eden bolflevikler, Kafkasya'da millî mukadderatlarn ele alan hürriyetperver milletlere karfl, hainane bir surette taarruza geçmifller; üstün kuvvetlerine dayanarak, Kafkasya milletlerini, tekrar, Çarlk Rusyasnda olduu gibi, boyunduruklar altna almak istemifller; ilk taarruz ettikleri ülke de, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti olmufltur; daha sonra, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan Cumhuriyetlerini ele geçirerek, yaylmac ve sömürgeci politikalarn devam ettirdiklerini ortaya koymufllardr.
Deerli milletvekilleri, Kuzey Kafkasyallar, bu kzl istilaya karfl var kuvvetleriyle mukavemet göstermifllerdir. Bu millî mukavemet hareketi çeflitli safhalar arz etmekle beraber, mukavemet hareketinin öncüleri, baflta Çeçenler, ngufllar, Karaçayllar, Balkarlar, Avarlar, Çerkezler olmak üzere, en iptidaî silahlarla Rus iflgalcilerine karfl çarpflmfllardr. Bu çarpflmalarn en önemlileri de, 1921 ylnda bafllayan ve aylarca devam eden isyan ile 1930-1933 yllarnda meydana gelmifl olan olaylarda yaflanmfltr.
Stalin'in Rusyas ile hemhudut olan Müslüman cumhuriyetler ortadan kaldrlarak, bunlarn Rusya'ya balanmas planlanmfl, bunda da ilk darbeyi, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti yemifltir. Bu Cumhuriyeti oluflturan Kuzey Kafkasya kavimlerini birbirlerinden ayrarak, muhtar cumhuriyet ve muhtar vilayet haline getirdikten sonra, bunlar teker teker Rusya Federasyonuna balamfllar. "Eer, bu Cumhuriyet, Sovyetler Birliinin dalmasna kadar devam etseydi, Kuzey Kafkasya'y, Rus Federasyonunun iç meselesi olarak gösterme çabas içinde bulunan Amerika Birleflik Devletleri ile Bat ülkeleri bu durumu nasl izah edeceklerdi" sorusunun cevabn burada bulmakta güçlük çekmekteyiz.
Deerli milletvekilleri, bugün Kuzey Kafkasya asla ve asla Rusya Federasyonunun bir iç meselesi olamaz bu, Kuzey Kafkasya Cumhuriyetinin yeniden kurulmas meselesi olarak görülmektedir. Bunun öncülüünü bugün kahraman Çeçenler yapmaktadr. Dier Kafkas halklar da, ngufllar gibi, açk ve net olarak, bu Rus istilasna karfl gerekli reaksiyonu mutlaka göstermelidirler. Çeçenler, her dönemde, böyle kahramanlklar göstermifllerdir. Rus askerlerinin taaruzunu önlemek ve gedik vermemek için, siperlerde kendilerini birbirlerine balayarak kahramanlk destanlar yazdklarn da tarih göstermektedir.
Ruslar, komünist dönemde de ayn bask ve sürgünleri devam ettirmifllerdir. flgalin ilk yllarnda topraklarn kamulafltrarak kolhoz ve solvozlar kurmaya baflladklar 1930 yllarndan daha sonra da, sadece Kuzey Kafkasyal kardefllerimize deil, Sovyetlerdeki bütün Müslüman Türk aydnlarna, ilim adamlarna, hatta, Komünist Partisinin mensuplarna, onlara hizmet edenlere karfl bir kampanya bafllatarak, bunlar, Pantürkist, Türkiye'nin casusu olduklarn ileri sürerek ya kurfluna dizmifller veya tarihçi Ziya Bünyatov'un KGB arflivine dayanarak "Krmz Terör" adl kitabnda yazd gibi, kamyonlara ve vagonlara doldurmak suretiyle sürgün etmifller ve ortadan kaldrmaya çalflmfllardr.
Ruslar, ayn metodu, Çeçenlere, ngufllara, Karaçayllara, Balkarlara, Avarlara, Lezgillere ve dier Kuzey Kafkasyal kardefllerimize de uygulamfllardr.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; bugün, Çeçenistan'da meydana gelen olaylar çok iyi tahlil etmek lazmdr. Bugün, Çeçenistan'daki olaylarn, Rusya Federasyonundaki iç geliflmelerden ilgisiz olduunu söylemek mümkün deildir. Çeçenistan, 1991 Ekiminde, parlamento ve cumhurbaflkanl için seçim yapmfltr. General Dudayev, Çeçen Halknn Milli Kongresinin cra Komitesi Baflkanlna seçilmifltir. Rusya Federasyonu, bu seçimleri yasa dfl sayarak iptal etmifltir. Boris Yeltsin, Çeçenistan'da skyönetim ilan ederek, ülkeyi, dorudan merkeze balamfl; Çeçenler, Federasyon Anlaflmasn da imzalamamfllardr. Yeltsin'in, flimdiye kadar, Moskova'daki muhaliflerini sindirmekle uraflt, parlementosunu bombalad da bilinmektedir.
Deerli milletvekilleri, Rusya'nn Çeçenistan'a müdahalesinin çeflitli sebepleri vardr; bunlar:
1.- Rusya Federasyonu, halen, 16 cumhuriyet ve 5 özerk bölgeden oluflmaktadr. Rusya, bamszlk rüzgârlarnn dier cumhuriyetlere de esmesinden endifle etmektedir. Nitekim, Tatarlar da, zaman zaman merkezle anlaflmazla düflmektedirler.
2.- Çeçenistan ayrlrsa, Rusya, Kafkaslarda nüfuzunu kaybedecek, federasyondan kopmalar olacak; hatta, Bamsz Devletler Topluluu üzerindeki etkisi azalacaktr.
3.- Yeltsin'in muhalifleri güçlenecek, kendisinin iktidarda kalmas zayflayacaktr.
4.- Çeçenistan, Kafkaslar'n petrol merkezidir. Grozni, Gudamers, Malgobek, Çeçenistan'n petrol üretim ve rafineri tesislerinin bulunduu yerlerdir. Üretilen petrol, boru hattyla, Hazar'da Mahaçkaleye, Karadenizde Tuapse'ye ulaflmaktadr. Çeçenler, petrol boru hattn kontrol altnda tutmaktadrlar. Doalgaz da buradan sevk edilmektedir.
5.- Grozni, demiryollarnn kesifltii bir yerdir. Demiryolu hatt, Bakü 'de Hazar Denizine, Tuapse'de Karadenize, Rostov'da Azak Denizine ulaflmaktadr. Çeçenlerin demiryolunu tuttuu bu merkezde, Rusya'y rahatsz ettii bilinmektedir.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; 5 Aralk 1994 tarihinde Yeltsin, Çecenistan üzerine 30 bin kiflilik bir kuvvet sevk etmifltir. Bu kuvvetler, nguflya ve Dastan'dan geçerken taciz edilmifltir. 13 Aralkta ateflkes için 48 saatlik süre verilmifl, bu süre, 15 Aralkta 48 saat daha uzatlmfl, ancak, Vladivostok'ta yaplan görüflmelerden bir sonuç alnamamfltr. Karada direniflle karfllaflan Ruslar, Grozni'yi havadan bombalamaya bafllamfllardr; bombardmanda siviller de hedef olmufltur.
Rus halknn büyük bir ksm, Çeçenistan'a müdahaleye karfldr. Nitekim, 11 Aralk Pazar günü Moskova'da 5 bin kiflinin katld bir gösteri yaplmfltr. Parlamentoda ise reformistler, Çeçenistan'a müdahaleden dolay Yeltsin'e karfl cephe almfllar ve bir parlamento karar da aldrmfllardr.
Çeçenlerin fliddetli direniflleri karflsnda, hiçbir komutan, cepheye gitmek ve sorumluluk almak istemediinden, harekât, Savunma Bakan üstlenmek zorunda kalmfltr. Halihazrda, savafl uçaklar desteindeki Rus kuvvetleri Grozni'ye girmifltir; ancak, mahalle aralarna girmeye cesaret edememektedirler.
Karargâh, Rus birliklerine karfl fliddetle direnen Dudayev, bamszlk mücadelesini de yürütmektedir.
Rus saldrlar, özellikle hava bombardmanlar, pek çok sivil halkn can kaybna da sebep olmakta, âdeta bir kyma dönüflmüfl bulunmaktadr.
BAfiKAN Sayn fiemsek, toparlayabilir miyiz efendim...
MUHARREM fiEMSEK (Devamla) Hay hay Sayn Baflkanm.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Türkiye, dfl politikasnda artk bir ilim haline gelmifl olan siyaset planlamas konusundaki eksiini, hiç deilse, bu Çeçenistan olayndaki eksiiyle görmüfl olmaldr. Türkiye, dfl politikada, elli yl, yüz yl sonra meydana gelebilecek muhtemel olaylara göre hazrlanmfl alternatif dfl politikalara sahip olmad için, dünyada meydana gelen olaylarn gerisinde kalmakta, hazrlksz yakalanmakta, yer yer de yanlfllk yapmaktadr. Dfl politika konularnda, Türkiye, siyaset planlamas konusundaki eksiinin sanclarn yaflamaktadr. Bunun için, dfl politikadaki bu eksiin, hiç deilse, bu olaydan sonra giderilmesini diliyorum.
Deerli milletvekilleri, Türkiye, Çeçenistan'la ilgili politikalarn yeniden gözden geçirerek, daha aktif ve tutarl davranmaya mecburdur; bunun için, Türkiye'de, bu meseleye partilerüstü bir anlayflla yaklaflmalyz.
Rusya Federasyonunun Çeçenistan'da bafllatt iflgal harekât, maalesef, Türkiye tarafndan, Rusya'nn bir iç ifli olarak nitelendirilmifltir. Bu, fevkalade yanlfl bir tespittir.
Deerli arkadafllar, Türkiye, Balkanlar, Kafkasya ve Orta Asya ile ilgili konularda özel bir konuma sahiptir. Bu özel durum, bölgenin, Türkiye bakmndan, kendi güvenlii açsndan arz ettii önemin yan sra, tarihî, millî, dinî ilgi sahasna girmesinden kaynaklanmaktad; bu sebeple, Türkiye'nin, Çeçenistan'n urad bu haksz iflgali, Rusya'nn bir iç meselesi gibi telakki etmesi isabetsiz olmufltur.
Federasyon anlaflmasna katlmamfl bulunan Çeçenistan'n hukukî durumunu federasyon kapsamnda deerlendirmek de yanlfltr. Dünyada, çeflitli devletlerin "ön bahçem, arka bahçem" diyerek, etki ve yetki alanlar icat ettii bir srada, Türkiye'nin, tarih ve kültür bahçesi olan Çeçenistan', Rusya'nn bir iç ifli olarak görmesi doru deildir.
Öte yandan, Helsinki nsan Haklar zleme Komitesi, temel insan haklar bakmndan, bu müdahalenin, Rusya'nn bir iç ifli saylamayacan vurgulamakta; gerçekten, Bosna'da ve Azerbaycan'dan sonra Çeçenistan'da da bir insanlk trajedisi yaflandn belirtmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti, bu haksz iflgal ve saldr olayn sürekli izleyip, uluslararas platformlarda gerekli giriflimlerde bulunarak, sonuç elde edilmesine gayret göstermelidir. Gda, ilaç ve sair ihtiyaç maddelerinin karfllanmas konusunda, derhal gerekli teflebbüslerde bulunmak zorunda olduumuzu da ifade etmek istiyorum.
Çeçenistan'daki iflgalle ilgili, Türkiye Büyük Millet Meclisi olarak, mümkün olursa hemen bugün, bir Meclis karar alnarak, ilgili kurulufllara ve bütün dünya kamuoyuna bildirilmelidir.
Türkiye, Kafkaslardaki kardefl devletlerin bir araya gelerek bir Kafkas federasyonu meydana getirmesi yönünde de yardmc ve uyarc olmaldr.
Çeçenistan'da meydana gelen iflgal olay, bölge barfln bozan, uluslararas ilkelere aykr, kabul edilemez ve Türkiye'nin güvenliine zararl bir durumdur; Türkiye'de yaflayan milyonlarca vatandaflmz bakmndan da, Türkiye'yi yakndan alakadar etmektedir.
Türkiye, Çeçenistan'n Birleflmifl Milletlere üyeliinin kabulü yönünde gayret göstermek dahil, en üst seviyede siyasî giriflimlerle, bu insanlk suçunu durdurmaya gayret etmelidir.
Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Çeçenistan'da bamszlk mücadelesini yürüten deerli Çeçenlere baflarlar diliyor, flehitlere Allah'tan rahmet, kalanlara ve yaknlara da baflsal diliyor; bu genel görüflme önergesinin kabulü yönünde oy kullanmanz bekliyor, Yüce Heyete sayglar sunuyorum. (Alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ederim Sayn fiemsek.
Sayn milletvekilleri, genel görüflme açlmas talebiyle ilgili önerge üzerindeki öngörüflmeler tamamlanmfltr.
fiimdi, genel görüflme açlp açlmamas hususunu oylarnza sunacam: Genel görüflme açlmasn kabul edenler... Etmeyenler... Genel görüflme açlmas oybirliiyle kabul edilmifltir. (Alkfllar)
Genel Kurulun 22.12.1994 tarihli 60 nc Birlefliminde alnan karar gereince, genel görüflme, Genel Kurulun 3.1.1995 Sal günkü birlefliminde yaplacaktr.
Sayn milletvekilleri, çalflma süremizin bitimine 7 dakika kalmfltr; bu ksa zaman süreci içerisinde gündemimizi sürdürmenin imkân yoktur.
Bu bakmdan, ülkemizde konufllandrlan Çokuluslu Güç'ün görev süresinin uzatlmasna dair Baflbakanlk tezkeresi ve sözlü sorular ile kanun tasar ve tekliflerini srasyla görüflmek için, 28 Aralk 1994 Çarflamba günü saat 15.00'te toplanmak üzere, birleflimi kapatyorum.
Kapanma Saati :18.53