BRNC OTURUM
Açlma Saati: 15.00
BAfiKAN: Baflkanvekili Yasin HATBO⁄LU
KÂTP ÜYELER: Cengiz ÜRETMEN (Manisa), brahim Halil ÇELK (fianlurfa)
-----0-----
BAfiKAN Türkiye Büyük Millet Meclisinin 70 inci Birleflimini açyorum.
III Y O K L A M A
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, ad okunmak suretiyle yoklama yaplacaktr. Genel Kurul salonunda hazr bulunan sayn üyelerin, yüksek sesle iflaret buyurmalarn rica ediyorum.
(zmir Milletvekili Veli Aksoy'a kadar yoklama yapld)
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, toplant yetersaymz vardr; görüflmelere bafllyoruz.
Gündeme geçmeden önce, gündem dfl söz talebinde bulunan üç sayn üyeye söz vereceim; sonra, gündem çalflmalarmza devam edeceiz.
BAfiKAN Elaz Milletvekili Sayn Ahmet Cemil Tunç, Hükümetin belediyelerle ilgili uygulamalaryla alakal olmak üzere, gündem dfl söz talebinde bulundunuz. Konuflma imkân veriyorum; buyurun. (RP sralarndan alkfllar)
AHMET CEML TUNÇ (Elaz) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; belediyelerin içinde bulunduklar skntlar ve Hükümetin belediyelerle ilgili politikalarn arz etmek üzere huzurunuzda bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Heyetinizi saygyla selamlyorum.
27 Mart seçimlerinden önce, bütün siyasî partiler, özellikle iktidara mensup siyasî partiler, mahallî idarelerin güçlendirilmesi gerektii, yetkilerinin artrlmas gerektii, merkezî idarenin, daha fazla kaynak temin etmesi gerektiini, meydanlarda söylediler; halka vaat ettiler; ancak, seçimlerden sonra bu vaatlerine ne kadar bal kaldklar, belediyelere karfl nasl hasmane bir tutum içinde olduklar da ortadadr.
Önce, ller Bankas paylar düflürüldü, belediyelerin çeflitli gelir kaynaklar ksld, belediye mallarna haciz koyma imkân dahi getirildi. Gelir kaynaklar büyük oranda kslrken, geçen dönemlerden kalma vergi ve sigorta borçlarnn 30 ay içinde ödenmesi zorunluluu getirildi.
Birçok belediyenin mevcut kaynaklar, geçmiflten gelen borçlar ödemeye bile yetmemektedir. Anadolu'nun irili ufakl birçok belde ve ilçe belediyeleri, iflçi maafllarn bile ödeyemez duruma gelmifltir. Hükümet, parti fark gözetmeksizin, bu belediyelere yardm etmek zorundadr. ktidar partilerinden olmayan belediyelere yardm yapmamak, o belde sakinlerini cezalandrmak anlamna gelir ki, böyle bir ayrm kimseye fayda temin etmez.
Düflünün; bir ilde befl belediye iktidara mensup partilere aitse ve bunlar Hükümetten yeterli ve gerekli destek ve yardm alyorsa; ama, muhalefete mensup belediyeler ayn oranda Hükümetin desteini göremiyorsa, bunu halka izah etmeniz mümkün olmad gibi, ne siyasî ne de insanî bir taraf da olamaz. Kald ki, bugüne kadar tahkim yasalar -zaman zaman- çkarlarak, belediyelerin belli oranda borçlar da affedilmifltir; bugün de, belediyelerin içinde bulunduklar zorluklar göz önüne alnarak, birksm borçlarnn affedilmesi gerektiine inanyorum.
Sayn Baflkan, deerli arkadafllarm; belediye kadrolarnn ne kadar fliflirildiini, partizan maksatlarla -ihtiyaç olsun olmasn- nasl doldurulduunu hepimiz çok yakndan biliyoruz. Yasada "belediyeler bütçelerinin yüzde 30'undan fazlasn personele ödeyemezler" hükmü olmasna ramen, baz belediyeler bütçelerinin yüzde 100'ünden fazlasn personele ödemek zorunda kalmfllardr. 27 Mart seçimlerinden sonra belediye çalflanlarnn yatay geçiflleri de, baflka kurumlara geçmesi de partizan maksatlarla yasaklanmfl, boflalan kadrolara açktan atama yapma imkân da, çiflleri Bakanlnn valiliklere gönderdii 6.5.1994 tarihli genelgeyle yasaklanmfltr. Ancak, çiflleri Bakanl Mahalli dareler Genel Müdürlüünün, 22.12.1994 tarihinde valiliklere flu genelgeyi gönderdiini görüyoruz:
"Konusu : Bofl kadro bildirimi.
liniz dahilindeki belediyeler, bal kurulufllar ve belediyelerin üyesi bulunduu birliklere ait mevcut bofl memur kadrolarnn, 15 gün içinde, ekli 1 sayl formla doldurulup, sonunda usulüne uygun flekilde ifllenerek, Bakanlmza gönderilmesini rica ederim."
Eer, bu bofl kadrolar özellefltirmeden dolay, resen doldurulacaksa, bu büyük bir hakszlk, siyasî hazmszlktan baflka bir fley ifade etmese gerek.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Sayn Tunç, toparlar msnz,lütfen...
AHMET CEML TUNÇ (Devamla) Teflekkür ediyorum. Balyorum Sayn Baflkan.
Sayn Baflbakan, geçen hafta stanbul'un sorunlarna ilgi duymaya bafllad. Bunu, olumlu bir geliflme olarak görüyoruz; ancak, stanbul'un sorunlarn arafltrrken, yerinde incelerken, Sayn Baflbakann, stanbul Büyükflehir Belediye Baflkann yanna almamasn da, ayn flekilde yadrgyoruz ve flunu söylüyoruz: stanbul'un sorunlarn, istanbul'un Büyükflehir Belediye Baflkann dfllamak suretiyle halletmenin, mümkün olmadna inanyorum.
Bugün, gazetede bir bafllk var: "Tayyip'e Darbe". Dün, Bakanlar Kurulu toplantsndan sonra, baz kararlarn alnd, basna da yansmfl durumdadr. Yaplacak olan, ne Tayyip'e darbedir ne de Refah Partisine darbedir. Yaplmak istenen, halka karfl sivil bir darbe, stanbul halkna karfl sivil bir darbedir. (RP sralarndan alkfllar)
Hani, son sosyalist devlet de yklmflt. Bu yaplmak istenen, sosyalist uygulamadan öte bir anlayfltr. Umuyorum ki, bu gazete haberi doru olmaz, Hükümet, böyle bir yanlfllk da yapmaz. Aksi takdirde, Hükümet, neticesine de katlanmak zorundadr. Seçilmifl insanlar dfllamann hesabn, seçimlerde halka vermek zorunda kalacaktr.
Bunlar arz eder, sayglar sunarm (RP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Sayn Tunç, teflekkür ediyorum efendim.
Sayn Tunç'un gündem dfl konuflmasna cevap vermek üzere, çiflleri Bakan Sayn Mentefle; buyurun efendim.
ÇfiLER BAKANI NAHT MENTEfiE (Aydn) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; Elaz Milletvekili Sayn Ahmet Cemil Tunç'un, Hükümetin belediyelerle ilgili uygulamalar konusunda yapmfl olduu gündem dfl konuflmaya flimdi muttali oldum; arz cevap ediyorum; bu vesileyle, Yüce Meclisi saygyla selamlyorum.
Mahallî idarelerde hizmetlerin etkin, verimli, süratli ve uyum içerisinde yürütülmesini salamak ve Bakanlmca belirlenen genel esaslar çerçevesinde kullanmak üzere, afladaki yetkiler, il valilerine devredilmifltir:
1.- 1580 sayl Belediye Kanununun 117/16 nc maddesinde, belediye bütçelerinden ödenecek maafl ve ücretler toplamnn, bütçe gelirlerinin yüzde 30'unu aflmas halinde gerekli olan Bakanlk onay.
2.- 1580 sayl Belediye Kanununun 156 nc maddesinde, nüfusu 70 binden fazla olan belediyelerde, belediye meclis üyelerine ödenecek huzur hakknn tespitinde gerekli olan Bakanlk onay.
3.- 237 sayl Taflt Kanununun 13 üncü maddesinde, mahallî idarelerin, 237 sayl Kanun kapsam içindeki ekonomik ömrünü doldurmufl tafltlarnn satlmas için gerekli olan Bakanlk onay.
1994 ve 1995 yllar Bütçe Kanunlaryla getirilen, belediyeler ile bunlarn kurduklar birlik ve müesseselere tahsis edilmifl bulunan memur kadrolar ile sürekli iflçi kadrolarndan bofl olanlarn açktan atama amacyla kullanlmas için gerekli olan Bakanlk izni.
1994 ve 1995 Bütçe Kanunlaryla getirilen, belediyeler ile bunlarn kurduklar birlik ve müesseselerde çalfltrlacak geçici iflçilere ait, geçici ifl pozisyonlar için Bakanlma ait vize yetkisi.
Nüfusu 50 binin altndaki küçük belediyelerin, yatrm projelerinin desteklenmesi amacyla kurulan Mahallî dareler Fonunun kullanmnda Bakanlma ait yetkiler.
Nitekim, bu yetkiler, valiliklere devredilmifltir. Mahallî idareler proje karfllnda, gayet objektif flekilde bu yardmlar datmaktadrlar.
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Sayn Bakanm, acaba bir incelediniz mi?
ÇfiLER BAKANI NAHT MENTEfiE (Devamla) Sayn Ahmet Cemil Tunç arkadaflmz, bu arada, stanbul'da Sayn Baflbakann yapt geziden bahsettiler; ben de o gün stanbul'daydm. Baflbakann kendileri, elbette, hem stanbul Milletvekili hem de Baflbakan olarak stanbul'un baz problemlerine el atmak için o geziyi tertip etmifller. Bizi saat 14.00'te toplantya davet ettiler. Bu toplantda stanbul Valisi, stanbul Emniyet Müdürü ve stanbul Belediye Reisi konufltular, bilgi verdiler ve bu surette sonra da Baflbakan, o bilgilere cevaben stanbul meselelerine, her zaman sizin de, Yüce Meclisin de arafltrmasyla öngördüü konular hakknda konufltular. Herhalde bu hareket, ters bir hareket olmasa gerektir. Kald ki, çiflleri Bakanyla birlikte, stanbul Belediye Baflkan da yaplan toplantya davet edilmifllerdir.
HÜSAMETTN KORKUTATA (Bingöl) Gezi, gezi efendim...
ÇfiLER BAKANI NAHT MENTEfiE (Devamla) Gezi konusunda, iflte çiflleri Bakan olarak ben de geziye davet edilmedim; ben bir flikâyette bulunmadm. Elbette, Baflbakanmz gideceklerdir, gezeceklerdir.
Nihaî olarak da, zaten, stanbul'un içinde yaflayan, stanbul Belediye Reisi de davet edilmifllerdir ve konularn dile getirdiler, ihtiyaçlarn dile getirdiler. Nitekim, Sayn Baflbakan da bu ihtiyaçlar karfllamak için, Çevre Bakanna ve çeflitli bakanlara da direktifler verdiler dün Bakanlar Kurulunda.
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER (fianlurfa) Onlar yanlfl bilgi almfllar.
ÇfiLER BAKANI NAHT MENTEfiE (Devamla) Demek ki, deerli arkadafllarm yanlfl bir istihbarat var. stanbul'un meselelerinin, sadece mahallî belediyesince karfllanamayacan, bizzat belediye baflkan verdii izahatta belirttiler. fiu hale göre, Baflbakanmzn, stanbul meselelerine el uzatmas memnuniyeti mucip bir hadisedir; bundan gocunmamak, ürkmemek lazmdr. Hepimizin istikameti, bu güzel stanbul'u, bu çirkinliklerden kurtarmaktr.
ÖMER EKNC (Ankara) Türkiye gibi stanbul'u da batracaksnz.
ÇfiLER BAKANI NAHT MENTEfiE (Devamla) Bu vesileyle, Yüce Meclise sayglarm sunarm.(DYP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Sayn Bakan, teflekkür ediyorum.
Deerli milletvekilleri, bir hususu açklamak ihtiyac duydum: Sayn Bakan, gündem dfl konuflmay ve gündem dfl konuflmann konusuna henüz muttali olduklarn ifade buyurdular.
Efendim, Baflkanlmzn usulü fludur: Gündem dfl söz verdiimiz her arkadaflmzn adn, konuflma konusunu, gruplara, kendilerine ve bakanlklarmza bildiririz. Sizin bulunduunuz çiflleri Bakanlmza, bu konuflma ve konuflmacnn ad, soyad, 12.10'da Zeki Taflar Bey'e ulafltrlmfltr.
ÇfiLER BAKANI NAHT MENTEfiE (Aydn) Sayn Baflkan, herhalde bir yanlfl anlama var; daha önce siz lütfetmiflsiniz göndermiflsiniz.
BAfiKAN Efendim, tamam.
ÇfiLER BAKANI NAHT MENTEfiE (Aydn) Ben, Meclise ancak, intikal etmifltim...
BAfiKAN Tabiî efendim, teflekkür ediyorum, teflekkür ediyorum...
Tabiî efendim, sizin bir dolu ifliniz var, dorudur; ama, bunu düzeltmem de lazmd o beyana karfl.
Teflekkür ediyorum.
BAfiKAN Deerli milletvekilleri, Afyon Milletvekili Sayn Gaffar Yakn, dünyadaki ve Türkiye'deki son terör olaylaryla ilgili olmak üzere; buyurun.
GAFFAR YAKIN (Afyon) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; hepinize sayglar sunarak konuflmama bafllamak istiyorum. Uzun zamandr yapmak istediim bu konuflma frsatn bana salad için Sayn Baflkana teflekkürlerimi sunarak, Türkiye'de tüm terör olaylarndan ölenlere ve son olarak da Onat Kutlar'a Cenab Allah'tan rahmet dileyerek konuflmama bafllamak istiyorum.
Komünizmin çökmesinden sonra, Bat dünyas, kendisine yeni bir hedef, yeni bir düflman aramaya koyuldu; çünkü, ikinci Dünya Savaflndan sonra, Bat dünyas, birliini, ancak komünizmi öcü olarak göstererek salayabilmifltir. Yoksa, Bat dünyas içerisindeki iç menfaat kavgalar Avrupa'y parçalayacakt. fiimdi, Bat dünyasnn yeni düflman, yeni hedef tahtas ve kendi birlik ve beraberliini salayacak olan tutkal, radikal slam, fundamentalist slam veya slamî terör diye adlandrdklar düflmandr. Dünya kamuoyunu meflgul eden son slamî terör hareketi de Fransz uçann kaçrlmas, iki yolcunun öldürülmesi; uçan, Fransz komandolarnca teslim alnmas ve kaçranlarn öldürülmesine misilleme olarak 4 rahibin öldürülmesiydi.
New York gökdelenindeki patlamalar, Hizbullah faaliyetleri; Libya, Irak ve Cezayir olaylar uluslararas medya tarafndan dünya kamuoyuna hep slamî terör olarak takdim edilmifltir. Bizde de zaman zaman ayn türdeki yaynlara ve ayn türdeki olaylara medyamzda rastlamaktayz.
Acaba, islam ve terör ne kadar badaflr, slamn hedefi ve mücadele metotlar nedir, slam kimler temsil edebilir; "Müslümanm" diyen, sakal brakp, kendine göre elbise giyip, sark sarp sakal brakan herkes slam temsil edebilir mi; onlarn yaptklar her fley de slam balar m... Birtakm tespitleri alt alta yapmak istiyorum.
Her fleyden önce terör ve slam, hiç badaflmayan, taban tabana zt kavramlardr. Büyük Larousse'un terör tarifi: "Bir gücü, bir iktidar zorla kabul ettirme amacyla sistemli flekilde fliddet kullanma, yldrma..." Gene ayn Büyük Larousse'a göre slam: "1. Teslim olmak. 2. Selam kelimesiyle benzerlik alarak kurtulufl ve esenlik" demek. 3 üncü manas ise "karfllkl uyuflmak, anlaflmak, dostça iliflkiler kurmak" anlamna gelmektedir.
slam kimler temsil edebilir. slam, kimilerinin yapt hareketler balar; en önce, Kur'an- Kerim temsil eder slam. kincisi; Peygamber efendimiz. Üçüncüsü; onun dört halifesi ve -parantez içerisinde söylemek istiyorum- bizatihi Resullullahn seçtii ve verdii manevî varisleridir ki bu, âlemflümul de deildir. Herkes, slama, gücü ve kabiliyeti nispetinde hizmet edebilir; ama, kimsenin slam temsil etmeye hakk yoktur. Hareketleri ve sözleri, ancak Kur'an'a, slama uydukça geçerlidir; isterse bu, Diyanet flleri Baflkan, isterse fleyhülislam, isterse halife olsun.
Müslümünlardan sadr olan, çkan güzellikler, iyilikler, slamdan; kötülükler, kiflilerin kendi nefislerindendir. mann meyvesi, güzel ahlaktr. Sevgi, merhamet, flefkat ve güzel ahlakn olmad kimselerdeki iman, ancak sözde kalmfl, fleklî, taklidî imandr.
Bugün, insanln, slama en çok ihtiyaç duyduu bir dönemde, slam, fliddet, zorbalk, kaba kuvvet gibi çirkinliklerle beraber, insanla gösterilmesine, takdim edilmesine öncelikle biz Müslümanlarn müsaade etmemesi; teröre bulaflan Müslümanlarn yanlfl yolda olduunu, slamn öz kayna olan Kur'an'dan slam anlatarak göstermemiz gerekir.
Ben de flimdi baz ayetleri, alt alta okumak istiyorum:
"Yüz çevirirlerse, sana düflen, sadece tebli etmektir; bizim Resulümüze düflen, sadece, apaçk bir teblidir; o halde, tebli etmek sana, hesap sormak bize düfler."
"Dinde bask zorlama yoktur, tiksindirme yoktur; doru ve güzel olan, çirkinlik ve sapklktan net bir flekilde ayrlmfltr."
Yunus suresi: "Eer Rabbin dileseydi, yeryüzündeki insanlarn hepsi toptan iman ederdi; hal böyle iken, mümin olmalar için insanlar, sen mi zorlayacaksn?" Bu hitap Peygamberedir. Kald ki, bugünün Müslümanlarna ne kadar, daha fazla ar hitaptr ve de ki, "Hak Rabbinizdendir; artk, dileyen inansn, dileyen inkâr etsin. Sen, onlarn üstüne bir zorba deilsin. O halde, benim tehdidimden korkanlara sadece, Kur'an'la öüt ver. -Ben de sadece Kur'an'dan okuyorum- artk, uyar, düflündür; çünkü, sen bir uyarc, düflündürücü olan..."
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Buyurun.
GAFFAR YAKIN (Devamla) "...üzerlerine musallat bir despot deilsin; sizin dininiz size, benim dinim bana. Ey iman sahipleri, hepiniz toptan barfl içine girin." flte Allahn resulüne hitab, iflte kendini slama hizmet konusunda Peygamberden daha yüce, ileri görmek isteyenler çkabilirse, onlarn ibretle okumalar gereken Kur'an'n ayetleri.
Maalesef, Türkiye'de ve dünyada, slamiyet hakknda bilgisizlik hâkimdir; cehaletle, slamiyet hakkndaki bilgisizlikle, slamn bizatihi özkaynaklaryla ve hoflgörü içerisinde mücadele etmek ve anlatmak, tebli etmek gerekir.
Peygamberimiz, kendisinin en çok sevdii amcasn öldürüp, onun kara cierini diflleyen Hint'i affetmifltir.
Yine en son bir olayla balantl olarak söylemek istiyorum. fiah velayet olan ve evliyaullahn en yücesi olan Hazreti Ali'den bir örnek vermek istiyorum. Kendisini flehit eden insan, "Ben flehadet flerbetini içtikten sonra ancak rejmedebilirsiniz, öldürebilirsiniz" deyip, kendisine getirilen sütün yarsn, kendisini öldüren insana sunabilen insandr. flte, slam temsil eden önder insanlar, kiflilikler bunlardr.
Bat dünyas kendi bütünlüünü salamak için yeni hedef tahtas olarak slamiyeti seçmifltir. Cehaletimizle, yanlfl davranfllarmzla onlarn oyunlarna gelmeyelim.
nsanla rahmet ve kurtulufl olarak gönderilen slam, öz kayna Kuran'dan, tpk onun resulünün yapt gibi, güleryüzlülükle, tatl dille, ilimle sadece tebli edelim; faydal olamyorsak da yanlfl hareketlerimizle, cahilliimizle slama gölge etmeyelim yeter.
Hepinize sayglar sunarm. (Alkfllar)
BAfiKAN Sayn Yakn, teflekkür ediyorum efendim.
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER (fianlurfa) Sayn Baflkan, gündem dfl konuflmaya cevap vermek istiyorum.
BAfiKAN Sayn Yakn'n gündem dfl konuflmasna cevap vermek üzere, Hükümet adna, Devlet Bakan Sayn Cevheri; buyurun efendim.
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER (fianlurfa) Sayn Baflkan, deerli milletvekili arkadafllarm; Afyon Milletvekilimiz Sayn Gaffar Yakn'n, gündem dfl konuflmalarnda dile getirip, Yüksek Meclisin bilgilerine arz ettii deerli fikirler, aslnda, cevaplamak için deil, onunla beraber birtakm paralel düflünceleri ve temennileri ortaya koymak için bir frsat olarak, Sayn Baflkann izinleriyle deerlendirilmesi gereken bir konudur diye düflünüyorum.
Sayn Baflkanm, deerli arkadafllarm; slamn adn, slamn yüce ismini ve slamn, özellikle, fliddet ve zulümle, kan dökücülük veyahut kan içicilikle badaflmas mümkün olmayan büyüklüünü ve ismini deiflik terör örgütleri içerisinde kullanmak gibi bir temayül veyahut bir akm, maalesef olmufltur. Bugün baktnz zaman, ülkemizde de, slamî Büyük Dou Aknclar, slamî Hareket Örgütü, Hizbullah Örgütü gibi örgütlerin, terör hareketine bulaflmfl olduklarn görüyoruz; hatta, Avrupa'da -geçen gün basnda da gördünüz- PKK cami açyor.
Bununla, flunu arz etmek, daha dorusu flu ifademi bir frsat olarak huzurunuza getirmek istiyorum ki, slamn içerisinde hiçbir suretle terör yoktur. slamî terör örgütü tarifi aslnda bana göre yanlfltr; çünkü, terör terördür; slamî olan veyahut olmayan; özellikle, slamî terör örgütü diye bir hareketi kabul etmek veyahut bir terör hareketine, onu yapanlar, onu düzenleyenler, teflkil edenler, organize edenler, slamn isminden yararlanmak istemelerine ramen, bizim, onlarn tarifine uyarak, bir slamî terör tabirini kullanmamz bana göre yanlfltr. (RP sralarndan alkfllar) Çünkü, slamn içerisinde zor yoktur. Yüce Peygamber bize, Kur'an- Keriminin Allah kelam olduuna hepimizin Müslüman olarak inandmz Yüce Kitabnda, kendi peygamberine, Yüce Peygamberimize bile, "sen müzekkirsin, zikredicisin, tebli edicisin; musaytir deilsin, denetçi deilsin; sen söyle, gerisine karflma" diyor, "ben, ona göz verdim, kulak verdim, lisan verdim, peygamberlerin arasna fark koymayn. Bu kitaba nail olmak için, yani, Yüce Kur'an'a nail olmak için, bundan önceki kitaplara da inanacaksn" diyor, hemen Kur'an' Kerim'in baflnda. Müdevvenat bizzat Yüce Peygamber tarafndan yaplmfl olan ve Fatiha Suresinin hemen arkasna konmufl olan Bakara Suresinin baflnda "Bu Kitaba inanacaksn, bunun doruluundan flek ve flüphen olmayacak; ama, bundan sonraki kitaplara da inanacaksn" diyor. Yani, "Tevrat'a da inanacaksn, ncil'e de inanacaksn" diyen böyle bir yüce anlayfln, "peygamberler arasna fark koymayn" diyen bir anlayfln, "Senin dinin sana, benim dinim bana" diyen anlayfln içerisinde, terörü aramak son derece yanlfl bir fleydir. Mensubu bulunduumuz Yüce Dini, zaman zaman bu gibi hareketlerin içerisinde kullanmak, iki aylk yavruyu, 90 yaflnda ihtiyar, Dou Anadolu'nun o souundan korunmak için zorla bulduu battaniyelerinin içerisinde kana bulayarak, Allah'n verdii hayat elinden alan insanlarn, ne slamî Cihat içerisinde -daha dorusu- ne de slamn içerisinde yeri yoktur, bunlar, terördür, teröristtir. Dünyann her tarafnda, hukuk devleti içerisinde, teröre ve terörizme ne yaplmas gerekiyorsa onun yaplmas ve özellikle mensubu bulunduumuz slamn -arkadaflmzn çok güzel ifade ettii gibi- teslimiyet anlamndan gelen, selam anlamndan gelen -buradaki teslimiyet Allah'a teslimiyettir- Allah'a teslim olmay emreden bir Yüce Dinin akideleri veyahut ismi içerisinde, terörü aramak son derece yanlfltr. Terör, dünyann neresinde olursa olsun, hangi isim altnda olursa olsun bir insanlk suçudur, bir insanlk faciasdr; bulunduu yerde görülmeli, bulunduu yerde hukuk devletinin kaideleri içerisinde mutlaka devletlerin ve toplumlarn hayatndan çkarlmaldr.
Ben, bu görüfllerimi arz etmek imkânn bana tand için Sayn Gaffar Yakn arkadaflmza ve bu izni veren Deerli Baflkanmza teflekkürlerimle sayglarm arz ediyorum.(Alkfllar)
BAfiKAN Sayn Bakan, teflekkür ediyorum.
Sayn Bakan, efendim -aman yanlfl anlafllmasn- bendeniz, sizi davet ederken, buna karfl çkacanz anlamnda cevab kullanmadm kesinlikle; hele, sizden hiç beklenilecek deildir; ancak, ne yapaym ki 60 nc maddedeki ifade "Hükümet isterse bunlara cevap verir" diyor. O "cevap verir" sözünü, o sebeple kullandm; yanlfl anlafllmasn efendim.
GURHAN ÇELEBCAN (stanbul) Sayn Baflkanm, cevap müspet de olabilir.
BAfiKAN Deerli milletvekilleri, Gümüflhane Milletvekili Sayn Lütfi Doan'n millî birlik ve beraberlik üzerinde gündem dfl söz talebi vardr; buyurun.
LÜTF DO⁄AN (Gümüflhane) Sayn Baflkan, muhterem milletvekilleri; millî birlik ve kardeflliimizi korumann, hepimiz için mukaddes bir görev olduu konusunda, baz mülahazalarm arz etmek üzere, yüksek huzurunuza çkmfl bulunuyorum.
Söz verdii için Sayn Baflkana, dinlemek lütufkârln izhar buyuracanz için sizlere, flükranlarm, sayglarm arz ederek sözlerime bafllyorum.
Hemen bafllarken de, bendenizden önce konuflan Afyon Milletvekili deerli arkadaflmz Sayn Gaffar Yakn ve muhterem Devlet Bakanmz Sayn Necmettin Cevheri Beyefendilerin bu konuflmalar, hakikaten, son derece takdire layk ve kendilerine flükranlarm arz ederek, mülahazalarm sizlere ifadeye gayret edeceim. Çünkü, bu konuflmalarn içerisinde, bendenizin sizlere arz edeceim konuflmalar da mevcut. Ancak, söz almfltm; onu geri çevirmemek için, bir iki mülahazam, vaktin nispeti ölçüsünde sizlere arz edeceim.
Deerli milletvekilleri, biz, geçmiflimize baktmz zaman tarihimizle iftihar ediyoruz ve bu tarihi bize kazandran ecdadmzn, büyüklerimizin, bunu kazanmakta birlik, kardefllik, iyilik ve yardmlaflma, vefa, adalet ve benzeri üstün meziyetleri kendilerinde tafldklar için, bu mazhariyete nail olmufllardr. fiimdi, bizler de ayn yolu, ayn fazileti, ayn erdemi 60 milyon vatan evladnn göstermesinin zaruretiyle karfl karflya olduumuzu arz etmek isterim.
Hemen, bu meyanda flunu ifade etmek istiyorum; elde olmayan birtakm aclarla karfllafltk. Vanda uçak kazas, ayrca firnakta helikopter kazasyla birçok insanmz kaybettik; Allah makamlarn âli eylesin.
Dier taraftan beflerî imkânlar, beflerî hadiseler olarak, yani insanlarn eliyle olan yine birtakm üzücü hadiselerle karfllafltk. Karfllafltmz bu ac hadiselerden biri, geçenlerde bir televizyon yaynnda -öyle zannediyorum ki bir lisan sürçmesi olarak- yurdumuzda bir ksm vatandafllarmz, mesela Alevî vatandafllarmz rahatsz etme fleklinde yorumland. Aslnda, Alevî-Sünnî 60 milyon insan, hatta bütün Müslümanlar bu ifadeden rencide edilmifltir. Bunu böyle düflünmek lazm. Burada, müsaade ederseniz, iki sebebi, iki ana esas beyan etmek istiyorum. Bunlardan birincisi flu; Alevîsi, Sünnîsi, hepsi, bu ülkenin evladdr; Kur'an'a, Hazreti Peygambere, slamiyete bütün varlyla baldr ve bütün mesele fluradadr: Bizler, birbirimizi iyi anladmz zaman, hep ayn fleyleri düflündüümüzü, hep ayn yolun yolcusu olduumuzu, bir Allah'a ibadet ettiimizi, Peygamberimizin Hazreti Muhammet olduunu, onun ashabn, Resulü Ekrem Efendimizin ehlibeytini, her birimizin -Alevîsi, Sünnîsi- canmzdan daha çok aziz tuttuumuzu biliriz. fiunu da biliriz; Kur'an bizi birbirimize kardefl yapt, ayr ayr ailelerden, ayr ayr kabilelerden, hatta ayr ayr toplumlardan da bir araya gelmifl olsak; bunda büyük faydalar var.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Buyurun efendim.
LÜTF DO⁄AN (Devamla) Dikkat buyurursanz, böyle kabilelere, soylara, toplumlara ayrlmada Allahü teâlânn büyük hikmetleri var. Nedir o; birbirimizle tanflmak, birbirimizi çok iyi tanmak, birbirimizin meziyetlerinden, faziletlerinden, erdemlerinden yararlanarak, hakka, iyilie, güzellie dayanan bir cemiyet, bir medeniyet vücuda getirmek ki, bu insanln idealidir; Allah'a çok flükür, Alevîsi, Sünnîsi, hepimiz buna malik bulunuyoruz.
Burada, bir konuyu daha arz etmek istiyorum; bu sunucu arkadafl mazeret beyan etti, özür beyan etti. zin verirseniz Muhterem Baflkan, biraz çtüzüü zorlayn, bu konuyu müsamahanza güvenerek hemen arz edeceim. Özür beyan etti, "ben bilmeden bu ifli yaptm, beni affedin" dedi. fiimdi, sizlere burada -izin verirseniz- dinimizdeki bir beyan, bir hükmü, yüksek müsamahanza güvenerek arz etmek istiyorum: Bir kimse, hakl veya haksz, herhangi bir kardeflinden herhangi bir toplumdan özür dileyecek olursa, o kimseler -o özür beyan eden kimsenin diledii özrü kabul etmeyen kimse- haksz vergi koyan devlet yöneticilerinin kazand günah kadar, günah kazanr. Bir de, kyamet gününde Allahü teâlâ, flöyle buyuracaktr ahirette, bir melek vastasyla duyuracak: "Allahü teâlânn üzerinde kimlerin haklar varsa, gelsin alsnlar." Birksm insanlarn...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
HSAN SARAÇLAR (Samsun) Kesmeyin Sayn Baflkan.
MEHMET ÇEB (Samsun) Sonuna kadar konuflsun Sayn Baflkan.
BAfiKAN Efendim, müsaade buyurun... Müsaade buyurun... Bir dakika efendim...
Hocam, buyurun efendim.
LÜTF DO⁄AN (Devamla) Suiistimal etmeyeceim inflallah.
BAfiKAN Efendim, konunuz bitinceye kadar buyurun hocam. (DYP sralarndan "Sa ol Baflkan" sesleri)
LÜTFÜ DO⁄AN (Devamla) Allah raz olsun, hepinize flükranlarm arz ediyorum, Allah hepinizden raz olsun.
Kyamet gününde, Allah'n huzurunda -melekleri, Cenab Hak görevlendirecek- kimin Allah üzerinde hakk varsa, gelsin alsn diye nida edilecek; tabiî, bütün mahfler halkna. Bu nedir, neyin nesidir; Peygamber efendimiz anlatyor bunu, böyle buyuruyor; kimdir, Allahüteâlâ üzerinde hakk olan? Tabiî, birksm insanlar kalkacak, hesapsz, sualsiz cennete girecekler, sonra sorulacak, kimdir bunlar; kardefli kendisinden özür dilediinde, kardeflinin mazeretini beyan eden, affeden, kardeflinin mazeretini kabul eden, baflkasnn üzerinde hakk olduu halde, o hakk, karfllk beklemeksizin bafllayan kimselerdir. Burada arz etmek istediim nokta fludur: Bizler, hakikaten büyük bir milletin evlatlaryz, bizim kültürümüz çok engin ve ayn zamanda flerefli sorumluluklarmz da var; o da fludur: fiu memlekette, flu cennet gibi güzel olan memleketimizde, tek bir ferdimizin burnunun kanamamasdr. Hakikaten, terör meselesi, hepimizi mustarip etmektedir, bunun, slamiyette yeri yoktur; çünkü, slamiyet, sulhtur, sükûndur, Kur'an'daki ifade fludur: "Sulh, iyiliktir, hayrdr; slamiyet de onun kendisidir." Baflkalar, baflka türlü söyleyebilir; ama, baflkalarnn söylemelerinin altndaki amaçlar, millet olarak hepimiz çok iyi takdir ettiimizden de eminim; ama, çok dikkatli davranmamza da zaruret vardr. Birincisini arz ettim size.
ikinci konu flu: Birtakm yayn organlarmzda, özel veya resmî televizyonlarmzda, hatta birtakm muhterem mecmualaramzda, gazetelerimizde, millî ahlakmz, dinî duygularmz rencide eden yaynlar yaplmakta, gösteriler olmaktadr. Mesela, üzerinde durduumuz bu hadise, gerek Alevî gerek Sünnî gerek bu milletin içerisinde yaflayan, hatta gayri Müslimleri de alalm, hangi ahlak kaidesiyle barflr, hangi ahlak kaidesine uygun düflebilir konusudur. Arz etmek istediim nokta: Milletin ahlakî deerlerine, manevî deerlerine, dinî duygularna 60 milyon insanmzn hepsinin, her müessesesinin sayg göstermesinde fayda var; çünkü, biz, inflallah bu memleketi, dünyadaki memleketlerin, dünyadaki ülkelerin, dünyadaki toplumlarn, toplumumuzu örnek alabilecekleri toplum seviyesine getirmek mecburiyetindeyiz; bu, bizim hem manevî hem maddî vazifemizdir.
Son söz olarak flunu arz etmek istiyorum: Müminler, birbirlerinin kardeflleridirler. Mümin, mümine -yani, kardefller, Alevîsi, Sünnîsi- hasetlik yapamaz, kskançlk yapamaz, öfkelenemez, kzamaz, yardmsz brakamaz ve onu düflmanna teslim edemez. nanan her insan, özellikle bu memleketin evladnn her biri flunu bilmelidir: Bir kimseyi hakir görmek, ona hakaret nazaryla bakmak, o insann bedbaht olmasna, ahirette hüsrana uramasna yeter sebeptir; baflka günah aramasna, kazanmasna gerek yoktur. Allah'a çok flükür, biz böyle bir dinin mensuplaryz.
Bir de flunu arz etmek istiyorum:
BAfiKAN Hocam süreniz çok daha, buyurun.
LÜTF DO⁄AN (Devamla) Allah raz olsun.
Müslümann Müslümana kan, mal, namus ve flerefi haramdr; yani, Müslümann can mukaddestir, mal da mukaddestir, haysiyet ve flerefi de mukaddestir; bunlar dokunulmazdr, hiç kimse dokunamaz, devlet de dokunamaz. Devlet, yapaca her ifli -hukuk devletidir- hakkaniyetle, adaletle, adalet ölçüsü içerisinde yapar. Biz fertlerin, herhangi birimizin de, vurmak, krmak, yakmak... Ona yetkimiz yok. Ya; bildiimiz, gördüümüz, iki kere iki dört eder gibi, bildiimiz, kesin bilgimiz varsa, adalete yardmc olmaktr; adalet tecelli etti mi, hepimiz de ona boyun emektir. Yoksa, flunu bilelim; insanlar arasnda, insanlar birbirine düflürmek için, menfi düflünceli kimseler bulunabilir; ama, bunlara millet olarak, akl eren kimseler olarak, ilim ve fazilet erbab kimseler olarak, hiçbir suretle imkân vermemeliyiz.
fiimdi, Türkiyemizde, hepimizin zihnini meflgul eden bir mesele var. O mesele; Alevî-Sünnî meselesi. Mademki izin lütfettiniz, ksaca temas etmek istiyorum.
Bendeniz, bu büyük milletimin takdirkârlyla, bir kazada, Erzincan'n bir ilçesi olan Kemah'ta, 1954'ten 1960'a kadar müftü olarak görev yaptm, arz etmek istediim nokta, 1959 ylnda oldu. Orada, Alevî kardefllerim var, Sünnî kardefllerim var; fakat, bendeniz o zaman gençtim; her biri, layk olmadm flekilde ilgi gösterir, hürmet gösterir. Onlarn bu yakn alakasndan, flahsen, bendeniz mahcup olurum; ama, onlarn büyüklüüne hamlederim. Bir gün, Herdif diye bir köy var; o köyden muhtarmz ve sekiz on komflumuz geldi. -bu köyümüz, Alevî köyü- Selam, aleykümselam... Buyurun...Çay içtik... Muhtarm, buyurun... Dedi ki: "Müftü efendi, bu komflular benim komflularm; biliyorsun, ben de filan köydenim. Siz bizim kazamzn müftüsüsünüz. Bizim telakkimize göre, siz, bizim manevî büyüümüz, manevî babamzsnz. -Yani, affnza güvenerek bu ifadeyi söylüyorum; yoksa, benim haddim deil; ama, o arkadaflm böyle bir büyüklük gösterdi- Bizim köyümüz flu tarihte kurulmufl; bugüne kadar da cami yaplmamfl; sebebi üzerinde durmaya gerek görmüyorum. Mademki, sen bizim büyüümüzsün, köye geleceksin; biz, komflularmzla karar verdik, ibadethanemizi yapacaz, Allahmza kulluk görevimizi yerine getireceiz. Konu fludur: Biz insanz, zafiyet gösterebiliriz, irade zaaf gösterebiliriz, bu görevi yapmaktan kaçnabiliriz; senden ricamz, istirhammz fludur: -Bir köy muhtarnn ifadesi bu, muhterem arkadafllarm, kymetli milletvekilleri- Elinize bir çubuk alacaksnz, biz atalet gösterirsek, bir tembellik gösterirsek, bir baba iflten kaçan, huysuzluk gösteren evladn nasl tedib ederse, siz de bizi öyle tedib edeceksiniz; ama, bu görevi yapacaksnz."
fiimdi, buradan, bendeniz bir neticeye vardm ve bir de Kur'an- Kerim'e baktmda, bir cümle var orada -bismillahirrahmanirrahim- litearafu: "Birbirinizi çok iyi tanyasnz, birbirinizi çok iyi anlayasanz diye, Allahü teâlâ sizleri kabilelere, milletlere, toplumlara ayrd" diye buyurulmaktadr. fiimdi, böyle olduuna göre, demek ki, biz birbirimizi tandmz zaman, insann deeri ne kadar yüksekmifl, insan ne büyük varlkmfl, insan meleklerin ufkunu da aflacak derecede flerefli bir varlk. Peki, böyle flerefli bir varln kalbini krmaya, incitmeye, rencide etmeye hangi insan güç yetirebilir.
Son olarak, mam Ali (R.A.) Efendimizin bir sözüyle cümlelerimi nihayete erdirmek istiyorum; o da fludur, kymetli kardefllerim, muhterem milletvekillerimiz: Bir yetkiliye, bir valisine flöyle diyor: "Senin yönettiin kimselerin hukukuna riayet et. Onlar, senin ya dinde kardeflindir yahut da yaratlflta bir eflindir" diyor. Ya dinde kardeflindir; yani, bütün Müslümanlardr, yahut da yaratlflta bir eflindir; yani, gayri Müslimdir. Gayri Müslim; ama, yaratlflta bizim eflimiz, bizim hakkmz, hukukumuz, namusumuz, flerefimiz, hayatmz ne kadar mukaddes, onlarnki de öyle; ama, anlaflmazlklar olmaz m, yanlfllklar olmaz m; tabiî olur; olur; ama, onun yeri adalettir; adalete teslim edilir, adalet inceler, suçlu gördüyse, suçlunun hak ettii cezay verir, suçsuz görürse, fertlerin onlar tecziye etmesine, yarglamasna itibar edilmez... Çok güzel bir ifadedir: Delilden neflet etmeyen zanlara, tevehhümlere itibar edilmez.
Tekrar, flunu arz etmek istiyorum: Biz, bu ülkeyi, birlik, kardefllik, ahlakî, manevî, slamî deerlerimize içtenlikle sayg göstermekle -Allah'n izniyle- bunu baflarrz, geçmiflte ecdadmzn baflard gibi.
Bir konu var bizim için; üzerinde duracamz zenginlikler, bilgi, dürüstlük, adalet, merhamettir. Bunlarn hepsi dinimizin bizden bekledii hususlardr; Alevîsi de, Sünnîsi de Kur'an'a, Kur'an'n bu prensiplerine bütünüyle baldr. fiimdi, elbirlii yapp, cehaleti korkunç bir kâbus telakki edip, dedikoduyu ve tembellii atp, bu ülkenin insanlarn bir bütün yapmann yolunu tutmak hepimize görevdir. Bunu yaptmz zaman, Hükümetlerimiz de -öyle geliyor ki bendenize- müflküllerini kolaylkla halledeceklerdir.
Tekrar, sizlere en derin flükranlarm arz ediyor, hepinize sayglarm sunuyorum.
Selamün aleyküm. (RP sralarndan alkfllar)
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Sayn Baflkanm, bir sorum vard, aydnla kavuflturulursa...
LÜTF DO⁄AN (Devamla) Tabiî, tabiî... Sayn Baflkan, müsaade ederse.
BAfiKAN Efendim, gündem dfl konuflmada, usulümüz deil.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Biliyorum, çtüzükte yeri yok; ama...
BAfiKAN Buyurun efendim, buyurun.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Hocam "bir kabahat iflleyen, özür dilerse, onu affetmek gerekir" dediler; doru. Yalnz, bu özür dileyen insann, özrü kabahatinden büyük olursa ne yapmak gerekiyor; bir.
kincisi de; baz slamî yazarlar, kendilerine o ad veren yazarlar, son günlerde "slamda amaca ulaflmak için zor kullanmak gerekir" diyorlar ve cihat da buna örnek gösteriyorlar "slamda, cihatta...
CEMALLETTN GÜRBÜZ (Amasya) Sayn Erbakan dahil, buna.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) "...zor kullanmak gerekir" diyorlar. Bu konudaki düflüncem...
BAfiKAN Sayn Ylmaz...
Hocam, cevap verme mecburiyetiniz yok; ama, bir cümle ile... Çünkü, böyle bir usulümüz yok.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Biliyorum, Sayn Baflkan.
BAfiKAN Teamüle esas olmamak üzere, buyurun efendim.
LÜTF DO⁄AN (Devamla) Tabiî efendim.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Hocam güzel konufltu; kafama taklan sorulard, aydnlanmak için sordum.
BAfiKAN Buyurun.
LÜTF DO⁄AN (Devamla) Muhterem Baflkanm, muhterem milletvekilleri; flimdi, en önemli konu, sadece kalbimizin yüksek duygularla dolu olmasyla birlikte, lisanmza, kalemimize çok dikkat etmemiz mecburiyeti vardr. Hazreti Peygamberin, bildiiniz bir mübarek sözünü hatrlatmak istiyorum: "Kardeflin haksz da olsa, hakszla da uramfl olsa ona yardm et" buyuruyor. Orada bulunanlar diyorlar ki: "Ey Allah'n sevgili kulu, ey Allah'n Resulü, hakszla uramfl kimseye yardm etmek görevimiz, onu yaparz; ama, hakszl yapana, biz, nasl yardmc olabiliriz?" O zaman, Efendimiz (S.A.V) "onu, o yapt hakszlktan, yanlfl iflten vazgeçirirseniz, siz ona yardm etmifl olursunuz" buyuruyor.
Yani, bir hakszlk yapmak yoktur, hakszlk yapld takdirde, ona karfl en makul, en ilmî, en hukukî ölçüler içerisinde karfl koymak vardr. flte, adalet bunun için vardr. Niçin adalet var; fert, hukukunu koruyamayabilir, âciz olabilir; bilgisi yetersiz olabilir, öbürü güçlü olabilir, adalet, güçsüzü güçlüye karfl koruyacak, hakly haksza karfl koruyacaktr. fiahslar kusur edebilirler... Burada en önemli mesele fludur: nsanolunun her biri hata edebilir; ama, hata edenlerin en iyisi hatalarndan piflman olandr.
Hepinize sayglarm arz ediyorum.(Alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ediyorum, Sayn Hocam.
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER (fianlurfa) Sayn Baflkan, izin verir misiniz efendim...
BAfiKAN Buyurun Sayn Bakan.
DEVLET BAKANI NECMETTN CEVHER (fianlurfa) Sayn Baflkan, Sayn Hocamn bu söylediklerine halkmzn ve Mecliste bulunan üye arkadafllarmzn katlmamas mümkün deil; kendisine, bu güzel konuflmas için teflekkür ediyorum.
BAfiKAN Ben de teflekkür ediyorum Sayn Bakan.
COfiKUN GÖKALP (Krflehir) Sayn Baflkan, izin verir misiniz...
BAfiKAN Buyurun efendim, bir fley mi var...
COfiKUN GÖKALP (Krflehir) Efendim, bugün, 3 kifliye gündem dfl söz verdiniz. Bu hakkn takdiri sizin, buna sayg duyuyoruz. Cumhuriyet Halk Partisi milletvekili olarak ben de gündem dfl söz istemifltim; ama, siz bugün gündem dfl söz isteyen 3 kifliden 2'sini Refah Partisine mensup olan arkadafllardan seçtiniz, onlara söz verdiniz.
Ben, bu konuflmalardan büyük bir feyz aldm, Sayn Hocamn konuflmalarndan çok faydalandm, fikirlerinden istifade ettim...
BAfiKAN Teflekkür ediyorum, demek ki, öyle takdirimde isabet varmfl efendim.
COfiKUN GÖKALP (Krflehir) Yalnz, benim de söyleyeceim çok önemli konular vard.
BAfiKAN Mutlaka...
COfiKUN GÖKALP (Krflehir) Mutlaka; ama, söz alan 3 kifliden 2'si Refah Partili olursa, dier partilerin bu haktan mahrum olma durumu ortaya çkacaktr.
Bu hususu takdirlerinize arz ediyorum efendim.
BAfiKAN Sayn Gökalp, herhalde, söz verirken hangi sayn üyenin hangi partiden olduunu biliyorum; onun için, bunu ifadeye ihtiyaç yoktu; bilineni malumu ilama zahmet buyurdunuz. Birincisi, onu ifade edeyim.
Geçmiflte, Cumhuriyet Halk Partisinden 2 sayn üyeye, üst üste, ayn gün söz verdiimin kaytlarn getirteyim mi; arzu eder misiniz efendim?!.
COfiKUN GÖKALP (Krflehir) Efendim, vermifl olabilirsiniz, vardr; ama, o zaman söz isteyen yok...
BAfiKAN Efendim, ben, sözü, sayn üyelerin hangi partiden olduuna göre deil, sayn üyelerin ifllemek istedikleri ,Sayn Genel Kurula sunmak istedikleri konulara, konularn önemine, konularn güncelliine göre veriyorum ve en çok söz alan da zat âlinizsiniz efendim.
Deerli milletvekilleri, gündem dfl görüflmelerimiz tamamlanmfltr.
x
BAfiKAN ki kanun teklifinin geri istenmesine dair önerge vardr; okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
Askerlik Kanununa Bir Ek Madde Eklenmesi Hakknda (2/1190) esas numaral kanun teklifimi geri alyorum.
Gereini arz ederim.
Sayglarmla. 19.01.1995
Azimet Köylüolu
Svas
BAfiKAN Dier önergeyi okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
Askerî flyerlerinde Çalflan Sivil Memurlara Grevli ve Toplusözleflmeli Sendika Hakk Verilmesine dair (2/1182) esas numaral kanun teklifimi geri alyorum.
Gereini arz ederim.
Sayglarmla. 19.01.1995
Azimet Köylüolu
Svas
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, ayr ayr okuttuum bu iki kanun teklifi de Millî Savunma Komisyonunda olup, teklifler geri verilmifltir.
BAfiKAN fiimdi, 10/4 esas numaral, gümrük depolaryla ilgili Meclis Arafltrmas Komisyonu Baflkanlnn, komisyonun görev süresinin uzatlmasna iliflkin bir tezkeresi vardr; okutup oylarnza sunacam.
Buyurun:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
Maliye ve Gümrük Bakanlna Ait Tütün ve Gümrük Depolaryla, Toprak Mahsulleri Ofisi ve Üretici Birliklerine Ait Depolarda, Geçen Sekiz Yllk Dönemde Yapld ddia Edilen Suiistimalleri Ortaya Çkarmak ve Bundan Sonra Yaplmasna Önlemek çin Gerekli Tedbirleri Almak amacyla, Genel Kurulun 14.01.1992 tarihli 25 inci Birlefliminde kurulan (10/4) esas numaral Meclis Arafltrmas Komisyonumuz çalflmalarn tamamlayamadndan, Komisyonun görev süresinin uzatlmas, Komisyonumuzca kararlafltrlmfltr.
Komisyonun görev süresinin, 22.1.1995 tarihinden itibaren 3 ay daha uzatlmas için, gereini arz ederim.
Sayglarmla
Mahmut Öztürk
Aksaray
Arafltrma Komisyonu Baflkan
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, komisyonun çalflma süresinin uzatlmasna mütedair tezkereyi dinlediniz.
Tezkereyi oylarnza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmifltir.
Deerli milletvekilleri, gündemin "Kanun Tasar ve Teklifleriyle Komisyonlardan Gelen Dier fller" bölümüne geçiyoruz.
Önce, srasyla ve mutaden yarm kalan ifllerden bafllyoruz.
BAfiKAN 71 sra sayl kanun tasarsnn müzakerelerine kaldmz yerden bafllayacaz.
Komisyon?..
LÜTFÜ ESENGÜN (Erzurum) Sayn Baflkan, yarm kalan tasarlarn mahiyetini de lütfen ifade buyursanz da, ne olduunu bilsek.
BAfiKAN Satr satr okuyacam Sayn Esengün; lütfettiniz; teflekkür ederim.
LÜTFÜ ESENGÜN (Erzurum) Zahmet olacak, Sayn Baflkan.
BAfiKAN Efendim, bir sayn üyenin talebi üzerine, gündem maddelerini satr satr okuyacam.
Bütçe Kanunda Yer Alan Baz Hükümlerin lgili Kanunlarnda Düzenlenmesi Hakknda Kanun Tasars ve Plan ve Bütçe Komisyonu Raporunun müzakerelerine bafllayacaz.
Komisyon hazr m efendim?.. Hazr deil.
Tasarnn müzakeresi ertelenmifltir.
BAfiKAN Belediye Kanununa Bir Madde Eklenmesine Dair Kanun Tasars ve çiflleri ve Plan ve Bütçe komisyonlar raporlarnn müzakerelerine bafllayacaz.
Komisyon hazr m?.. Komisyon hazr deil.
Tasarnn müzakeresi ertelenmifltir.
BAfiKAN nsan Haklar Bakanlnn Teflkilat ve Görevleri Hakknda Kanun Tasars ve Anayasa ve Plan ve Bütçe Komisyonlar raporlarnn müzakerelerine bafllayacaz.
Sayn Komisyon?.. Hazr deil.
Müzakere ertelenmifltir.
BAfiKAN Çorum Milletvekili Cemal fiahinin, Türk Kanunu Medenisinin Baz Maddelerinin Deifltirilmesine Dair Kanun Teklifi ve Adalet komisyonu raporunun müzakeresine kaldmz yerden bafllayacaz.
Sayn Komisyon?.. Yok.
Müzakere ertelenmifltir.
BAfiKAN Dou Anadolu Projesi Bölge dare Teflkilatnn Kurulufl ve Görevleri Hakknda Kanun Tasars ile Erzurum Milletvekili Rza Müftüolu ve 10 Arkadaflnn ve Erzurum Milletvekili smail Kösenin Ayn Mahiyetteki Kanun Teklifleri ve Plan ve Bütçe Komisyonu raporunun müzakeresine kaldmz yerden bafllayacaz.
Sayn Komisyon?.. Hazr deil.
LÜTFÜ ESENGÜN (Erzurum) Bu tasar da tam iki yldan beri Meclis gündeminde bekliyor.
BAfiKAN O konuda da bir çözüm öneriyor musunuz?
LÜTFÜ ESENGÜN (Erzurum) Hayr efendim.
BAfiKAN Komisyon hazr deil.
Müzakere ertelenmifltir.
BAfiKAN l daresi Kanununun Baz Maddelerinin Deifltirilmesi ve Bu Kanuna Baz Maddeler Eklenmesi Hakknda Kanun Tasars ve çiflleri ve Plan ve Bütçe Komisyonlar raporlarnn müzakeresine kaldmz yerden bafllayacaz.
Sayn Komisyon?.. Hazr deil.
Müzakere ertelenmifltir.
BAfiKAN Hâkim ve Savc Adaylar Eitim Merkezi Kurulufl ve Görevleri Hakknda Kanunun ki Maddesinin Yeniden Düzenlenmesine Dair Kanun Tasars ve Adalet Komisyonu raporunun müzakeresine kaldmz yerden bafllayacaz.
Sayn Komisyon?.. Hazr deil.
ADALET KOMSYONU BAfiKANI AL YALÇIN Ö⁄ÜTCAN (Adana) Komisyon burada.
BAfiKAN Hükümet?..
Daha önce ertelendi mi?..
NEVZAT ERCAN (Sakarya) Bir saniye efendim...
BAfiKAN Yok mu?.. Komisyon...
Komisyon temsil edilmiyor.
NEVZAT ERCAN (Sakarya) Yanlfl geldi efendim.
BAfiKAN Efendim, ben bir kere okudum, bir kere daha okuyaym:
Hâkim ve Savc Adaylar Eitim Merkezi Kurulufl ve Görevleri Hakknda Kanunun ki Maddesinin Yeniden Düzenlenmesine Dair Kanun Tasars ve Adalet Komisyonu raporu...
Sayn Komisyon, siz, eer, ihtisas komisyonu olarak, hangi tasarnn sizi ilgilendirdiini bilmiyorsanz, Baflkanlk ne yapacak burada?!. Rica ediyorum!..
NEVZAT ERCAN (Sakarya) Karfltrdk efendim.
CENGZ BULUT (zmir) kisi birbirine benziyor, Sayn Baflkan.
BAfiKAN 6 milyar insann parmak izlerinin hiçbiri dierine benzemiyor ama.
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Sayn Bakan da yanltyorlar, Sayn Baflkan.
BAfiKAN Komisyon hazr m?.. Deil.
Tasarnn müzakeresi ertelenmifltir.
BAfiKAN Esnaf ve Sanatkârlar ve Dier Bamsz Çalflanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile Muhtar Ödenek ve Sosyal Güvenlik Yasasnda Deifliklik Yaplmas Hakknda Kanun Tasars ve Salk ve Sosyal fller ve Plan ve Bütçe Komisyonlar raporlarnn müzakeresine kaldmz yerden devam edeceiz.
Sayn Komisyon hazr m?.. Deil.
O halde, müzakere ertelenmifltir.
BAfiKAN nsan Haklar Teflkilatnn Kurulufl, Görev ve Yetkilerinin Belirlenmesine Dair Yetki Kanunu Tasars ve Plan ve Bütçe Komisyonu raporunun müzakerelerine kaldmz yerden bafllayacaz.
Komisyon hazr m?.. Hazr deil.
Müzakere ertelenmifltir.
BAfiKAN Doru Yol Partisi Grup Baflkanvekili Bursa Milletvekili Turhan Tayan ile Sosyaldemokrat Halkç Parti Grup Baflkanvekili Hatay Milletvekili Nihat Matkapn; Özellefltirme Kanunu Teklifi ve Plan ve Bütçe Komisyonu raporunun müzakeresine kaldmz yerden bafllayacaz.
Komisyon hazr m?.. Hazr deil.
Müzakere ertelenmifltir.
BAfiKAN Hâkimler ve Savclar Kanununun Bir Maddesinin Deifltirilmesi ve Kanuna Geçici Maddeler Eklenmesi Hakknda 13.1.1994 Tarih ve 3962 Sayl Kanun ve Anayasann 89 uncu Maddesi Gereince Cumhurbaflkannca Bir Daha Görüflülmek Üzere Geri Gönderme Tezkeresi ile 2802 Sayl Hâkimler ve Savclar Kanununun Baz Maddelerinde Deifliklik Yaplmasna Dair Kanun Tasars ve Adalet Komisyonu raporunun müzakeresine kaldmz yerden devam edeceiz.
Komisyon hazr m efendim?.. Hazr deil.
Müzakere ertelenmifltir.
Allah, anlaflma nasip etsin, ne diyeyim...
--------(X)
BAfiKAN Tüketicinin Korunmas Hakknda Kanun Tasars ve Sanayi ve Teknoloji ve Ticaret ve Plan ve Bütçe Komisyonlar raporlarnn müzakeresine kaldmz yerden bafllyoruz.
Komisyon?.. Hazr.
Hükümet?.. Hazr.
Sayn milletvekilleri, Komisyon ve Hükümet hazr.
Geçen birleflimde, tasarnn 12 nci maddesine kadar görüflülüp, kabul edilmiflti.
fiimdi, 12 nci maddeyi okutuyorum:
BAfiKAN Deerli milletvekilleri, bu maddenin üçüncü satrndaki "etiket konulmas" ifadesinden sonra bir virgül var, virgülden sonra, tekrar "etiket konulmas mümkün olmayan" biçiminde düzenlenmifltir; tashihen, zabtlara böyle geçmesi için ifade ettim.
Madde üzerinde gruplar adna söz talebi var m efendim?
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Sayn Baflkan, Refah Partisi Grubu adna ben konuflmak istiyorum.
CENGZ BULUT (zmir) Sayn Baflkan, ANAP Grubu adna Sayn Rauf Ertekin konuflacaklar.
BAfiKAN- Tamam efendim.
CENGZ BULUT (zmir) Ben de, flahsm adna söz istiyorum, Sayn Baflkan.
BAfiKAN Efendim, düflünelim; bir dakika...
Refah Partisi Grubu adna, Sayn Kapusuz; buyurun.
------------------------------------------------------------------------------------------
(X) 619 S.Sayl Basmayaz 28.12.1994 tarihli 63 üncü Birleflim Tutanana eklidir.
RP GRUBU ADINA SALH KAPUSUZ (Kayseri) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; hepinizi saygyla selamlyorum.
Biraz önce, hep beraber, ibretle takip ettiimiz gibi, gündemde sralar halinde bulunan, görüflülmesi gerekli olan tasarlar, teklifler, su gibi geçti, bir yerde takld kald; sa olsun, Hükümetimiz de, Komisyonumuz da bulundu. Yarm olan birçok tasardan bir tanesi de, tüketicinin korunmasyla ilgili yasa tasarsyd, ki, sra says 619 olan bu tasar 12 nci maddesi itibariyle görüflülmeye devam ediliyor.
Daha önceki maddelerde de yeri geldiince ifade etmeye çalfltmz gibi, öncelikle tüketici zaten tükendi. Bugün, tüketici denilen grup, acaba, hakikaten, tüketici vasflarn kendi bünyesinde bulundurabiliyor mu; istedii fleyleri tüketme imkânna sahip mi? Bunu, hep beraber düflünmek mecburiyetindeyiz. Maalesef, sa olsun son yllardaki Hükümetler, bu milleti iflas ettirip, tükettiniz...
MEHMET KAHRAMAN (Diyarbakr) Herkes tüketicidir...
SALH KAPUSUZ (Devamla) Evet; ama, iflte, tüketicinin tüketme vasfn elinden aldnz; tüketemiyor. Ekmek almaktan acze düflmüfl bir toplum durumuna geldiysek, o zaman, ne yapmak mecburiyetindeyiz; bu tüketicinin varlnn olup olmadnn münakaflasn yapmak mecburiyetindeyiz. Zaten, vatandaflmz da bunu çok iyi deerlendiriyor; çok iyi deerlendiriyor, efendim...
fiimdi, dier maddelerde olduu gibi, bu maddede de birtakm hususlar güzel güzel ifade edilmifl; ancak, dikkat edilecek olursa, bu etiket konusu... Düflünüyor musunuz; siz satcsnz; karfl taraftakilerin hakkn koruma açsndan, tüketicinin meseleleri bilebilmesi açsndan etiket taklmasn zorunlu klyorsunuz. Peki, bunun kalma süresi ne olacak? Bugün, gördüümüz tablo odur ki, her gün fiyatlar deifltirmek, hatta, her saat fiyatlar deifltirmek gibi bir zorunluluk söz konusu. Bu kadar deiflen fiyatlar karflsnda, satc pozisyonundaki, üretici pozisyonundaki insanlar da düflünmek mecburiyetindeyiz.
Sizler, bugüne kadar yaptnz gibi, bugün de bu meseleleri maalesef, istismar ederek gündeme getiriyorsunuz; çünkü, bugün, tüketiciyle, güya koruma görevini üstlendiinizi savunduunuz bu kesimle ilgili bu tasary getirdiniz; fakat, bir bakyorsunuz, bu insanlarn hakkn, asl siz, elinizdeki imkânlarla gasp ediyorsunuz... Bir misal vermek istiyorum:
En son yaplan zamlardan bir tanesi, bütün tüketiciyi ilgilendiren, her emtiann içerisine, her üretilen maln içerisine giren petrole yaplan zamdr. Bu yaplan zamlarla birlikte, vatandafl, tüketici, acaba hangi oranda korunabildi!.. Düflünebiliyor musunuz, bugün, 1 litre benzinin bedelinin içerisinde yaklaflk yüzde 70 vergi var; ayn flekilde 1 litre mazotun bedelinin içerisinde yüzde 65 civarnda vergi var. Siz, bunlar artrarak, vatandafltan direkt olarak vergi alma noktasnda hiçbir ölçüyü kabul etmiyorsunuz; gece yatyorsunuz sabah kalkyorsunuz, zam uyguluyorsunuz, dünya piyasalarnda fiyatlar düflmüfl olmasna ramen, siz, ha bire tüketiciye zulmetmek gibi, âdeta, fiyatlar yükseltmek gibi bir anlayfln içerisindesiniz. Ondan sonra da, Türkiye Büyük Millet Meclisinin gündemine neyi getiriyorsunuz; Tüketiciyi Koruma Yasa Tasarsn getiriyorsunuz... Bu, bir tezattr. Bunu, vatandafla, biz, nasl izah edeceiz?!. fiu anda, televizyonlarnn baflnda bizleri dinleyen vatandafl, oturduu yerden, kara kara düflünüyor; diyor ki: "Acaba, bunlar, niçin böyle bir yasa çkaryor da, öbür taraftan da bizim kanmz emiyorlar?!." Bunu, nasl izah edeceksiniz?!. Mümkün deil; ama, dostlar alflveriflte görsün kabilinden, güya, Batllara "görüyor musunuz efendim, biz, rekabetin korunmas çabas içerisindeyiz...", öbür taraftan, "tüketiciyi koruyoruz, çocuk haklarn koruyoruz vs" gibi, birtakm, istenilen, güya olmas gerekli olan kanun maddelerinin çkartlmas noktaî nazarndan, kendinizi mükellef gördüünüz için, bu yasa tasarsn getiriyorsunuz; ama, bu tasarnn, hakiki manada tüketiciyi korumakla hiçbir alakas yok. Dolaysyla, her gün, her saat deiflen fiyatlar karflsnda, satclarn ne yapmas mümkün deil; bu etiketleri sürekli deifltirmesi mümkün deil. Zaten, vatandafl da böyle bir fley beklemiyor.
Diyorsunuz ki: "Bakanlk, etiket ve tarife listelerinin fleklini, içeriini, usül ve esaslarn bir yönetmelikle düzenler." fiimdi, bu çkacak, bu çktktan sonra, bir de yönetmelik çkaracaksnz; fakat, çkarmfl olduunuz hem kanun hem yönetmelik ne yaplmayacak, tatbikatta uygulanr olmayacak...
Bu arada, giderek, hem hükümetlerin yükünü artryorsunuz, Bakanln yükünü artryorsunuz hem de bürokrasiyi ve uygulanacak formaliteleri çoaltyorsunuz. Bir dier konu da, belediyelerin zaten yeterince olan yüklerine aslî bir görev daha ilave ediyorsunuz. Belediyeler için de diyorsunuz ki, "belediyeler, bu madde hükümlerinin uygulanmas ve izlenmesine iliflkin iflleri yürütmekle görevlidir." Peki, bugün, belediye baflkanlar, hangi siyasî partiden olursa olsun, istedii kadar bu görevi yapabilecek zabtay alabiliyor mu; tahdit koyuyorsunuz, müsaade etmiyorsunuz. Ondan sonra da, bu görev yarn yaplacak m?.. "Niye yapmyorsunuz" dediiniz belediye yetkilileri, size, "benim, bunu yapabilecek sayda elemanm yok" diyecek. Yani, bir olay bütünlük içerisinde takdim etmek mecburiyeti var; ama, maalesef, bütün iflleriniz, ülkeyi getirdiiniz halden açkça görülmektedir.
Yapmfl olduunuz ifle, milletin karnn doyurmay ön plana çkarmak kaydyla bafllanmaldr; ama bunlarn hiçbirisi konusunda ciddî bir çaba söz konusu deil. Kanayan yaralar, vatandafln istek ve arzularnn yerine getirilmesi konusunda hiçbir çaba görmüyoruz. Sadece, formalite gibi, güya görüflülen bu maddelerle ve çkarlacak bu kanunlarla, vatandafllarn beklentilerine bir cevap vermek gibi, bu konuda, güya bir ifl yapmfl görünmek için çaba sarf ediyorsunuz.
Zaten, çkarmfl olduunuz kanunlarn birçou, vatandafla, aslnda, kolaylk deil zorluk getiriyor; çünkü, bu listelerdeki fiyatlarn hiçbiri; isterseniz Sayn Bakanmz talimat buyursunlar, flu anda piyasada bu konuyla ilgili...
Zaten, tüketicinin korunmas Anayasada mevcut, var; Anayasann emri gerei var; ama, bunlarla ilgili flu ana kadar hiçbir koruyucu tedbir söz konusu deil. Ayn zamanda diyorsunuz ki "serbest piyasa" Serbest piyasa flartlar içerisinde kifli, üretici, ithal edici, istedii mal istedii fiyattan satabilme yetkisini haizse, bunu nasl koruyacaksnz? Diyemezsiniz ki, "efendim, sadece, burada ismi yoktur" veyahut da "burada ismi olmad gibi, fiyatn da karflsna yazmamflsnz" diyerek, siz, oradaki üreticiye ve satcya bu flekilde de müdahale edemezsiniz. Dolaysyla, milyonlarca insan "acaba, bu çkarlan kanunda benim için hangi faide vardr" diye düflündüü takdirde hiçbir fley bulamayacak.
O halde, deerli milletvekili arkadafllarm, böyle bir günde, skntlarn had safhaya çkt, her geçen gün saanak yamur gibi, milletin baflna bela yaarcasna zammn yad bir dönemde -ki, özellikle, ktidar milletvekillerini uyaryoruz- flu memleketin dertlerine kulak vermek mecburiyetindesiniz. fiayet, bunu yapmayacaksanz, bunu yapamyorsanz, lütfen, bu koltuklardan çekip gidin; vatandafl da arasn...
FAHR GÜNDÜZ (Uflak) Halk bilir onu, halk...
MEHMET KAHRAMAN (Diyarbakr) Belediyelerdeki iflçiler ne oluyor?
SALH KAPUSUZ (Devamla) Efendim, elbette, halk bilir. Biz de burada halkn temsilcisiyiz; ama, sizi, buraya, vatandafl, ille de bal kaln diye göndermedi ki...
FAHR GÜNDÜZ (Uflak) Belediyelerde ne oluyor?.. Belediyeler ortada...
SALH KAPUSUZ (Devamla) flte, bakn, belediyelerde ne olduunu da konufluruz; onu da konufluruz. Onunla ilgili meseleleri getirin buraya...
FAHR GÜNDÜZ (Uflak) Çkp, hep bunu söylüyorsun...
SALH KAPUSUZ (Devamla) Deerli arkadafllar, lütfen, fluna dikkat edin. fiayet, yaplan uygulamalarda bir yanlfllk varsa, onu, baflka azlarla veyahut da oturduunuz yerden deil, Türkiye Büyük Millet Meclisinin gündemine, Türk Milletinin huzuruna bu konuyu getirirsiniz, meclis arafltrmas istersiniz; benzeri uygulamalarla ilgili meseleleri, beraberce, flurada müzakere ederiz; ama, oturduunuz yerden, sadece laf atmak için "belediyelerde"... Efendim, belediyelerde bir fley olmuyor. Yaplan bütün ifller, hak ve hukuk kurallar içerisinde yaplyor. Kanunsuz hiçbir ifl yaplmyor; ama, siz -ki, vatandafl bunu çok iyi biliyor- sadece, Ankara Büyükflehir Belediyesinde...
FAHR GÜNDÜZ (Uflak) Türkiye biliyor...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Sayn Kapusuz son cümlenizi söyler misiniz efendim.
SALH KAPUSUZ (Devamla) Tamamlyorum Sayn Baflkanm.
...22 bin kifli çalflyorsa, elbette, burada yaflayan yaklaflk 4 milyon insan, bundan, kendisine gelmeyen hizmetlerin gerekçesini ve bunlar bu hale getirenleri hiçbir zaman gözard etmeyecektir.
Arz eder, teflekkür ederim.
BAfiKAN Ben teflekkür ediyorum.
MEHMET KAHRAMAN (Diyarbakr) Yasa tasarsyla ilgisi yok.
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Var efendim, var; yasa tasarsyla ilgisi var...
BAfiKAN Sayn Rauf Ertekin, Anavatan Partisi Grubu adna görüfl belirtmek üzere; buyurun efendim.
ANAP GRUBU ADINA M. RAUF ERTEKN (Kütahya) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; Tüketicinin Korunmas Hakknda Kanun Tasarsyla ilgili, 12 nci madde üzerinde, Anavatan Grubu adna söz aldm; bu vesileyle, tüm Heyetinizi en derin sayglarmla selamlyorum.
Daha önceki konuflmalarmda da belirttiim gibi, Tüketicinin Korunmas Hakknda Kanun Tasarsna, Anavatan Partisi Grubu olarak katlyoruz; ancak, flu anda, gerçekten, 60 milyon insann hepsini de tüketici olarak kabul edersek, -ki, burada, üreten de bir tüketicidir- bu noktadan hareketle olaya bakarsak, 60 milyon insann, flu andaki ekonomik sknts içerisinde, nasl olacak da bu insanlarmz tekrar tüketen insanlar haline getireceiz? Bunlar, vatandaflmz, tüketici bir toplum haline getirmek için ne gibi tedbirler alnmas lazm geldiini konuflmak varken, tüketiciyi koruyacaz diye, bu kanunu çkarmak durumunda kalyoruz.
Altn çizerek belirtmek istiyorum ki, önce, gerçekten sknt içinde olan 60 milyon insanmzn bu skntlarnn giderilmesi hususundaki çalflmalarn yaplmas lazm ve söylüyorum, Sayn Baflbakann, Hükümetimizi, dün, alelacele, Bakanlar Kurulu toplantsndan sonra, Sayn Bakanmzn da açklad, memurlara ve emekli iflçi ve memur kesimine, ücretlerinde birazck olsun iyilefltirme yapmak üzere bir karar alndn ifade ederlerken, bu arada, sanki, daha, o para milletin cebine girmeden, petrol ürünlerindeki fonlarn ve vergilerin artrlmasyla, öbür cebinden alnmasnn salandn da buradan belirtmek istiyorum. Yani, Hükümetimiz çok akll hareket ediyor. Bir taraftan, memur ücretlerinde yeni artfl yapacam derken, öbür taraftan, petrole yeni vergilerle, petrol fiyatlarn artryor. Bu, çok önemli.; petrol fiyatlarnn artrlmas, sadece petrol kullananlarla alakal deildir. Öyle sanyoruz ki, önümüzdeki günlerde, petrole yaplan bu ek zamlar, A'dan Z'ye bütün üretim maddelerinin fiyatlarna binecektir; bunu hepimiz biliyoruz. Dolaysyla, flu anda memura verilmek durumunda olan ek ücret -ki, rakamn bilemiyoruz- zaten cebinden gitmifl durumdadr.
Deerli arkadafllarm, tabiî, etiket konusu fevkalade önemli bir hadise; ancak, enflasyonun bu kadar büyük rakamlara, yüzde 150'lere vard bir dönem içerisinde, sadece etiket koyarak, sadece sk kontroller yaparak -bir fleyin fiyatn kontrol etmekle; menflei, cinsi, fiyat hakknda maln üzerine etiket koymakla- bu iflin üstesinden gelinebileceine inanmyoruz. Bugünleri, daha önceki yllarda, 1980'den önceki yllarda biz yafladk. Siz ne kadar etiket mecburiyeti koyarsanz koyunuz, ne kadar fiyat kontrolü yapyoruz derseniz deyiniz, üretim yoksa, mal arz, vatandaflmza kâfi derecede gitmiyorsa, netice itibariyle, bankonun altndan, ikinci fiyatlarla, tüketiciye nelerin iletildiini hep beraber seyrettik. Ancak, 1980'li yllar içerisinde alnan ekonomik tedbirlerin neticesinde, hem üretimin artmas hem rekabet sisteminin Türkiye'de uygulanmasyla alakal politikalarn gündeme konulmasyla birlikte, tüketicimiz, kaliteli mala, istedii evsaftaki mala ve istedii fiyatla alabilme imkânna kavuflmufl oldu.
fiunu ifade etmek istiyorum: Serbest pazar ekonomisi içerisinde, polisiye tedbirlerle, sk tedbirlerle bir yere varmak mümkün deil. Etiket konulmas; insanlarmzn, alaca mallar üzerinde menfleini, cinsini ve fiyatn rahatlkla görebilmesi tabiî ki uygun; ancak, sadece bu ifllemin yaplmas, tüketiciyi koruma noktasnda kâfi deildir. Bunun, esas kökünde yatan, ekonomideki radikal tedbirleri almak, insanlarmzn, daha kaliteli, daha ucuz mala kavuflabilmeleri için -tüketicilerimizin, yani, 60 milyon insanmzn bu mallara kavuflabilmeleri için- alnmas gereken ekonomik tedbirleri almaktan baflka çare olmadn, burada, bir kere daha belirtmek istiyorum.
Deerli arkadafllarm, flimdi, tüketiciyi korumayla alakal bu kanun tasarsn gündeme getiren -belki de geç kalmfl bir kanun tasarsdr diyorum- bugün, bu kanun tasarsn önümüze getiren bu Hükümete sormak lazm: 1991'de, Anavatan Partisi ktidarn devrettiimiz andan itibaren, hatrlarsnz, daha önceki bizim ekonomik politikalarmz gerei, bilhassa, devletin ürettii tekel ürünlerinde, sigarada, içkide ve dier ürünlerde "etiket fiyat üzerinden satlma" diye bir fley vard; ancak, Hükümet, gelir gelmez, etiket fiyatlar üzerinden satmay kaldrd, flu anda, sigaralar, eski fiyatlar üzerinden deil, yeni fiyatlar üzerinden satlmakta. Bu durumda, etiketin ne kymeti kald?!.
Demek ki, bu ekonomik sistem içerisinde öyle bir noktaya geliyoruz ki, her gün etiket deifltirmek zorunda kalyoruz; ancak, altn çizerek belirtmek istiyorum, üzerinde bir etiket olan ve insanlarmzn tüketimine verilmifl olan, tüketiciye arz edilmifl olan, bilhassa, tekel maddelerindeki bu fiyat sisteminin ortadan kaldrlmasyla, belli insanlar, haksz kazançlar elde ettiler; dolaysyla da, tüketici, bu noktada madur edildi.
Ayn fley, ilaç fiyatlarnda da mevzubahis -benim de mesleim- ilaç fiyatlar öyle bir noktaya geliyor ki, her gün deiflme noktasnda ve tüketiciyle, insanlarn ihtiyac olan ilac, o insanlarmza arz eden eczaneler karfl karflya geliyor bu fiyat artfllar yüzünden.
Netice olarak söylemek gerekir ki, bu sistemde, sadece etiket koymakla, etiketi kontrol ettirmekle bir yere varmak mümkün deil. Deerli arkadafllarm, esnaf, zaten sknt içerisinde. Bir de, esnafn üzerine, siz, kalkp, "etiketi koydu mu koymad m; ne oldu, ne geldi" diye belediye zabtalarn salarsanz, bu iflin içinden çkmak mümkün deil. Ben, bu maddede, etiket kontrolünün uygulanmas ve izlenmesine iliflkin yürütmeyle alakal görevin, belediyelere deil, esnaf odalarna, esnaf birliklerine verilmesinden yanaym; çünkü, esnaf odalar, bir noktada, baz üretim maddelerinde, üretici gibi görülüyorlarsa da, ayn zamanda da tüketicidirler. Kendilerinin kontrol etmeleri daha uygundur. Belediye zabtalarn, bir de esnafn üzerine salmayn.
fiu anda, çok deiflik yörelerimizde, belli belediyelerimiz, belirli baz düflünceler içerisinde, esnafmzn üzerinde bask uygulamaktadr. Bunlar, politik bask olarak addedin, siyasî bask olarak addedin, bir bask vardr. Bir de, esnafn üzerine, maliyeciden sonra, belediye zabtalarn salmayn. Bunu, gene, hem üretici olan hem tüketici olan esnaf odalar, esnaf birlikleri yapsn. Kendileri, fiyatlarn denetlesinler; kendileri etiketlerin izlenmesini kontrol altna alsnlar. En uygunu budur diyorum.
Deerli arkadafllarm, tabiî, sözümün baflnda da ifade ettiim gibi, sadece etiket koymak, sadece "üreticiyi koruyoruz" diye kanun çkarmakla bir yere varmak mümkün deil. Yüzde 150'lere varan bu enflasyonun altnda inim inim inleyen bütün halk kesimleri, flu anda sknt içerisinde. Günlük, "acaba bir ekmek alabilir miyim" hesabn yapyor ve öyle bir noktaya geldik ki, iflte, dün seyrettik stanbul'daki PTT memurlarmzn yürüyüflünü... Efendim, orada memurlarmza reva görülen hareketleri, hep birlikte, televizyonda üzülerek izledik. Bu insanlar, acaba niçin baryorlar, niçin sokaklarda yürüyorlar? Elbette ki, hakl yönleri var. Bunlara, bu hareketlere, Hükümetin, kulaklarn tkamamasn rica ediyorum. Yoksa, sadece PTT iflçilerimizle alakal deil, toplumun bütün kesimlerinde ayn sknt var ve arkasndan kalklyor, hem, bir tarafta, Hükümet...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld.)
BAfiKAN Lütfen, efendim...
M. RAUF ERTEKN (Devamla) ... "memura iflçiye -efendim, bilhassa memur arkadafllarmza- grevli, sendikal toplusözleflme" diyor; "hak, istenir, alnr" diyor, öbür tarafta, bu hakk isteyen sendika kurmufl yöneticiler, yaptklar görevden dolay, baflka illere sürülüyorlar; bu enteresandr!..
Hükümetin, bu çifte standard brakmas lazm, gerçekleri görmesi lazm, insanlarmzn bu skntsna kulak vermesi lazm; yoksa, gidiflat, iyi deildir; Hükümete olan güven iyice sarslmfltr. Artk, bu noktadan itibaren, geçmifli fazla deflelemeden, alacamz tedbirlere bakmamz lazm.
Bu duygularla, hepinizi en derin sayglarmla selamlyorum. (ANAP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Sayn Ertekin, teflekkür ediyorum.
Gruplar adna baflka söz talebi?..
ABBAS NCEAYAN (Bolu) Sosyaldemokratlar ne yapyorlar?!.
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Sosyaldemokratlar konuflacaklar galiba!..
ABBAS NCEAYAN (Bolu) Onlar, kongreden sonra konuflacaklarmfl!..
MEHMET ADNAN EKMEN (Batman) Biz, yeri gelince, her yerde konufluruz; fakat, gereksiz de konuflmayz.
BAfiKAN Gruplar adna söz talebi yok.
Kiflisel söz talebinde bulunan Sayn Yakn?..
CENGZ BULUT (zmir) Yok.
BAfiKAN Sayn Gaffar Yakn'n hazr olmad binnida anlaflld.
kinci srada, Sayn Cengiz Bulut; buyurun efendim.
CENGZ BULUT (zmir) Sayn Baflkan, deerli milletvekili arkadafllarm; tüketicinin korunmasyla ilgili kanun tasarsnn, etiketle ilgili maddesi üzerinde konuflmak için huzurlarnza geldim.
Tabiî, tüketici kim dediimizde, önce tüketiciyi sayalm; karfltrmayalm. Üretici nedir, tüketici nedir; tüketici demek, cebinde, zeytin almaya paras; cebinde, et almaya paras ve cebinde, ev kirasn ödeyebilecek miktarda paras kalmamfl; yine, su parasn, elektrik parasn, okula giden çocuuna bir sandviç parasn veremeyecek kadar fakirleflmifl memur demektir. Bir insan, 4 milyon 200 bin lirayla, ald bu maaflla nasl tüketici olur; bu insan, etiketlerle nasl ilgilenir? 3 milyon 800 bin lira civarnda maafl alan bir emeklinin, periflan olmufl bir emeklinin tüketici olmas düflünülebilir mi?
BÜLENT ATASAYAN (Kocaeli) "Tüketici" deil, "tükenmifl" oluyorlar...
CENGZ BULUT (Devamla) Bu arkadafl için etiketler hiçbir fley ifade etmez. 1,5 milyon lira maafl alan, 6 nc kademeden emekli olmufl bir Ba-Kur'lunun etiketle uraflmas mümkün müdür? Bu etiketi biz kimin için çkaryoruz? Eer, periflan olan memuru ilgilendirmiyorsa; eer, periflan olan iflçiyi ilgilendirmiyorsa; periflan olan emekliyi ilgilendirmiyorsa; Allah'a emanet edilmifl, vergisini ödemeyecek kadar biçare kalmfl, periflan edilmifl esnafmz, eer, cidden bir fley alamayacak kadar fakirleflmiflse... Köylü, zaten o kendi kaderine terk edilmifl...
fiimdi, tüketici kim; kimin cebinde para var ki, gidecek, alflverifl edecek; neyle verecek? Etiketlere bakacakmfl!.. Hangi etiketlere?.. El yakan etiketlere mi, yürek yakan etiketlere mi?
Pabuç... Pabuç... Kaç para bir pabuç biliyor muyuz? Etiketin üzerine yazsa, mümkün deil... Zaten, herkes dflardan bakyor. Etiketler yazlyor; ama, o pabuçun üzerindeki etiketin ne ifade ettiini, bir gömlein kaça olduunu, sigarann kaça olduunu, ekmein kaça olduunu, zeytinin kaça olduunu, sabunun kaça olduunu... Mazot... Mazot... El yakan, yürek yakan bu etiketler ne ifade eder; kimin için yazlacak bu etiketler? Mutlaka, etiket...
Ben belediye baflkanl yaptm. Bizde, sabit fiyatn; yani, belirli bir fiyatn; yani, enflasyonun çok az oynad; Karadenizin dalgalar gibi korkunç deil, Ege Denizinin dalgalar gibi hafif hafif çalkaland bir yerde etiket geçerlidir; ama, flu anda, Türkiye'de, bizim enflasyon, Karadenizin dalgalar gibi korkunç dalgalanyor, bir yukar, bir afla...
ELAATTN ELMAS (stanbul) Afla yukar!..
CENGZ BULUT (Devamla) ...Ne kaykta insan, ne kayk brakt, ne tüketici brakt...
fiimdi, böyle, enflasyonun aflas yok; doru, hep yukarya...
Enflasyonun yüzde 150 olduu bir yerde, etikete, bir esnaf ne yazacak? Bugün bir fiyat yazacak, yarn fiyat deifliyor. Aha, aha, iflte mazot fiyatlar ne oldu? Benzin fiyatlar ne oldu? Buna benzer... fiimdi, bu mazot fiyatlaryla bütün dükkânlarda, bütün bakkallarda, bütün manavlarda, trak, bütün fiyatlar deiflti...
Memurun maafl, iflçinin maafl, Ba-Kur'lunun maafl, emeklinin maafl...
NURHAN TEKNEL (Kastamonu) Artacak, artacak...
CENGZ BULUT (Devamla) Ee, artacakmfl!.. Artrn da "artrdk" deyin. Bekliyoruz; inflallah... Getirin, emekliye getireceiniz her türlü zam, iflçiye getireceiniz her türlü zam, memura getireceiniz her türlü zam için bütün Parlamento olarak arkanzdayz, veriniz zamm.
Etiketi konufluyoruz... Baknz, etiketleri, yalnz, biraz büyük yapmak lazm; çünkü, son zamanlarda, Hükümetin, memuruna verdii para birimi deiflti. Eskiden, yalnz Türk paras olarak veriyordu, flimdi, Hükümet, piyango bileti veriyor. O zaman, etiketlere, piyango bileti yerini de açmak lazm! Eskiden, para veren Hükümet, flimdi kaz kazan da veriyor; etiketlere, kaz kazan da yazmak lazm! Hisse senedi satyor Hükümet artk, o hisse senedini de yazmak lazm! Çünkü, öyle ya, memura piyango bileti veren, memura kaz kazan veren, memura hisse senedi vermeyi teklif eden bir Hükümetin koyaca etiketlere bunlarn hepsini yazmak lazm! Yani, alflverifl parayla m olacak, piyangoyla m olacak, kaz kazanla m olacak?! Bunlar belirtmekte fayda var.
Baknz, iflte burada, ne demifl Hükümet...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Son cümleniz...
CENGZ BULUT (Devamla) Evet, evet...
Türkiye'de, etikete bakacak kadar, cebinde paras olan vatandafl m braktnz ki? Vatandafl periflan, iflçi periflan, memur periflan, emekli periflan, köylü periflan, küçük esnaf periflan; velhâsl, Türkiye periflan... Kim bakacak etiketlere?
Teflekkür ediyorum. (ANAP sralarndan alkfllar)
NURHAN TEKNEL (Kastamonu) Sen de periflan...
BAfiKAN Sayn Bulut, teflekkür ediyorum.
Sayn Gökalp, buyurun.
COfiKUN GÖKALP (Krflehir) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; görüflülmekte olan 619 sra sayl kanun tasarsnn 12 nci maddesi üzerinde, kiflisel görüfllerimi arz etmek üzere huzurlarnzdaym. Bu sebeple, Yüce Kurulu sayglarmla selamlyorum.
Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; hakl olarak, benden önce konuflan tüm arkadafllarm, gerçekleri burada dile getirdiler. Evet, tüketicinin, tüketecek hali mi kald?!. Dün, Sayn Baflbakan, memurlara bir haber verdi; onlarn azlarna bir parmak bal çald -Anadolu deyimiyle- ama, bu bal, memurlarn midesine inmeden, azlarna gelmeden geri alnd.
Düflünebiliyor musunuz arkadafllarm; akaryakta, son bir ylda yüzde 200 zam yapld. Bundan, ben eminim, Doru Yol Partisindeki çok milletvekili arkadafllarm da rahatsz, Sosyaldemokrat Halkç Partideki çok milletvekili arkadafllarm da rahatsz; ama, onlar diyecekler ki "bunun baflka yolu yok, baflka yordam yok; zam yapmak zorundayz." flte, burada, bu görüfle katlmyoruz; zam yapmadan da, adam gibi, vergi alnarak, vergi salanarak, bu ülke yönetilir. Mühim olan, vergi almak. Çok kazanandan, çok; az kazanandan, az vergi almakla ülke yönetilir. Büyük holdinglere, büyük flirketlere yalvararak yakararak vergi alamazsnz; vergiyi salarsnz, vergiyi alrsnz; ama, buna, irade lazm, siyasî irade lazm buna; buna, siyasî istikrar lazm. Maalesef, Hükümette bu siyasî irade yok, bu siyasî istikrar yok; bu olay yok...
Deerli milletvekilleri, Sayn Maliye Bakannn bize sunmufl olduu, tüm milletvekillerine sunmufl olduu bir kitap var. Baknz, bu kitapta ne diyor: Taflt Alm Vergisi, 7 trilyon 500 milyar liradan, 15 trilyon liraya çkmfl. Yani, artfl oran yüzde 100. Akaryakt Tüketim Vergisi, 46 trilyondan, 95 trilyona çkarlmak isteniyor, artfl oran yüzde 106. Yani, bu matbu kitabn bize datldnda akaryakt fiyat neyse, onun yüzde 100 orannda, bir sene içerisinde zam yaplaca demektir. Deerli milletvekilleri, buna ramen, 1994 ylnda, Kurumlar Vergisi olarak, büyük holdingler, büyük flirketler, Türkiye'nin her tarafna dalmfl büyük flirketlere, 42 trilyon liralk vergi tahakkuk edilmesi için vergi salnmfltr. Bu vergilerin bir ksm da henüz verilmemifltir. 1995 yl içerisinde ise, 1994 ylnda 42 trilyon liralk vergi salnan bu kesime, sadece, yüzde 12,4 orannda vergi artfl salanarak, 42 trilyon 200 milyar lira vergi salnmas hedeflenmifltir.
Deerli arkadafllarm, iflte, Türkiye'nin sknts budur. Özellefltireceim diye, 1929'dan günümüze kadar, cumhuriyet döneminde bafllayan tüm kamu kurumlarn satsan, bu iflin içinden gene çkamazsn; öyle bir an gelir ki, sata sata, kamuya ait mal bulamazsn, taflnmaz bulamazsn...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
COfiKUN GÖKALP (Devamla) Bitiriyorum Sayn Baflkan.
...Kamuya ait hizmet binalar bulamazsn. Bunun için, Hükümetin, akln baflna toplamas lazm. Sosyal adaleti tesis edecek ve az kazanandan, az; çok kazanandan, çok vergi alnarak, Türk halknn, insanlarmzn giderleri yönünde vergi toplanarak, kamu hizmetlerinin giderilmesi salanmaldr.
Bu duygu ve düflüncelerle Yüce Kurulu tekrar selamlyorum.
BAfiKAN Sayn Gökalp, teflekkür ediyorum. Bu vesileyle, gündem dfl konuflmanz da yerine getirmifl oldunuz; çünkü, Türkiye'deki ekonomik kötü gidiflle ilgiliydi talebiniz, böylece, o da yerine gelmifl oldu.
COfiKUN GÖKALP (Devamla) Evet efendim.
Teflekkür ederim.
CENGZ BULUT (zmir) Benim de bir talebim vard; ama, kuyrukta bekliyoruz.
BAfiKAN Efendim, beklerim bundan sonraki maddede Sayn Bulut.
Nasl olsa hep periflan!..
Madde üzerindeki müzakereler tamamlanmfltr.
Maddeyi oylarnza sunuyorum: Kabul edenler... Etmeyenler... Madde okunduu flekliyle kabul edilmifltir.
13 üncü maddeyi okutuyorum:
BAfiKAN Bu maddeyle ilgili gruplar adna söz talebi?..
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Grup adna Sayn Baflkan...
BAfiKAN Sayn Kapusuz, Refah Partisi Grubu adna.
CENGZ BULUT (zmir) ANAP Grubu adna...
BAfiKAN Anavatan Partisi Grubu adna m efendim?
CENGZ BULUT (zmir) Evet efendim.
HALT DUMANKAYA (stanbul) fiahsm adna...
M.RAUF ERTEKN (Kütahya) fiahsm adna...
BAfiKAN Sayn Bulut, yetki belgesi?.. Grup baflkanvekillerimiz var m efendim?..
BAfiKAN Evet, Sayn Kapusuz, siz buyurun efendim; biz, dierlerini yazarz.
Kiflisel söz talebi; Sayn Bulut'un, Sayn Dumankaya'nn, Sayn Ertekin'in.
MEHMET KEÇECLER (Konya) Sayn Bulut, Grup adna...
BAfiKAN Kim var efendim?.. Grup baflkanvekillerimizden var m yetki belgesi?..
Yetki belgeniz var m efendim?
CENGZ BULUT (zmir) Olacakt efendim.
BAfiKAN Kimde olacak efendim?.. Kimdeyse, onu bir bulun Sayn Bulut; yani, içtüzük karflsnda bizi periflan etmeyin.
M.RAUF ERTEKN (Kütahya) Ben, grup baflkanvekillerine bakaym efendim.
BAfiKAN Buyurun Sayn Kapusuz.
RP GRUBU ADINA SALH KAPUSUZ (Kayseri) Teflekkür ederim Sayn Baflkan.
Sayn Baflkan, deerli arkadafllar; müteakip madde için tekrar huzurlarnzdaym; hepinizi saygyla selamlyorum.
Bu, tüketici yasasyla ilgili olarak, biraz önce birkaç cümle ifade ettim; arkadafllarmzdan serzeniflte bulunanlar oldu veyahut da konunun dflnda laf atmalar oldu, ancak, birkaç hususu özellikle vurgulamak istiyorum. Memleketimizde birçok yasa var. Mesela, bu yasalardan bir tanesi de, Türk Parasnn Kymetini Koruma Hakknda Kanundur; elan hukukî geçerliliini koruyan bir kanundur. fiimdi, bu kanunun müzakeresi srasnda, ister istemez kafalarmza bu konu taklyor. Düflünelim; bugün, Türkiye'de, flu anda 1 milyonluk banknot çkt. fiimdi, siz, bu çkardnz parayla, tüketicinin hakkn hangi oranda koruduunuzu savunabiliyorsunuz veyahut da Türk parasnn kymetinin korunmasnn ölçüsünün ne olduunu ortaya koyabiliyor musunuz?.. Maalesef.
Baknz, flu anda, bu Hükümetin memlekete -maalesef diyeceim- hediyelerinden bir tanesi, teslim ald günden bugüne kadar, hep banknotlarn kliflelerini deifltirmek, rakamlarn çoaltmakla uraflmasdr. Bu sfrlarn çoalmas, acaba, memleketimizin ve özellikle fakir ve fukaramzn, tüketici kesimimizin hangi derdine derman olacak?.. Özellikle, elbette, tüketici dediimiz bütün insanlarmzn kollanmas ve korunmas yerinde bir duygu, hatta bu kanun da uygun bir kanun; fakat, siz, iflin esasn, özünü kaybettikten sonra, bunun fleklen çkarlmasnn bir manas olmayacak.
Düflünelim, bir satc, ister pazar yerindeki satc olsun ister bir küçük esnafmz olsun isterse bir köydeki küçük bir bakkalmz olsun; acaba, hepinizin hatrlad bu küçük etiketlere bu sfrlar nasl yerlefltirecek? Düflünün, 1 milyon, 100 bin, 200 bin gibi rakamlar bu etiketlere yazmak mümkün olmayacak. Dolaysyla, demek ki birtakm yasalarn varln kabul etmifl olmak, o hakkn korunduunu kabul etmek manasna gelmiyor. Bugün, flu Hükümet, maalesef, Türk parasnn kymetini koruyamamfltr, koruyamamaktadr.
Ayn flekilde, küçüklerin muzr neflriyat karflsnda korunmasyla ilgili kanun maddeleri var. Peki, bugünkü medyann birtakm uygunsuz tavr ve davranfllar, televizyonlarn birtakm uygulamalar karflsnda, bu Yüce Milletin ahlakn, birtakm deerlerini koruma noktasnda, bu kanun yeterli kalyor mu; maalesef kalmyor.
Ayn flekilde, bunlar çoaltmak mümkün; fakat, bu iflin üstesinden gelebilecek siyasî bir iktidara gerek var. Onun için, atalarmz ne demifller: "At sahibine göre kiflner." Siz, koruma yasas çkarrsnz, siz kendiniz inanmadnz için, korumanz zaten mümkün deil.
Hakikaten, bu Hükümet, bu fakir ve fukara milleti korumak istiyorsa, bunda samimî ise, lütfen, bugünkü satfla arz edilmifl olan mallarn içerisinde, haksz olan, girmifl, vergiler var; bunu çkarmak lazm.
Yine, bir hakszln en önemli maddelerinden bir tanesi, maliyetin yüzde 30, yüzde 40'na, hatta yarsna varan finans yükü var, ki, faiz... Bunu çkarn.
Yine, siz, tüketiciyi korumak istiyorsanz, bu haksz para deerini düflürmekten vazgeçin.
Keyfî, bir nevi medyaya destek olmak mahiyetindeki, birtakm holdinglerin ve birtakm kurum ve kurulufllarn, özellikle reklam vererek, milletin cebinden, fakir ve fukarann tüketmifl olduu her üründen dolay, onun içerisine giren reklam, maliyetin içerisine girmekten çkarn. Eer, o zaman, kendi malna güvenebiliyorsa, tüketicinin o maldan memnun olmas kendisi için yeterli bir fleyse, lütfen, reklam yapmasn; eer yapmak istiyorsa, kendi bünyesinden yapsn; ama, maalesef, ne yapyorsunuz, haksz olarak, keyfî yaplan, birtakm, "reklam" ad altndaki gösterilen masraflar, yine, bu fakir ve fukaraya, ne yapyorsunuz; ödettiriyorsunuz. Hakikaten, tüketiciyi koruyacaksak, bunu yapmak mecburiyetindeyiz. Elbette, garanti belgesi hakikaten güzel bir fley; fakat, bu kadar çeflitli ürünün var olduu bir memlekette -ki, bu çeflitli ürünlerle ilgili Sanayi Bakanlnn birtakm tespit çalflmalarndan yasada bahsedilmektedir- flimdi, bunlarn hangilerinin garanti belgesi olacak?.. Asgarî bir yl diyor; azamî bir süre de konulmuyor. Bu, galiba, daha sonra bir yönetmelikle tespit edilecek; fakat, burada, hepimizi yakinen ilgilendiren bir konu var. Bu, garanti belgesiyle ilgili ksmda deniliyor ki, "garanti belgeleri, satn alnan mala iliflkin faturann tarih, say ile bandrol seri numaralarn içermek zorundadr." Tamam, bu güzel, mutlaka bulunmas lazm; ancak, satc için deniliyor ki; flayet malda, malzeme, iflçilik ve montaj hatas var ise; ne yaplacak; satcya götürülecek. Satclarn birçou, ne deildir; üretici deildir, tüccardr, alp satmaktadr. Her mal da, kendi flartlar içerisinde, mutlaka, ald flekliyle satmaya çalflmaktadr.
fiimdi, burada, tüketici açsndan, hakikaten, satlan maln bir garanti belgesinin olmas mutlaka gerekir; fakat, teslim ediyor... Satc, bu mal kendisi imal etmedii için, üreticiye gönderecek. Gönderilmifl olan bu arzal mal, tekrar o tüketiciye ne zaman iade edilecek; burada bir açklk söz konusu deil. Adam, bu mal iade etmek istemiyorsa veyahut da o satt mal geri alp, onunla ilgili birtakm uygulamalar yapabilmesi için -istismar etmek istiyor ise- ne yapacaktr; o mal, zaman dilimi içerisinde tüketiciye geri vermeyecektir. kinci bir bölümde de deniliyor ki, "satcnn bu talebi reddedilmez." Bunun için de ne yaplmaktadr; özellikle, "tüketicinin, bu konudaki durumunu korumak için, Türk Standartlar Enstitüsü ve Bakanlk, bu konuda bir karar verecek" deniliyor. Bakanln verecei bu karar, tüketicinin, getirmifl, iade etmek istedii malla ilgili verecei karar, alc veyahut da tüketiciyi tatmin etmedii, satcy tatmin etmedii takdirde, uzlaflmazlk orta yere çkacak. Bu uzlaflmazlk karflsnda, zaten mahkemelerden usanmfl, mahkemelerden ylmfl olan bu milletin evlatlar, acaba, tekrar mahkeme kapsna m gidecek? Yoksa, bu konunun, bir yetkili komisyon tarafndan mahkemesiz halledilmesi konusunda, bir süre veyahut da bir karar mercii maalesef yoktur.
Adalet Bakanlnn bütçesini görüflürken, çkt, Sayn Bakan burada yaknd, dedi ki, "efendim, bugün mahkemelerde 11 milyon dosya var." fiimdi, düflünün deerli milletvekilleri, 11 milyon dosya varsa; bir dava eden, bir dava edilen, birer tane de flahitleri olsa, dörtle çarptnz takdirde, 44 milyon bu memleketin evlad, biri, dieriyle daval konuma gelmifltir. flte, son otuz yllk, krk yllk, elli yllk yanlfl uygulamalarn tabiî sonucu... Âdeta, bu milletin evlatlar birbiriyle mahkemelik duruma düflürülmüfltür. fiimdi, yetmiyormufl bu, bunda acze düflmüfl bir Adalet Bakanl var iken, siz, binlerce mal, binlerce garanti belgesi ve bunlarn tatmin edilmemesi karflsnda, hal noktas; ki, gösterdiiniz gibi, "Bakanlk ve Türk Standartlar Enstitüsü karar verecek" diyor. Bu karara da tüketici raz olmad, madur edildi; yanlfl bir karar çkt... Binlerce mahkemeye gidildiini bir düflünün; çok büyük bir yanlfllktr. Bu konuyu mutlaka halledecek, o kararn da bir baflka yere müracaat edilmemesinin önünün kapanmas açsndan, bir kurul oluflmas lazm; tüketici açsndan da lazm, satc açsndan da lazm; ama, maalesef, bu konuda, benim görebildiim kadaryla, -eksik taraf varsa Bakann ve ilgili Komisyondaki arkadafllarmzn açklama getirmesinde fayda mülahaza ediyorum- aksi takdirde, ihtilaf konusu, dava konusu çok artacaktr.
Deerli arkadafllar, flimdi, özellikle bunun fiyatlar konusunda, biraz önce de söylemeye çalfltm gibi...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Efendim, son cümlenizi ifade eder misiniz...
SALH KAPUSUZ (Devamla) Sayn Baflkanm, ifade etmeye çalflyorum.
Baknz, Türk Lirasnn sfrlarn yazamayacanz bu etiketlere, acaba Sayn Bakan ve Sayn Hükümet, dolar veyahut da hisse senetlerini mi yazdracaklar?.. Türk parasnn bu memlekette geçerlilii ne zaman temin edilecek?.. Bunlar benim dikkatlerimi çekmektedir. Herhalde, bütün vatandafllarmzn, özellikle tüketicinin ve satclarn da, mecburiyet getirdiiniz bu etiketteki sfrlar neyle, nasl ifade edecei konusunda bir açklk getirirseniz, memnun olur; teflekkür ederim.
Arz ederim Sayn Baflkan.
BAfiKAN Teflekkür ediyorum Sayn Kapusuz.
Anavatan Partisi Grubu adna, Sayn Cengiz Bulut; buyurun.
10 dakika yeter mi Sayn Bulut?
CENGZ BULUT (zmir) Efendim, idare ederiz.
BAfiKAN Peki, buyurun; flimdi göreceiz inflallah...
ANAP GRUBU ADINA CENGZ BULUT (zmir) Sayn Baflkan, deerli milletvekili arkadafllarmz; tüketicinin korunmasyla ilgili bu garanti belgesine geliyoruz...
BAfiKAN- Ne belgesi efendim?
CENGZ BULUT (Devamla) Garanti belgesiyle ilgili maddesine geliyoruz efendim, 13 üncü maddeye geliyoruz.
Deerli milletvekili arkadafllarm, tabiî, garanti deyince; garantiler çeflitlidir. fiimdi, memlekette, memleketimizde, kimsenin verdii sözü tutmad, hiçbir sözün garanti olmad bir yerde, verilen sözlerin hiçbir garantisi olmad bir yerde, gariban bir sanatkâr yakalyoruz, ufak esnaf yakalyoruz, yapt anahtarn garantisini, yapt çekicin garantisini istiyoruz; ama, siyasîlerin verdii yüzde 20 enflasyonun garantisini istemiyoruz.
Türkiye'nin esas isteyecei garanti, Türkiye'nin esas çkaraca tüketiciyi koruma kanunu, bir çekiç için garanti deil, bir tekerlek için garanti deil; enflasyona karfl garanti alnmas lazm. Ezilen memurun, ezilen iflçinin, ezilen emeklinin, periflan olan köylünün ve küçük esnafn, Hükümetin yapmfl olduu yanlfl politikaya karfl korunacak esas bir kanun çkarmamz lazm; esas garanti budur deerli arkadafllarmz.
Baknz, biz, mutlaka üretim mallarnda baz garantiler bekliyoruz. Memleketin bakan çkmfl garanti veriyor. Üç tane banka (TYT Bank, Marmarabank, Impexbank) batyor, memleketin Bakan Sayn Aykon Aydoan (ANAP sralarndan gülüflmeler) "merak etmeyin, garantiyi ben veriyorum, batmayacaktr" diyor. Bir hafta sonra, üç banka iflas ediyor, binlerce insan madur oluyor; ama, biz gene gidiyoruz, küçük bir demirci dükkânndan, ürettii maln garantisini bekliyoruz, iki üç kiflinin madur olduu mal üzerinde garanti bekliyoruz; ama, öteki tarafta; ama, beri tarafta, Hükümetin bakannn, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin bakannn yanlfl vermifl olduu geçersiz bir garanti belgesi yüzünden ve devletine inanan yüzbinlerce insan madur olmufl; bu garanti söz yüzünden yüzbinlerce insan periflan olmufl ve paralar batmfltr. Bu insanlar, eer sayn bakan garanti vermeseydi, eer konuflmasayd, devlet adna konuflmasayd, paralarn çekeceklerdi bu mudiler, bu insanlar ve neticede bundan kurtulacaklard.
Baknz, bir memleketin, bir esnafn garantisinden çok, bakanlarnn garantisine, Baflbakann garantisine ihtiyac vardr. Türkiye Cumhuriyetinin Baflbakan çkar "gidin, bankalardan istediiniz kadar dövizle kredi aln, ev aln, araba aln" derse, Sayn Baflbakann garantisine güvenen vatandafllar, gider, bankalardan kredi alrlar ve onunla konut sahibi olurlar; ama, Baflbakann verdii garanti tutmamfltr, enflasyon; neticede döviz oynamas; dolarn, Karadeniz dalgalar gibi sçramas yüzünden, burada da yüzbinlerce insan madur olmufltur; yüzbinlerce insan kan alyor, evini satyor kurtulamyor, intihar ediyor kurtulamyor. Garantiyi veren kim; Türkiye Cumhuriyetinin Baflbakan. Biz, neyle uraflyoruz; bütün bu garantileri bir kenara brakmflz, anahtarla, çekiçle uraflyoruz veyahut da ufack bir telle uraflyoruz, onun garantisini aryoruz. Peki, bu insanlara, madur olan bu insanlara, batan bankalarn, iflas eden bankalarn kandrd mudilere verilen garanti?.. Devletin garantisine karfl, bu insanlara karfl, yani, bu batan bankalara karfl devletin bir garanti vermesi gerekmez miydi? Verdii, garantiyi, sözü tutmas gerekmez miydi?.. Uygulad politikayla, bu memlekette "ben dolar böyle tutacam ve merak etmeyin arkanzda ben varm, bana inann, benim fikrime inann" diyen Türkiye Cumhuriyetinin Baflbakanna inanan insanlar, bugün, dolar yüzünden ezilmifl, bükülmüfl, kap kap dolaflyorlar. Ne oldu bunlara verilen garantiler?.. Biz uraflrz... Garanti... Ne garantisi; arabann supap garantisiyle uraflrz biz...
Deerli arkadafllar, dün, evvelki gün, bu memlekette 46 trilyon liralk, üç aylk vadeli bono satld. Garanti var m?.. Yok; bunun da garantisi yok. Garanti deyince, aklmza, yalnz, bir bisiklet tekerlei mi veya yalnz bir bisiklet mi gelir, üretim olarak. Esasnda, Türkiye'de önce verilecek olan olay, siyasîlerin garanti vermesi lazm; vermifl olduklar sözü garanti etmifl olmalar lazm; tutamayacaklar, yapamayacaklar ifli vaat etmemeleri gerekir.
flte, baknz, geçen gün "Hazineden rekor satfl" diyor. Peki, bunun garantisi?.. 46 trilyon liralk bonoyu bir günde bitirmifller. Türkiye Cumhuriyetinin Baflbakan, Hükümeti buna garanti veriyor. Tüketmifller 46 trilyon liralk bonoyu, hemen bir günde. Kim almfl; memur mu, iflçi mi, emekli mi? Kim almfl; esnaf m? Kim almfl; köylü mü? Bunun garantisi salam; çünkü, burada, bu rekor satflta, 46 trilyon liralk bono satflndan iflçi almamfltr, memur almamfltr, emekli almamfltr, Ba-Kur'lu almamfltr, köylü almamfltr; onu, küçük esnaf almamfltr; bunu, büyük rant sahipleri, "zincir fleyini krdm" diyenler, büyük rant sahipleri, büyük para babalar almfllardr; onun için, bunun mutlaka garantisi vardr. Neden; çünkü, memurum yoktur bunun içinde, iflçim yoktur bunun içinde; nereden alacak benim gariban iflçim, nereden alacak memurum; 4 milyon 200 bin lira maafl alan bir memurumun, 3 milyon lira maafl alan, l,5 milyon lira maafl alan insanlarn bunlar almas mümkün deil; ama, bunlarn garantisi vardr.
Biz neyi tartflyoruz Türkiye'de; bisikletin tekerleini, bisikletin pedaln tartflyoruz... Onun garantisi olmas lazm, bisikletin tekerleinin garantisini ihmal etmemek lazm; ama, iflçinin maaflna, ama memurun maaflna karfl enflasyonu garanti etmiyoruz.
Deerli arkadafllarm, baknz, flimdi, yine Türkiye Cumhuriyetinin Baflbakan, "memlekette yüzde 20 enflasyon olacak" demifltir. Bu, bir garanti olmas lazm. Biz siyasîler, önce bisiklete karfl, arabaya karfl, metal madenlere karfl çkaracamz garanti kanunlarndan önce, siyasî alanda artk garanti kanunlar çkarmamz lazm. Baknz, flimdi, yüzde 20 enflasyon denildii bir yerde, Sayn Baflbakan, Sayn Hükümet garanti sözünü tutmamfltr; enflasyon yüzde 150 olmufltur. (ANAP sralarndan "Bravo" sesleri) Peki, enflasyonun yüzde 150 olduu yerde, memurun ald artfl nedir; yüzde 15... Hayr, net yüzde 11.
fiimdi, burada bir beyanat veriliyor: "Memura yüzde 70 zam yapacaz..." Garantisi?.. Garantisi var m; yok. Çünkü, memura yaplacak olan yüzde 70 zam, daha evvel verilmifl olan yüzde 11 zammn yüzde 70'i, yüzde 6 yapar. flte garanti... Ne garantisi; iflte, dolambaçl garantiler.
Deerli arkadafllarm, bir hükümet, çift anahtar dedii zaman, o, bir garanti olmas lazm; siyasîlere güvenilmesi lazm; garantiyi, bu manada, bu anlamda almak lazm. Çift anahtar denildiinde, bu çift anahtar tatbik etmesi lazm. Bununla ilgili verilen garanti, tutulmufl mudur?!
M. RAUF ERTEKN (Kütahya) Var... Geriye aldlar...
CENGZ BULUT (Devamla) Önce bu garantileri salayalm.
Baknz, memura, sendika diye garanti verilmiflti, aslan sosyal demokratlar tarafndan ve Hükümet tarafndan; ama, bu garanti tutulmamfltr; dövülmüfllerdir, öldürmüfllerdir. Bakanlar yürü diyor. Hani, bizde bir laf vardr; "tavflana kaç, tazya yakala" diye. Bakanlar "yürüyün" diyor, öbür taraftan, maflallah, vurun copu... Nerede bunun garantisi?! Hani garanti?!
Askerlik süresi inecek diye garanti verdi Hükümet. Önemli deil... Neden; o, yüzbinlerce insan ilgilendiriyor; biz gidelim, gene, bisikletin tekerleiyle uraflalm, o garantilerle uraflalm; ama, neticede askerlik, 12 aya, sonra tekrar 18 aya...
flçiye, siyasî meydanlarda bu insanlar söz verdiler, indireceiz diye emeklilik yafln. Geldiler, indirdiler. Bir baflbakann, bir hükümetin verdii söz, garanti olmal. Bugün, bakyoruz, çalflmalar yaplyor; Türkiye'de emekliliin, 50-60 yaflna çkarlmas gerekiyor diyorlar. Ne oldu garantiler?! Nerede garantiler?!
Deerli kardefllerim...
MUHTAR MAHRAMLI (Tekirda) ndirirken de bardnz, çkarrken de...
CENGZ BULUT (Devamla) Hayr, bizler, niye çkaryorsunuz diye barmyoruz. Anavatan Partisi, Türkiye Cumhuriyetinde, Emeklilik Kanununu, seçim kaybetme korkusu olmadan çkarmfltr.
Deerli kardefllerim, biz bunu çkardk...
BAfiKAN Sayn Bulut, toparlayn lütfen... Sayn Bulut, son cümleniz efendim, 30 saniyeniz var, lütfen...
CENGZ BULUT (Devamla) Peki efendim...
Metalden önce, bisikletten önce, insanlarn verdikleri sözün garantisi olmas lazm; siyasîlerin her verdii sözün garantisi olmas lazm, yapamayaca ifli vaat etmemesi lazm, iflleyemeyecei mal yapmamas lazm. Gelin, siyasîler olarak, önce vatandaflmza biz garanti olalm, sonra bisikleti, sonra ayakkablar, sonra arabalar kurtaralm.
Teflekkür ederim.
Sayglar sunuyorum. (ANAP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Sayn Bulut, teflekkür ediyorum.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Ortadirei periflan ettiniz.
CENGZ BULUT (zmir) Ortadirei periflan ettin SHP'li, ortadirei periflan ettin...
EMN KUL (stanbul) Ortadirein üzerine köpekleri salmflsnz.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) 12 Eylülde siz sendikaclar olarak ne yaptnz?!
BAfiKAN Grup adna baflka söz talebi yoktur.
Kiflisel söz talebinde bulunan Sayn Dumankaya; buyurun efendim.
HALT DUMANKAYA (stanbul) Sayn Baflkan, muhterem milletvekilleri; hepinizi saygyla selamlyorum
Bir tespit yapmak istiyorum. Tespit etmek istediim fley fludur: Bu Meclisten çkan kanunlar kim çkaryor; iktidar m çkaryor muhalefet mi çkaryor, iflte bunun tespiti meydandadr. Bu kanunlar çkaracak iktidarn says en az 114 kifli, yani karar yetersaysnn burada olmas lazm; bunun azamîsi de yoklama saysdr; 150 kiflinin burada olmas lazm. fiu anda iktidar sralarnda 10-11 kifli vardr. Demek ki, bu çkan kanunlar, muhalefetin çalflmalaryla, muhalefetin iyi niyetleriyle çkyor; bunun tespitini yapmak lazm. Yoksa, televizyona çkp, iflte, biz flunu çkardk, flunu yaptk demeye hakknz yoktur.
Bunu belirttikten sonra; bu, tüketiciyle ilgili yasa, olumlu bir yasadr. Bu, Anavatan Partisi döneminde Meclise kadar getirilmifltir; ama, sonra geri çekilmifl, ufak tadilatlar yaplmfltr.
fiimdi, tüketici kim, kim tüketecek bu flartlarda; memur mu tüketecek, iflçi mi tüketecek, köylü mü tüketecek, çiftçi mi tüketecek; hayr... Bunlarn takat kalmad. Kim tüketecek; faizci tüketecek; kim tüketecek; yolsuzluk yapan tüketecek... Yoksa, deerli arkadafllarm, bugün iflçiler yürüyor, bugün memurlar yürüyor. Kötü niyetle yürümüyor; açlktan yürüyor. Bugün, o yürüyen memurlarn -dünkü bir rezaletti- üzerine köpeklerle saldrld. Bu, Türkiye'nin utanç tablosudur.
Deerli arkadafllarm, gülmeyelim, düflünelim... O memur, 4 milyon maafl alyor.
Ben, ylbaflnda hastanedeydim. Deerli arkadafllarm, oraya gitseniz, cebinizde 500 milyon olsa ve onunla bir arsa alacaz deseniz, oradan afla inemezsiniz. Esir insanlar, aç insanlar... Hastanede bir yetkili bana ne söyledi, biliyor musunuz, "buzhanede 1 gram et yoktur; yarn ölen, etsiz prasa vereceiz." Böyle bir durumda, gelecek, tüketici memur, senin bu malnn garanti belgesi var m; öyle alacam diyecek... mkân var m ona? Onu zaten vadeli alacak; o, zaten, çürük mal ona verecek; çünkü, maafl yetmiyor ki, bir ayn maafln öbürüne yettirmiyor ki; aç, sefil ve periflan bir durum vardr.
Sayn arkadaflmn dedii gibi, köylere gidin, flehirlere gidin, gecekondulara gidin; inann ki, çok kötü bir manzara vardr. Bugün, flu souk günde, evinde, odun almadan, insanlar oturuyor; çocuunu hastaneye getirip, esir durumdadr.
Siz bakmayn; sizden rica ediyorum iktidar milletvekilleri; flu hastaneleri bir gezin, flu Sigorta hastanelerini bir gezin, flu bakkallara gidin, esnafa gidin; mal nereden alyor, nasl alyor, nasl geçiniyor, bunun bir hesabn yapn; yoksa, rantçlar alyor, faizciler alyor.
Baknz, ben, bir kahvede konuflurken, bir kifli, sadece bir kifli bu iktidar savunuyordu. Dedim ki, bu iktidar savunan ya faizcidir ya yolsuzluk yapan kiflidir...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Sayn Dumankaya, son cümlenizi ifade eder misiniz...
HALT DUMANKAYA (Devamla) Peki Sayn Baflkanm.
Arkadan bir kifli dedi ki, sayn milletvekilim bunu nereden tanyordu; bu, gerçekten faizciydi.
Deerli arkadafllarm, o nedenle, hiç kimse burada garanti belgesi soramaz. Fiyat nedir; memur, iflçi, emekli, köylü, çiftçi soramaz. Ne fiyat varsa, o fiyata alacak onu; çünkü, veresiye alacak.
Yüce Heyetinizi saygyla selamlyorum. (ANAP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Sayn Dumankaya, teflekkür ediyorum.
Sayn Ertekin, buyurun.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Serbest piyasa ekonomisinin sonu bu, onu da siz getirdiniz.
HALT DUMANKAYA (stanbul) Üç senedir ktidardasnz, ne yaptnz?
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) "Öyle bir kazk çaktk ki, kimse çkaramaz" diyen sizsiniz.
BAfiKAN- Sayn Ylmaz, müsaade eder misiniz...
Buyurun Sayn Ertekin.
M. RAUF ERTEKN (Kütahya) Sayn Baflkanm, deerli milletvekilleri; Tüketiciyi Koruma Kanun Tasarsnn 13 üncü maddesi üzerinde flahsm adna söz aldm, arkadafllarm müsaade ederse, görüfllerimi belirtmek istiyorum.
Sayn Ylmaz'n sinirlenmesini yadrgadm; çünkü, Hükümet flu anda dördüncü ylna girdi ve bu Hükümetin ortasnz. 1991 seçimlerinde, bu olaylar vatandafla izah ettiniz ve biliyordunuz ki, iktidara gelecek olan, iktidara talip olan partiler, ülke ekonomisinin ne durumda olduunu, vatandafla yaptklar vaatleri nasl yerine getirebileceklerini bilmeleri lazmd.
ABBAS NCEAYAN (Bolu) 1991 Ocak aynda, Zonguldak'ta iflçiler yürüdü, siz de baflnda yürüdünüz; flimdi ise, iflçiler yürüyor, coplatyorsunuz.
M.RAUF ERTEKN (Devamla)- Hükümet, alama duvar deildir. fiu anda Türkiye'nin bu skntlarna çare bulacak olan, Hükümet -DYP ve SHP kanad- olarak sizsiniz; bunun baflka yolu yok; yani, çkp çkp, hâlâ, flu andaki beceriksizliin faturasn Anavatan Partisi iktidarlarna yüklemenizi benim aklm almyor ve zaten buna vatandafl da gülüyor.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Türkiye'nin bugünkü duruma gelmesine siz sebep oldunuz.
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Hayr efendim.
Deerli arkadafllarm, baknz, bunu, Anavatan Partisi (Anamuhalefet Partisi) mensubu olarak ben söylemiyorum...
SEYT OSMAN SEVML (Karaman) Mustafa Taflar söylüyor!..
M. RAUF ERTEKN (Devamla) 1993 yl içerisinde 50 nci Hükümetin kurulmasyla birlikte devletin en yüksek noktasna giden Sayn Cumhurbaflkan, bugün ülkenin bu duruma getiriliflinin sebeplerini anlamakta müflkülat çektiini ifade ediyor. Bunu, ben söylemiyorum, Sayn Cumhurbaflkanmz söylüyor ve diyor ki "49 uncu Hükümet olarak biz, 50 nci Hükümete böyle bir ülke devretmedik." Bunu söyleyen Cumhurbaflkan. Bize inanmyorsunuz; Cumhurbaflkanna -49 uncu Hükümetin Baflbakan- inann.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Cumhurbaflkan söyledi... Yapsaydnz.
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Deerli arkadafllarm, mesele "siz yaptnz-biz yaptk" meselesi deildir. Mesele, bugün Hükümet varsa, bugün bu Hükümet görevdeyse...
REFK ARSLAN (Kastamonu) Çare bulacak...
M. RAUF ERTEKN (Devamla) ...bu Hükümetin, flu andaki skntlara çare bulmas lazmdr. (ANAP sralarndan "Doru, doru" sesleri)
REFK ARSLAN (Kastamonu) Çare bulamyorsa gidecek.
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Biz de, Anamuhalefet Partisi olarak "bu Hükümet, bunlara çare bulma yolunda bu Parlamentonun önüne iyi fleyler getiriyorsa, desteiz" diyoruz; ama, maalesef -yine söylüyorum- hiçbir flekilde böyle bir çalflma yok; tüketiciyi koruma kanunu getirdik!..
Baflndan beri söylüyorum; flu anda Türkiye'de tüketici mi kald? Bir söyleyin; sosyal demokratsnz; her seferinde baryordunuz, "bu insanlar, bu asgarî ücretle geçinemez, nasl fleydir bu" diye baranlar sizdiniz 1980'li yllarda; flimdi ne yaptnz?
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Yasa çkaralm; getirin, destekleyelim.
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Olmaz deerli arkadafllarm, olmaz.
Çare, çare, çare... Parlamento çare olmak zorunda. Burada bulunacak bunun çaresi.
Eer Hükümet bu ifli -çare bulamyorsa- beceremiyorsa, flu kanunun garantiyle ilgili maddesinde olduu gibi ...
ABBAS NCEAYAN (Bolu) Beceremiyor da...
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Kanunun garantiyle ilgili maddesinde ne demifliz: "Garanti süresi içerisinde sk sk arzalanmas sonucu maldan yararlanamamann süreklilik arz etmesi veya tamiri için gereken azamî sürelerin afllmas hallerinde, tüketici, maln ücretsiz olarak yenisiyle deifltirilmesini satcdan talep edebilir."
SELÇUK MARUFLU (stanbul) Hükümet sk sk arza yapyor.
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Deerli arkadafllarm, tüketici, bu Hükümetin garantisini brakt ve talep ediyor; neyi talep ediyor; buyurun seçime gidin diyor; ama, bundan da kaçyorsunuz; deilse, getirin, kendi içinizde bir anlafln...
CENGZ BULUT (zmir) Bu madde, bakanlar için de geçerli mi?
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Öncelikle, tüketiciyi koruma kanunundan önce, bu insanlarmzn -emeklinin, iflçinin, memurun, esnafn, dar gelirlinin, çiftçinin, köylünün- toplumun bütün kesimlerinin evvela ekonomik durumunu bir iyilefltirelim de, ondan sonra bunlar getirelim.
Ben, deminki konuflmamda da söyledim; söylediim fluydu: Etiket koysanz, polisiye tedbirler alsanz, ne fark eder ki; arkadafllarm da izah etti; bir fley fark etmez; polisiye tedbirlerle bir yere varmak mümkün deil. Siz, tüketiciyi, tüketicilikten çkarmflsnz; fiyatlar kontrol altna alyorum deseniz de ne fark eder? flte görüyorsunuz, devlet olarak, daha dün petrole yaptnz zammn hesabn veremeyeceksiniz.
REFK ARSLAN (Kastamonu) Mazot kaç lira oldu...
M.RAUF ERTEKN (Devamla) Siz deil miydiniz, buradan, kürsülerden bam bam baran "2 bin liraya petrolü satyorsunuz, 1 400 liradan alyorsunuz; yazktr, günahtr bu millete diye... Bugün kaç para mazot; 17 bin küsur lira; yarn ne olaca belli deil, garantisi yok. Onun için diyorum; yani, vatandaflmz, artk, Parlamentoya olan güvenini sarsma noktasna geldi. Geliniz, gerçek konular ortaya koyalm.
BAfiKAN Toparlar msnz Sayn Ertekin. Efendim, toparlayn, son cümlenizi...
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Toparlyorum efendim.
Gerçek konular ortaya koyalm. Evvela, mevcut olan skntlar giderelim ve toplumumuzun...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Lütfen, son cümlenizi söyler misiniz.
M. RAUF ERTEKN (Devamla) Teflekkür ediyorum.
Bundan sonraki maddeler üzerindeki konuflmamda görüfllerimi arz edeceim.
Teflekkür ediyorum. (ANAP sralarndan alkfllar)
BRAHM GÜRSOY (stanbul)- Biraz da Taflardan bahset!
BAfiKAN- Ben teflekkür ediyorum Sayn Ertekin.
Madde üzerindeki müzakereler tamamlanmfltr.
Bir deifliklik önergesi vardr; okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkanlna
Genel Kurulda görüflülmekte olan Tüketicinin Korunmas Hakknda Kanun Tasarsnn 13 üncü maddesinin beflinci fkrasnn afladaki flekilde deifltirilmesini arz ve teklif ediyoruz.
"Bakanlk hangi sanayi mallarnn garanti belgesi ile satlmak zorunda bulunduunu ve bu mallarn arzalarnn tamiri için gereken azamî süreleri Türk Standartlar Enstitüsünün görüflünü alarak tespit ve ilanla görevlidir."
Turhan Tayan Ziya Halis Fahri Gündüz
Bursa Svas Uflak
Tahir Köse Sabri Yavuz
Amasya Krflehir
Gerekçe: Böylece söz konusu tespit ve ilan çalflmalarnn daha ksa sürede ve daha gerçekçi bir flekilde sonuçlandrlmas mümkün olacaktr.
BAfiKAN Efendim, Komisyon önergeye katlyor mu?
PLAN VE BÜTÇE KOMSYONU SÖZCÜSÜ ALÂETTN KURT (Kocaeli) Sayn Baflkan, gerekçeyi uygun bulmamza ramen, çounluumuz olmad için katlamyoruz.
BAfiKAN Sayn Hükümet?..
BAYINDIRLIK VE SKÂN BAKANI HALL ÇULHAO⁄LU (zmir) Katlyoruz.
EMN KUL (stanbul) Sayn Baflkan, karar yetersaysnn aranmasn istiyoruz.
BAfiKAN Dikkate alacam efendim.
Efendim, Hükümet önergeye katld; Komisyon, prensipte katlyor olmakla beraber, yeterli saylar olmadndan katlamyor.
Karar yetersaysn arayacam.
Önergeyi oylarnza sunuyorum...
EYÜP AfiIK (Trabzon) Önergeyi geri çeksinler. Sayn Baflkan, önergeyi geri çekerlerse devam edebiliriz.
BAfiKAN Efendim, önergeyi oylarnza sundum. Kabul edenler... Kabul etmeyenler...
Efendim, Sayn Divan Üyemiz iflin anlafllmadn ifade etti; yeniden oylayacam.
Önergeyi kabul edenler... Kabul etmeyenler... Her halükârda karar yetersaymz yoktur.
17.55'te toplanmak üzere, birleflime ara veriyorum.
Kapanma Saati: 17.38
KNC OTURUM
Açlma Saati: 17.55
BAfiKAN: Baflkanvekili Yasin HATBO⁄LU
KÂTP ÜYELER: Cengiz ÜRETMEN (Manisa), brahim Halil ÇELK (fianlurfa)
--------------------0---------------
BAfiKAN Sayn milletvekilleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 70 inci Birlefliminin kinci Oturumunu açyorum.
BAfiKAN Müzakereye konu kanun tasarsnn 13 üncü maddesinin müzakeresinin ikmalinden sonra, deifliklik önergesinin oylanmas esnasnda karar yetersaysnn aranmas istenilmiflti...
FAHR GÜNDÜZ (Uflak) Sayn Baflkan, önergemizi geri çekiyoruz.
BAfiKAN Bu kerre, önerge sahipleri, önergelerini geri aldklarn ifade ettiler ve önerge iade edildi.
fiimdi, 13 üncü maddeyi okunduu flekliyle oylarnza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde, okunduu flekliyle kabul edilmifltir.
fiimdi, 14 üncü maddeyi okutuyorum:
BAfiKAN Madde üzerinde gruplar adna söz talebi var m efendim?
SELÇUK MARUFLU (stanbul) Grup adna söz istiyorum.
BAfiKAN Anavatan Partisi Grubu adna, Sayn Maruflu; buyurun.
ANAP GRUBU ADINA SELÇUK MARUFLU (stanbul) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; görüflülmekte olan 619 sra sayl Tüketicinin Korunmasyla lgili Yasa Tasars üzerinde söz almfl bulunuyorum; sözlerimin baflnda, sayglar sunuyorum.
Deerli milletvekilleri, bu yasa gibi, Patent Yasas, rekabet hukukuna iliflkin yasa, Avrupa Gümrük Birliine girmemizle ilgili olarak çkarlmas gereken ve çadafl toplumlarn hepsinde bulunan yasalardr. Biz, Anavatan Partisi Grubu olarak, bu yasalarn Plan ve Bütçe Komisyonunda görüflülmesi esnasnda, ülkemizde yararl her yasada yaptmz gibi, örnein Özellefltirme Yasasnda yaptmz gibi...
AL ESER (Samsun) Amma yaptnz ha!..
SELÇUK MARUFLU (Devamla) ...yapc katklarda bulunduk.
Sayn Eser, 58 maddelik Özellefltirme Yasasnn 35 maddesini deifltirdik.
AL ESER (Samsun) Burada engellediniz.
SELÇUK MARUFLU (Devamla) Size teker teker izah edeyim. Deifltirenlerden biri de benim; satr satr biliyorum.
AL ESER (Samsun) Burada engellediniz siz.
SELÇUK MARUFLU (Devamla) Burada engellemedik; sizinle birlikte, karar yetersaysnda oy kullandm ve son günde gene oy kullandk.
Deerli arkadafllar, flimdi, bu yasa -aslnda bizim yaptmz itiraz, bilimsel itiraz- uzun bir yasadr. 36 madde hakikaten uzundur ve dikkat edin, bundan evvel görüfltüümüz etiketle ilgili madde, garanti belgesiyle ilgili madde, tantma ve kullanma klavuzuyla ilgili madde, aslnda tek madde haline gelebilirdi; yani, tüketiciye arz edilen mallarn üzerinde etiket olur, garanti belgesi olur, kullanma ve tantma klavuzu olur. Bu belgeler, Türk Standartlar Enstitüsüyle ortaklafla hazrlanr, iflbirlii içinde hazrlanr denebilirdi ve bu flekilde bu kanun tasarsnn bu kadar uzun olmas gerekmezdi; ama, burada görüflüyoruz, bilmiyorum, gereken redaksiyonun yaplmas mümkün mü.
Deerli arkadafllar, fevkalade önemli bir yasa tasarsdr. Tüketiciyi koruma konusu, Avrupa Ortak Pazarnn yürürlüe girdii, hayatiyet kazand ilk günlerden itibaren, önemli olarak, bütün üye ülkelerde yer almfltr ve Türkiye'de de bu yasa tasarsnn gecikmeyle de olsa, tekrar gündeme gelmesinden dolay memnuniyet duyuyoruz.
Deerli arkadafllar, Türkiye'de tüketiciler gerçekten korunmaya muhtaçtrlar ve daha önce Türk sanayiinin "ne üretirsen üret yurt içinde satarm" prensibi, 1983 ylnda iktidara gelen Anavatan Partisinin getirdii serbest piyasa ekonomisi düzeniyle yklmfltr. Sanayi kesimi, Türkiye'deki üreticiler, rekabet koflullar altnda, daha kaliteli mal; ama, daha ucuz mal yapar duruma getirilmifllerdir. Bugün de toplumda bu vardr; çünkü, Anavatan Partisi, gereinde, üretilen bir maln, tüketiciye, bozuk ve pahal fiyatla intikal etmesini önlemek amacyla, ithalat musluklarn kullanabilmeyi bilmifltir ve bu flekilde, sanayimiz, bir nevi terbiye edilerek, bugünkü rekabet ve kalite flartlarna ulaflmfltr.
Deerli milletvekilleri, geliflmifl ülkelerde, ekonomilerde, bat ülkelerinde, tüketiciler, satn aldklar mallarda, baz hususlar ararlar. Dier bir deyiflle, geliflmifl ülke tüketicileri, alflverifllerini, bilinçli olarak yaparlar ve tezgâhlardan veya maln arz edildii yerlerden, dükkânlardan, öyle kolayca mal almazlar; baz fleyler ararlar.
Bilgi toplumunda, medyann etkisiyle, kullanma ve tüketim alflkanlklar, radikal olarak deiflmektedir. Serbest piyasa ekonomisinin geçerli olduu ve rekabetçi ekonomik düzene dayal Bat pazarlarnda, bir mal tüketicilere satabilmek, üretmekten daha zordur. Youn rekabet flartlarnn geçerli olduu ekonomilerde, bir maln fiyat, kalitesi, tüketimde rol oynar. Dier bir husus da -bu maddede yer ald gibi- tantlmas ve kullanma klavuzunun bir malla birlikte bulunmasdr.
Özellikle, hzl tüketilen mallar kategorisinde, marka ve fiyat çok önemlidir. Firmalar, tüketicilere mal satabilmek için, olmadk pazarlama stratejilerini ve satfl taktiklerini gelifltirmifllerdir. Piyasaya dönük faaliyetler, etkin datm, reklam ve promosyon kampanyalar, âdeta bir yarflma havas içinde uygulanmaktadr.
Pazarlama, 21 inci yüzyln, kompütürle birlikte en geçerli meslei olacaktr. Bu nedenle, iflletme eitimi veren üniversitelerde, pazarlama branfllar, büyük rabet görmektedirler. Bat ülkelerinde yaplan arafltrmalarda, tüketicilerin, örnein, günlük kullanm maddeleri olan temizlik malzemeleri ve alkolsüz içecekler arasnda, en ucuz olan tercih ettikleri belirlenmifltir. Bununla beraber, tüketicilerin belleklerine yerleflen marka imajna yöneldikleri de bir gerçektir.
Deerli arkadafllar, mesela, tüketiciler, ucuz diye, bilinmeyen, tannmayan markalar, otomobil, buzdolab, çamaflr makinesi gibi, dayankl tüketim mallarn kolay kolay almak istemezler, hatta almazlar. Tüketiciler, aldklar her mala güvenmek ve ondan en büyük en fazla en yüksek randman almak isterler, garanti isterler, kullanma klavuzu isterler, ki bu madde bunu düzenlemektedir. Mal üreten firmann verdii garanti de, mal tüketmek için önemli bir tercih nedenidir.
Reklam konusu, mal pazarlamada en önemli faktördür. Reklamlar, tüketici tercihini yönlendirirler. Reklamlar, tüketicileri aldatmaya veya yanlfl flartlanmaya yönelik olmamaldr. Sorumluluu, marka imaj yaratmak ve bunu korumak olan reklam ajanslar da, kendilerini, geliflen ekonomi içinde yenilemek ve tüketicilere daha cazip daha anlafllr; ama, daha doru mesajlar vermeye çaba göstermelidirler. Dier bir deyiflle, reklam ajanslar da deiflime ayak uydurmak mecburiyetindedirler.
Bu nedenle, bu maddede yer alan tantma ve kullanma klavuzunun doruyu aksettirecek flekilde, kolay anlafllr ve tüketiciye, o mal, en iyi flekilde kullanmasn salayacak flekilde, dizayn edilmesi, yazlmas gerekmektedir.
Bu maddede önemli gördüüm bir husus da, Türk Standartlar Enstitüsüyle birlikte, tespit ve ilan edilmesi hususudur ki, Türk Standartlar Enstitümüz, son yllarda özellikle yapt çalflmalarda, Avrupa Ortak Pazarnda veya Avrupa Birliinde kendinden söz edilen bir kurulufl haline gelmifltir. Özellikle, ISO 9000 Antlaflmas ve Türk Standartlar Enstitüsünün bunu uygulamas, hakikaten baflarl çalflmalar arasndadr. Bu vesileyle, Türk Standartlar Enstitüsünün, bundan sonra da bu kanunda ve gelecek olan kanunlarda baflarl hizmetler vermesini diliyorum.
Anavatan Partisi Grubu olarak, bu maddeyi desteklediimizi ifade etmek istiyorum. Bu vesileyle hepinize sayglar sunuyorum.(ANAP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Sayn Maruflu, teflekkür ediyorum.
Refah Partisi Grubu adna, Sayn Kapusuz; buyurun.
RP GRUBU ADINA SALH KAPUSUZ (Kayseri) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; hepinizi saygyla selamlyorum.
Görüflmekte olduumuz tasarnn 14 üncü maddesine geldik. Özellikle bu madde, dier maddeler gibi, tüketici açsndan, kullanc açsndan çok önemli bir maddedir; ancak, bu maddede çok ciddî bir eksiklik olduunu vurgulamak istiyorum. Tantma ve kullanma klavuzuyla ilgili yaplan çalflmalarla alakal olarak, sanayi mallarndan bahsedilmektedir. Ancak, burada unutulmufl olduu kanaatindeyim ki, gdayla alakal maddeler burada yer almamaktadr. Peki, sanayi mallaryla ilgili teknik birtakm özellikleri ihtiva edecek de kullanma klavuzu, hangi özelliklere sahipse, gdayla alakal olduu takdirde niçin bu, dflarda kalacak; bunun izah mümkün deil. Eer arkadafllarmz ve Sayn Bakan da katlrsa, bir önergeyle buray düzeltelim. Çünkü, bugün yurt dflndan getirilen, birçok dünya ülkelerinden ithal edilen gda maddelerinin, salk açsndan ve özellikle de inancmz açsndan neyi ihtiva ettiini bilmemiz çok zarurî bir ihtiyaçtr.
HALT DUMANKAYA (stanbul) Onun için ayr bir kanun çkaracaklarn söylediler.
SALH KAPUSUZ (Devamla) Hayr efendim, bu konu direkt alakal bir mesele. Dolaysyla, özellikleri, ithal edilen maln tantma klavuzunda mutlaka bulunmas lazm. Alkol mü var? Baflka yalar m karflmfltr? Her ne konuda olursa olsun, içinde bulundurmufl olduu maddeleri ihtiva eden bu tantma ksmna bunu koymamz lazm.
BRAHM GÜRSOY (stanbul) Alkolden bahset.
SALH KAPUSUZ (Devamla) Dolaysyla, evet, alkolden bahsetmek mecburiyeti var, siz alkolü kullanabilirsiniz; ama, kullanmak istemeyenler bilir, bu malzemenin, bu ithal edilen maln içerisinde alkol var, ben bunu almyorum diyebilir.
Zaten, bu maddenin gayesi nedir; tantma. Ne tantlacak; üretilen ve ithal edilen mal neyse, o tantlacak. Sadece bunun teknik özellikleri, bakm, onarm olmayacak, ayn zamanda, o maln teknik özellikleri de olacak ki, kullanma klavuzunda, flayet bir aksilik -bir önce ki maddeyi geçirirken söyledik- herhangi bir eksik taraf olursa ne yaplacak; yetkililerden bunun deiflmesi konusunda talepte bulunacak. Bunlar olmazsa, yeterli bilgiye sahip olmayan tüketici nasl korunacak? Tanmad bir mal nasl alabilecek? Dolaysyla, bu konunun mutlaka aça kavuflturulmas lazm.
Tabiî, bu arada, yine görevlendirme; TSE, Bakanla havale ediliyor. Bakanlk, hangi üretilen mallarn, hangi ithal mallarnn tantma klavuzuyla beraber satlaca konusunda yetkili klnyor. Tabiî, bunu tespit ve ilan etme yetkisi veriliyor; ancak, bu tespit ve ilan yetkisinde flunun da belirlenmesi lazm: Bugün, dünyada çok çeflitli mallar üretiliyor, artk serbest piyasann -veyahut da serbest ithalatn demek daha dorudur- yaygn olduu ülkemizde birçok dünya devletlerinden mal getiriliyor. Belki, özellikleri birbirlerine yakn olan mallar da bulunabilir; fakat, bunlarn hepsini, acaba Sayn Bakanlk nasl tespit edecek? Bu tespit çalflmalarnda ne kadar fazla elemana ihtiyaç olacak? Bunlar da çok düflündürücüdür kanaatindeyim.
Bir dier husus, bu, flayet, üretici firmalar tarafndan hazrlanarak getirilecek olduu takdirde de, baflka sakncalar ihtiva edebilir. Acaba, o mal, o klavuzdaki teknik özelliklere sahip midir, bunun kontrolünü kim yapacak? Diyelim ki, birinci problemi çözüyorsunuz; yani, üretici firma diyor ki "Türkiye'de bu aranyor, ben bunun Türkçesini de koyabilirim." Bu, meseleyi belki çözmeyecektir. Suiistimal edilebileceini gözönünde tutacak olursak, o zaman, bunun kontrolünü kim yapacak; yine, orada bir kontrolsüzlük söz konusu olacak.
Dolaysyla, elbette, tüketici açsndan, kullanmfl olduu, ister sanayi mal olsun -ki, zaten, burada sadece sanayi mallarndan bahsedilmektedir- lave olarak, gda maddeleriyle ilgili ürünlerde olsun, ne yaplmak mecburiyeti vardr; mutlaka, tantm ve özellikle içinde bulunmufl olduu özelliklerin güvenilir bir flekilde tüketiciye aksettirilmesi lazm. Aksi takdirde, bu madde, yeterince, görevi yerine getiremeyebilir. Dolaysyla, elbette, tüketiciyle alakal olarak tasarnn bu maddesi, yeteri manada, tüketiciyi korumaya yetmeyecek. Niçin yetmeyecek; flunun için yetmeyecek: Biraz önceki maddede de söyledim ayn fleyi, burada, bir ihtilaf zuhur ettii takdirde, Sayn Müsteflarmz "efendim, biz, bu ihtilaflar normal mahkemelere havale edecek olursak, dediiniz sknt olabilir; yani, uzayabilir, bu arada satlan bir malla ilgili satcnn problemi, tüketicinin problemi uzun sürebilir; fakat, biz, bunu hzlandrmak açsndan özel mahkemeler, tüketici mahkemeleri kuracaz" diyor. Peki, ne zaman kurulacak bu tüketici mahkemeleri, zaman var m; yok. Adalet Bakanlnn bu konuda bir çalflmas var m; bu da yok. Her fleyi -kanaatim odur ki- maalesef, baflbofl bir flekilde götürüyoruz, ciddî bir planlama ve programlama yok.
HALL BAfiOL (Tekirda) Tavuk yokken yumurta aryorsunuz.
SALH KAPUSUZ (Devamla) Ha, doru; tüketici yok ki, diyorsunuz, tüketme imkânna sahip insanlar tükettik zaten, ne yok; bu sefer tavuk yok ki yumurta aryorsunuz.
Efendim, baknz, bu, yarn yasa çknca ne olacak; resmen yürürlüe girecek. Peki, bu yürürlüe girdii takdirde, tüketiciyle satc arasnda ihtilaflar orta yere çkacak. Bu çkan ihtilaflarn sonucu, komisyon tarafndan, kurul tarafndan halledilmeyince, siz, vatandafln mahkemeye gitmesine mani de olamayacaksnz, o zaman ne olacak; mahkemelerin kapsnda bekleyen ynla vatandafl ve biriken dosyalar olacak, niye; bu maln alm ve devrinde, vay efendim teknik özelliini taflyordu taflmyordu; sakatt, normaldi, deildi fleklinde bir sürü sknt çkacak.
Bu sefer, mahkemeler ne yapacak; bu hususu bilirkifliye havale edecek; sonuç; çözümsüzlük... Bunun çözümü konusunda ne lazm; tüketicilerin bu tip problemlerini ortadan kaldrmak için özel mahkemeler lazm. Bu kanun tasars getirilirken ne yaparsnz; Adalet Bakanl da bu konuda çalflmalarn yapar, birlikte takdim edersiniz veyahut da dersiniz ki; efendim, bu flekliyle bir tasar gündemde bekliyor, bundan sonra onu çkaracaz... Ama, gündemde böyle bir tasar yok.
Dolaysyla, sizin yaptnz fley, bu milleti oyalamak. Böyle bir kanun, birileri tarafndan, güya çadafl bir ülkede ve devlette bulunmas lazmdr noktai nazarndan, bulunsun kabilinden çkarlan bir kanun oluyor. Mühim olan, bu yasann iflleyebilmesi ve problemsiz yürütülebilmesidir. Kanaatim odur ki, maalesef, bu konuda da, siz, gidici olduunuzdan, yarn milletin huzuruna çktnzda, galiba, biz bunlar bunlar çkardk, Tüketicileri Koruma Kanununu da çkardk diyebilmek için bunu çkaryorsunuz. fiayet samimi olarak tüketiciyi korumak istiyorsanz, gereksiz ve lüzumsuz maliyete giren birtakm girdiler var ki, bunlar çakarmanz lazm, haksz vergiler var, faizler var, reklâmlar var, bunlar mutlaka çkarmanz lazm.
Sonra, bu milletin kendi alnteriyle kazanmfl olduu parann deerini korumaktan aciz bir Hükümet, tüketiciyi nasl koruyacak? Keyfî olarak, istedii zaman, istedii flekliyle parann deerini düflürüyor, istedii flekliyle oynuyor; dolarn deeriyle istedii neticeyi alabilmek için faizleri yükseltiyor, müdahale ediyor, ondan sonra da, burada konuflmalar yaplrken, serbest piyasa ekonomisinden bahsediliyor... Ne gezer bu memlekette serbest piyasa... Müdahaleci bir ekonomi söz konusu. Lütfen... Yani, bizler neye dikkat etmek mecburiyetindeyiz; yaptmz her iflte dürüstlüe dikkat etmek mecburiyetindeyiz. Dobra dobra yapyorsanz devam edersiniz, yapmyorsanz çekip gidersiniz efendim. Bu kadar açk ve net. Bu millet de zaten bunu bekliyor.
ABBAS NCEAYAN (Bolu) Niyetleri yok...
SALH KAPUSUZ (Devamla) Niyetleri yok; ama, bu millet bunlar herhalde zorla buradan uzaklafltracak. 1995 yl da zaten bunun habercisi...
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Nasl zorla yahu?..
SALH KAPUSUZ (Devamla) Evet, bu millet sizi ne yapacak... Git diyor, gitmiyorsunuz. Gitmezse ne yapacak vatandafl?
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) htilal mi yapacaksnz?
SALH KAPUSUZ (Devamla) Onu sizler söylüyorsunuz, iktidar taraflar söylüyor.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Zorla diyorsun... Seçime gidersin...
SALH KAPUSUZ (Devamla) Hayr efendim, biz, kati surette...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Son cümlenizi söyler misiniz.
SALH KAPUSUZ (Devamla) Son cümle efendim.
Evet, bu memlekette, artk, darbelerin dönemi bitmifltir. Bunu kim ki, davet eder, kim ki buna zemin hazrlar, biz bunun karflsndayz.
MUSTAFA YILMAZ (Malatya) Zorla deme.
SALH KAPUSUZ (Devamla) Evet, benim zorla kastettiim fludur: Vatandafl sizi zorla uzaklafltracak, bir baflka kurum deil. Elbette, bir baflka kurumun uzaklafltrmasna, hep birlikte, bir Parlamentonun üyeleri olarak karfl çkmak mecburiyetindeyiz.
Arz eder, teflekkür ederim.
BAfiKAN Sa olasnz. Teflekkür ediyorum Sayn Kapusuz.
AHMET SAYIN (Burdur) ktidara nasl geleceksiniz?
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Vatandafln tercihiyle...
BAfiKAN Sayn Kapusuz, efendim, kürsüyle iliflkiniz kesildi, rica ediyorum...
Gruplar adna baflka söz talebi var m efendim? Yok.
Kiflisel söz talebinde bulunan Sayn Eler; buyurun.
M. RAUF ERTEKN (Kütahya) Ben de varm efendim, flahsm adna...
BAfiKAN- Sayn fiahin daha önce talepte bulunmufl.
ABBAS NCEAYAN (Bolu) Bu, Hükümet tarafndan deil mi Sayn Baflkan?
BAfiKAN Efendim, Baflkanl alakadar etmez; kim ne taraftadr, deildir; onun çetelesini de tutmuyorum.
Sayn Eler, buyurun.
HASAN BASR ELER (Edirne) Sayn Baflkan, sayn milletvekilleri; hepinize sayglarm sunarm.
Görüflülmekte olan bu tasarnn olumlu olduunu belirtmek isterim; ayrca, ben flahsen destekliyorum da... Ancak, geç kalndn da, altn çizerek belirtmek isterim.
ktidar Partileri mensubu baz arkadafllarmzn, muhalefet milletvekilleri olarak bizlerin yapc olmadmz, öneriler vermediimiz, kanun teklifinde bulunmadmz konularnda haksz flikâyetleri oluyor. Oysaki, ben, hep bu kürsüden söylüyorum, geçmiflte de belgelerle ispat ederek, bu konularda önerilerde bulunduumuzu belirttim. Örnein, flu anda, elimdeki tutanaktan da anlafllaca üzere, ktidar Partileri olarak sizler, 27.10.1994 tarihinde Özellefltirme Yasasn çkarrken, sizlere öneri verdim; sralar, bugünkü gibi, o zaman da bofltu; dinlemediniz.
BRAHM GÜRSOY (stanbul) Dinletemedin.
HASAN BASR ELER (Devamla) Beni tenkit edebilmeniz için, öncelikle beni dinlemeniz gerekir; onu da yapmyorsunuz. Baknz, biz hep hakl çkyoruz.
REFK ARSLAN (Kastamonu) Biz buradayz; sralar bofl deil Hasan Bey; muhalefet burada.
HASAN BASR ELER (Devamla) Deerli akadafllarm, tüketicinin korunmas, öncelikle tüketicinin bilinçlendirilmesiyle olur, bilgilendirilmesiyle olur. Her tüketicinin arkasna bir kolluk kuvveti veremezsiniz. Tüketici nasl bilinçlenecek: Tüketici, ekonomik özgürlüüne kavuflursa, adaletli vergi verirse, kazanc nispetinde vergi verirse, ancak öyle bilinçlenebilir.
Bakn söylüyorum: Bu tantma klavuzlarnn hazrlanmasnda gene bir eksiklik var. Bunlarn içeriini ve tüketicinin, arzu ettiiniz flekilde bilgilendirilip bilgilendirilmediini kim kontrol edecek; onu ne yapyorsunuz, nereye brakyorsunuz? Yok.
fiimdi, size tekrar öneri veriyorum: ktidar mensubu deerli arkadafllar, bu kanunla ilgili bir yönetmelik çkacak. Tasarya, yönetmeliin hazrlanmasnda, Bakanla yaptrm gücü verecek maddeler koyunuz.
Deerli arkadafllarm, tabiî, önemli olan, tüketiciyi korumak. Baknz, elimde, ktidar Partilerinin, yani Doru Yol Partisi ile Sosyaldemokrat Halkç Partinin Ortak Hükümet Protokolü var. Bu da bir klavuzdur, bir aktinizdir; ama, maddelere baktmda, çok güzel yazlmasna ramen, mesela, vergi reformuyla ilgili olarak olumlu hiçbir fley yapmadnz.
Yine ayn flekilde, esnaf ve sanatkârlarla ilgili olarak, yine tüketicinin korunmasyla ilgili olarak çok güzel temennileriniz var. Bunlar havada kalrsa -programda yazl olan- hiçbir yarar olmaz.
fiimdi, size flunlar öneriyorum: Kanun teklifi verdim. Yolsuzluklarla ilgili bakanlk kurdunuz. Neticede bir fley çkmad. Bir esnaf bakanl kurunuz. Bunu kurmak zaruridir ve bir ihtiyaçtr. Onun ötesinde hayvanclk ve su ürünleri bakanl kurunuz. Yolsuzluklarla ilgili bakanlk kurarken, bunlar dfllamaynz.
Ayrca, yine flunu önerdim; kanun teklifi verdim ve bu kanun tekliflerini ktidar Partilerinin Meclisteki sorumlular da bilir; esnaftan peflin vergi almayn dedim, Gelir Vergisiyle -hakkaniyet de budur- kazançtan vergi alnr. Kazanç olmadan peflin vergi alrsanz üretimi düflürürsünüz. Üretimi azaltan ülkeler, tüketiciyi nasl koruyacak? Zaten üretemiyorsun ki!.. Siz esnaftan peflin vergi alarak, aksine üretken olan esnaf tamamen ortadan kaldrdnz. Tabiî, hakl olarak, flimdi diyorsunuz ki, esnaf da yok, bakanl niye kuralm...
Deerli iktidar mensuplar, size buradan öneri olarak flunu arz ediyorum: Bütün partililer -sizin partilileriniz de- bütün esnaf hepsi, gecikmeden, bu bakanln kurulmasn sizden bekliyorlar. Adaletsiz olan bu peflin vergiyi kaldrn. Bakn bu klavuzunuzu okumuyorum, zamanm az, iflte sizin klavuzunuz...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
BAfiKAN Sayn Eler, size bir tek dakika, hemen kullann efendim.
HASAN BASR ELER (Devamla) Sayn Baflkanm, çok teflekkür ediyorum.
Arkadafllarm, 27.10.1994 tarihindeki konuflmamda -Özellefltirme Yasasn çkarmadan evvel- baknz ne diyorum: Ülkemize yatrm yapacak bu yöredeki yabanclarn, ülkemizin ekolojik dengesini bozmamas için, çevre yasamz yok, çevreyi koruyamyoruz. Tüketici yasas yok, bunu çkarn da özellefltirme yapn dedim. Buradan, güldünüz; ama, baknz, bugün, Dou Avrupa ülkeleri dahi, yabanclarn ülkelerinde yapaca yatrmlarda ve teknoloji transferinde, çevrenin korunmasyla, tüketicinin korunmasyla ilgili zorunlu yasalar getiriyorlar ve belediyelere, yerel yönetimlere de bu konuda yetki veriyorlar deerli arkadafllarm. Hep geç kalyorsunuz; söylüyorum...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
EDP SAFDER GAYDALI (Bitlis) 14 üncü madde üzerinde mi konufluyor?
BRAHM GÜRSOY (stanbul) Helal olsun sana Hasan...
BAfiKAN Evet, Sayn Eler, siz de geç kaldnz bitirmekte; ama, flunu bitirin lütfen. Lütfen, hemen bitirin...
BRAHM GÜRSOY (stanbul) Helal olsun sana...
HASAN BASR ELER (Devamla) Sayn Baflkan teflekkür ediyorum.
EDP SAFDER GAYDALI (Bitlis) Sayn Baflkan, 14 üncü madde üzerinde mi konufluyor?
HASAN BASR ELER (Devamla) Biz öneri veriyoruz; fakat, yine de, burada iktidar mensubu arkadafllar, bizim insicammz bozmak için söz atyorlar; ama, biz, bu konuyu arz etmeye çalflyoruz...
BAfiKAN Sürenizi, siz kullann lütfen.
HASAN BASR ELER (Devamla) Deerli arkadafllarm, baknz, bu konuda elimde belge; konufluyorum, flurada tutana var. Lütfen, bizim önerilerimizi dinleyiniz...
ABBAS NCEAYAN (Bolu) Yaknda oraya gidecekler(!)...
HASAN BASR ELER (Devamla) Bu özellefltirmeden önce çevre yasasn çkarnz ve tüketiciyi koruma yasasn da çkarmak zorundasnz. Çkarmazsanz... Bu, tamamen, sizler için; yarn sorumlu olacaksnz. nsan salnn temel koflulu, artk, çevre salndan geçiyor; tüketici böyle korunur. Öyle klavuz basmakla -hükümet program gibi- bunlarla avutumazsnz. Zaten, güven kalmad Hükümete; olmayan güveni de tamamen yitirmeyin.
Bu önerilerimi, inflallah, kale alrsnz. Hepinize teflekkür ediyor, sayglar sunuyorum. (SHP ve ANAP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Sayn Eler, teflekkür ediyorum.
Sayn fiahin, buyurun.
SEYF fiAHN (Kayseri) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; bizi moral ve psikolojik yönden etkileyen çok önemli bir kanun maddesi geldi; bu madde getirildii için teflekkür ederim.
Bundan önce, bir yabanc mal elimize aldmz zaman, dünyadaki en ufak millet veya devletlerin bile diliyle kullanma klavuzu olurdu; ama, Türkçe olmazd. Bu, hem ithal edilen mallarn kullanlmasn zorlafltryor hem de Türkçe bir açklamas olmad için moralimizi de bozuyordu; inflallah, bu kanun, bu tür problemi halledecek.
Ancak, daha önemli bir konu var -biraz önce, deerli milletvekili ve sözcü arkadafllarmz bahsettiler- ithal edilen mallarn muhtevasnn, kullananlar tarafndan tespit edilmesi çok önemlidir. Kendi inancna, ahlakna, kendi bilgisine ve tecrübesine göre mal kullanacana göre, ahlakn gerei, o imal edilen maln, ithal edilen maln, burada, her ne kadar, sanayi mallar demiflse de -Refah Partili sözcü arkadaflmzn konuflmasna ben aynen katlyorum, fikrine katlyorum- dflardan ithal edilen, sadece, snai mallarnda olmamal, gda maddeleri ve dier mallarn da prospektüsleri, kullanma klavuzlar Türkçe olarak yazlmaldr.
ABBAS NCEAYAN (Bolu) Son kullanma tarihleri de yazlmal.
SEYF fiAHN (Devamla) Kullanma tarihleri de yazlmaldr; özellikle, muhtevas çok önemlidir.
Bir alkol tartflmas geldi. Ben, doktorum; alkolün hiçbir tedavi edici etkisi yoktur arkadafllar. Antiseptik özellii, sadece, bakterileri tespit etmek içindir -münakafla edildii için söylüyorum- hekimlikte kullanlan daha güçlü antiseptikler vardr; alkole de hiç ihtiyaç yoktur. Alkol, lipolitiktir; yani, yalar erittii için, aslnda cildi de bozar, beslemez; ama, dünyada yaygn bir flekilde kullanld için, flu anda, muhalefet etmenin de pek faydas olduu kanaatinde deilim.
Ancak, son zamanlarda, ithal etlerin Türkiye için önemini belirtmek istiyorum. Bilhassa, son yedi sekiz senedir ithal edilen etlerin birçou, üç yönden sakncaldr. Ben, mesela, kullanmak istemiyorum. Birincisi, Çernobil olayndan sonra ithalat bafllamfltr; radyasyonlu olabilir. kincisi, çok iyi bir kontrol olmad için, domuz da olabilir; bunu kontrol edecek hiçbir mekanizma elimizde yok; çünkü, birçok kamyonda domuz eti de bulunabiliyor, kontrolsüz satlyor.
Üçüncüsü de, çok önemli, bizim inançlarmza göre kesilmiyor Bat'daki etler. O zaman, o etin, bizim inançlarmza göre kesilmediini bildirmemiz lazmdr; ithalatta ve mallarn kullanlmasnda, muhtevann ve fleklinin ve tarihinin bildirilmesi de bir ahlak meselesidir; bu bakmdan da önemlidir.
Bir baflka konu, Türk Standartlar Enstitüsünün bu meseleyi denetlemesi çok önemlidir. Gerçekten, Türk Standartlar, çok iyi, geliflmifl bir müessesedir. Son zamanlarda, Türkiye'nin Avrupa Topluluuna girmek veya Gümrük Birliine girmek için ürettii mallar standardize edebilmek, Avrupa mallarna standardize edebilmek için, ISO 9000 standard getirilmifltir ve Türk Standartlar Enstitüsü de bu konuda kendisini çok iyi yetifltirmifltir. Tabiî, bu müesseseyi gelifltirenlere burada teflekkür etmek lazm ve bundan sonra, inflallah, bu güzel geliflmifl, tüketiciyi koruma kanununun Türkiye'de mallarn standardn daha iyi artracana inanyorum. Türkiye'de üretilen mallarn da ahlakî normlara uygun flekilde üretilebilmesi için bir yolun açldna güvenerek, inanarak, bu tasary getirene teflekkür ediyorum; bu vesileyle, sayn milletvekillerine sayglar sunuyorum.
Teflekkür ederim.
BAfiKAN Teflekkür ediyor Baflkanlk, Sayn fiahin.
Madde üzerinde müzakereler tamamlanmfltr.
Maddeyle alakal bir önerge yoktur.
Maddeyi okunduu flekliyle oylarnza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde okunduu flekliyle kabul edilmifltir.
15 inci maddeyi okutuyorum:
BAfiKAN Madde üzerinde gruplar adna Sayn Maruflu ve Sayn Kapusuz söz istemifllerdir.
Sayn Maruflu, Anavatan Partisi Grubu adna; buyurun.
ANAP GRUBU ADINA SELÇUK MARUFLU (stanbul) Sayn Baflkan, görüflülmekte olan 619 sra sayl Tüketicinin Korunmasna liflkin Yasa Tasarsnn 15 inci maddesi üzerinde söz almfl bulunuyorum; sözlerimin baflnda, Anavatan Partisi Grubu adna, Yüce Meclise sayglar sunuyorum.
Deerli milletvekilleri, bu maddenin görüflülmesi dolaysyla, baz konularda sizlere bilgi arz etmek istiyorum. Dünyada; modern toplumlarda ve sosyal refaha doru giden ülkelerde, tüketicilerin haklar ve bu tüketici haklarnn korunmas anlayfl önplana geçmektedir.
Tüketicinin korunmas meselesi, bizde, Anayasamzda ve kalknma planlarmzda oldukça genifl bir flekilde yer almfltr. Örnein, 1982 Anayasamzn 172 nci maddesinde "Devlet, tüketiciyi koruyucu ve aydnlatc tedbirleri alr" denilmektedir ki, bu servis hizmetlerine iliflkin 15 inci madde de, bir ölçüde, tüketicileri servis verme konusunda aydnlatmaya yönelik bir maddedir. Ayn flekilde, devletin, tüketicilerin kendilerini koruyucu giriflimleri teflvik etmesi de öngörülmüfltür.
Deerli milletvekilleri, tüketicinin korunmasn genifl manada almak gerekir. Zira, tüketicinin alflverifl esnasnda ald maln nitelik ve nicelik açsndan deerlendirilmesi de tüketicinin korunmas kavram içinde görülür. Esasen, demokratik toplum olmann boyutlar, modern toplum olmann boyutlar, tüketici olan vatandafllarn haklarnn her alanda korunmasndan geçmektedir.
Baknz, tüketicinin korunmas konusunda, Avrupa Topluluunu oluflturan 1958 Roma Anlaflmas maddeleri arasnda bu konu önemle yer almaktayd. Söz konusu anlaflma çerçevesinde, Topluluk içinde serbest ticarete konulan engellerin kaldrlmas, üye devletler arasndaki alm ve satmn hzla gelifltirilmesi öngörülmekteydi. Bu çerçeve içinde tüketicilerin de genifl tercih olanaklarna sahip klnmas vazedilmiflti. Örnein, 1958 ylndan beri Avrupa Birlii ülkelerinin veya o zamanki ismiyle AET ülkelerinin, birbirlerinden ithal ettikleri maddeler -ki, bunlarn içinde fotoraf makineleri, otomobiller, soutucular- yüzde 30' un üzerinde artfl göstermektedir.
Üye ülkeler arasndaki satfl fiyatlar arasnda görülen farklarn ortadan kaldrlmasna dönük formalitelerin yerine getirilmesi de, Avrupa Birlii Anlaflmasyla öngörülmektedir. Avrupa Topluluunda rekabet politikasnn uygulanmas, tüketicileri koruyan bir anlayfl içinde öngörülmektedir. Örnein, topluluk ülkelerinde, anlaflarak yüksek fiyat uygulayan fleker satclarna, 9 milyon dolar ceza uygulamas; ayn flekilde, plak yapmclarnn Almanya'da fiyatlar yükseltmesi karflsnda, plak anlaflmasnn askya alnmas da uygulanan müeyyideler arasndadr.
Tüketiciyi kalite ve fiyat yönünden korumak ve tüketicinin baflvuraca -bu maddede de yer alan- servis istasyonlarn ve servis hizmetlerini kurmak amacyla, Topluluk Tüketiciler Danflma Komitesi kurulmufltur. Bu komite, çalflmalar sonucunda, tüketicilerin korunmasyla ilgili olarak aflada ana hatlaryla belirtmek istediim prensipleri 14 Nisan 1975 tarihinde kabul etmifltir. Bu, alnan kararlardan bir tanesi; ekonomik menfaatlarn korunmasn, aldatc reklamlarn ve yanlfl ticarî uygulamalarn yasaklanmasn kapsamaktadr. Bu arada, borçlanmalar ve taksitle satfllarn adil ölçülere balanmas esas getirilmifltir.
Yine, bu anlaflma çerçevesinde, tüketici zararlarnn tazmin edilmesi öngörülmekte; ürünler üzerinde karfllafltrmal, genifl deneylere dayanan metotlarn gelifltirilmesi ve fiyat istatistiklerine yönelik yayn imkânlar da salanmaktadr.
Besin maddeleri, makyaj malzemeleri, deterjanlar, motorlu araçlar, tekstil ürünleri, oyuncaklar, baz ilaçlar, suni gübreler ve baz veteriner ürünlerinde Avrupa standartlarnn saptanmas da yine bu anlaflma çerçevesinde öngörülmektedir.
Daha evvelki maddelerde görüfltüümüz etiketleme konusu da önemle ele alnmfl ve tüketiciye doru bilgi verme; yani, mal üreten firmalara, tüketiciye doru bilgi verme müeyyidesi getirilmifltir.
Yine, tekstilde de etiketleme ve tüketicilerin çevresel bozulmadan menfi yönde etkilenmemeleri öngörülmektedir.
Deerli milletvekilleri, Avrupa Birlii ülkeleri arasnda geçerli olan bu anlaflmann içinde, servis hizmetlerinin tüketiciye en kolay, en ucuz ve en garantili flekilde bahfledilmesi imkân da getirilmektedir. flte, bu, bizim üzerinde flimdi durduumuz ve görüfltüümüz madde, servis hizmetlerinin; özellikle ithalatç ve imalatçlarn sattklar mallarn, o maln kullanm ömrü içindeki bakm, onarm ve servis hizmetlerini yürütecek istasyonlarn veya acentelerin kurulmasn öngörmektedir. Yine, Bakanlk, hangi mallar için servis istasyonlar kurulmasn zorunlu görüyorsa, bu istasyonlarn ve bu servis teflkilatlarnn iflleyifline dair esaslar Türk Standartlar Enstitüsüyle birlikte tespit ve ilanla görevli olmaktadr.
Gönül arzu eder ki, bu servis istasyonlar, hakikaten, tüketicinin haklarn, ald mallar garantili bir flekilde kullanacak flekilde düzenlenmeli ve buna göre tatbik edilmelidir; çünkü, biliyoruz ki, geliflen toplumumuzda, vatandafllarmz, artk, her türlü maddeyi, imkânlarn çok daha zorlayarak alabilmekte; ama, bu aldklar mallardan uzun süre yararlanmak istemektedirler. flte, bu servis hizmetleri, mal alnmadan önceki baz bilgileri vermek kadar, maln alndktan sonra tüketiciler tarafndan uzun ve randmanl bir flekilde kullanlmasna imkân veren bir organizasyondur.
Bu maddenin yerinde bir madde olduunu düflünüyoruz. Bu düflüncelerle, Yüce Meclise sayglar sunuyorum.
BAfiKAN Teflekkür ediyorum Sayn Maruflu.
Sayn Kapusuz?..
SALH KAPUSUZ (Kayseri) Cevat Bey konuflacak efendim.
BAfiKAN- Sayn Ayhan, Refah Partisi Grubu adna; buyurun.
RP GRUBU ADINA CEVAT AYHAN (Sakarya) Muhterem Baflkan, muhterem üyeler; görüflmekte olduumuz 619 sra sayl Tüketicinin Korunmas Hakknda Kanun Tasarsnn 15 inci maddesi üzerinde, Refah Partisi Grubu adna söz almfl bulunuyorum.
Tüketicinin korunmasyla ilgili olarak Bakanln hazrlayp müzakereye açmfl olduu bu kanun tasars için, Bakanlk yetkililerini tebrik eder, teflekkür ederiz. Bu bir ihtiyaçt, aslnda yllar öncesi getirilmesi gereken bir kanundu; ancak, bugün getirildi, tabiî, bugün getirilmesinde, Türkiye'nin Gümrük Birliine müracaatn da, herhalde, gündeme almay tahrik etti, tacil etti; ama, ne olursa olsun, Bakanln deerli elemanlar, mensuplar, bu tasary hazrlamak için emek harcamfllar ve önümüze getirmifl bulunmaktadrlar.
Tasarnn bir flansszl da, Türkiye'de, tüketici dediimiz zümrenin -ki, bütün millettir; köydeki cobandan Sayn Cumhurbaflkanna kadar herkes tüketicidir; üretici de tüketicidir, herkes tüketicidir- tüketicilerin, büyük bir pahallk, geçim sknts, enflasyon bunalm altnda olduu dönemde bu tasary getirmifl oluyoruz; yani, bir nevi, evet, biz, millî geliri arttrarak, gelir dalmnda adaletli politikalar uygulayarak, çalflanlarn millî gelirden payn azaltan, yok eden, enflasyon, faiz politikalar ile tahrip eden bu dengesizliklere ramen, kanun metni halinde de olsa, tüketicinin hakkn korumak için bir düzenleme yaptk diyoruz. Dileyelim ki, Hükümet, bu kanunun arkasndan, yüzde 150'ye varan enflasyonu, pahall da durduracak olan yeni politikalar, disiplinleri, uygulamalar getirir ve tez elden bu pahallk yangnn, milletin barn yakan bu yangn söndürür de, inflallah, piyasalar bir denetim düzeni içinde millete hizmet eder.
Muhterem arkadafllar, burada, 15 inci maddede, tüketicinin korunmas meyannda, ithalatç veya imalatçlarn sattklar sanayi mallar için o maln servis hizmetleri düzenlenmektedir. Bilhassa, âlet edevat, daha çok makine ve teçhizat, ev eflyalar, benzeri dayankl tüketim mallar, yatrm mallar; bunlar için garanti hizmetinin yannda servis hizmeti de fevkalade önem kazanmaktadr. Bu düzenleme, bu bakmdan gereklidir; ancak, benim dikkatimi çeken ve muhterem Bakanlk mensuplarna da biraz evvel ifade ettiim, baz hususlar var. Yerli imalatç veya ithalatç, belli mal grubunu ithal eder, getirir; onun ekonomik ömrü süresince bir servis hizmeti vermeyle ilgili bir garanti de vermesi lazm. Birinci fkrada "...bakm onarm ve servis hizmetlerini yürütecek istasyonlar kurmak ve yeterli teknisyen kadrosu ile yedek parça stoku bulundurmak zorundadr" denilmekte ve ikinci fkrada da bu hususun Türk Standartlar Enstitüsü ile Bakanlk tarafndan müfltereken, ilave mevzuatla, yönetmeliklerle, tüzüklerle düzenlenecei ifade edilmektedir. Bu da dorudur; ancak, burada benim dikkatimi çeken ve aydnlatlmas gereken husus, bilhassa ithal mallaryla ilgili olarak, zaman zaman piyasada fiyatlarn cazip olduu, yeni ihtiyaçlarn ortaya çkt, yeni görgülerin ortaya çkt zamanlarda, ithalatçlar, belli mal gruplarn getirip piyasaya datmakta; ama, bir süre sonra da o ithalatçlar ortadan kaybolmaktadr. Tabiî, ithalatçnn maln satanlar da var, memleket sathnda satfl zinciri de var. fiimdi, bunlar ortadan kaybolduu zaman, biz bu servis hizmetlerini nasl garanti edeceiz. Müteakip 25 inci maddede, servis hizmetinin aksamas halinde, 1 milyonluk bir ceza getirilmekte, 10 misline kadar da artrma yetkisi olduuna göre, bu, nihayet 10 milyondur; ama, bugün, en basit bir ev eflyas, bir buzdolab, bir çamaflr makinesi 20 milyondur, 30 milyondur. Yatrmla ilgili çeflitli makine-teçhizat, otomobil vesaireye baktnz zaman, yüzlerce milyon, milyarlar alt alta yazld zaman kifayet etmemektedir; yani, bu kadar büyük mebladaki deerleri, fluradan veya buradan, flu ülkeden bu ülkeden, flu veya bu firmann maln getirip, piyasaya döker ve ardndan da kaybolur. Geçmiflte bunlar yafladk.
Türkiye'nin, belli skntl zamanlarnda -mesela ben 1970'li yllar hatrlyorum- tarmn süratle gelifltii dönemde, tarma yaplan sabit sermaye yatrmlarnn hzland, özel sektörün ve devlet sektörünün tarma ciddî yatrm yapt 1970'li yllarda, bir ara traktör sknts vard -misaldir diye arz ediyorum, birçounuz yakndan müflahede etmiflsinizdir- Türkiye'de 35-40 bin traktör imal edilirken, bir 30-35 bin traktör ithal edilmiflti, 1970'li yllar ki -1975, 1976, 1977- istatistiklere bakarsanz, satlan traktör says 70 ilâ 80 bin arasndadr; bunun yars, ithaldir.
fiimdi, burada söylemek istediim fludur: O dönemde, hatrlyorum, Romanya'dan Universal marka birtakm traktörler ithal edildi, Yugoslavya'dan baz traktörler ithal edildi, Rusya'dan baz traktörler ithal edildi. Bunlar, kalite bakmndan fevkalade yetersiz, sk arza yapan çeflitli markada traktörlerdi. Tabiî, yerli piyasada veya ksmen Bat'dan gelen uluslararas kalite vasflarn haiz, fevkalade iyi teknolojiyle imal edilmifl olan bir traktörün yannda, fevkalade iptidaî, dizayn da, imalat da, kalitesi de düflük olan mallar getirip piyasaya döküyorsunuz ve bir süre sonra, bunlarn ithalatçlar da ortadan kayboluyor; tabiî, servisi de ona paralel olarak ortadan kayboluyor. Traktör için verdiim bu misal, beyaz eflyada da, kahverengi eflyada da, tafltlarda da, hemen her sahada muteber bir husustur.
Benim burada ifade etmek istediim, bu tasarnn, bu maddesiyle ilgili olarak, müteakip 25 inci maddede, bu kanunun derpifl etmifl olduu hükümleri yerine getirmeyen imalatç, ithalatç veya servis istasyonlarnn, bu görevlerini, taahhütlerini yerine getirmedikleri takdirde karfllaflacaklar cezalarn yeniden düzenlenmesi ve tüketici ve kullancnn bu haklarnn emniyet altna alnmas, piyasann dürüst ölçülerle düzenlenmesi için ilave ne hüküm getirilir, bunun üzerinde düflünülmesi için, bunu hatrlatmak için, bunlar arz ettim.
Yine, tabiî, burada bir iflaret etmek istediim husus da fludur: Tüketicinin korunmasyla ilgili, ayn zamanda, memlekete giren markalarn da kontrol altnda tutulmas, ithal izinleri verilirken, bunlarn, belirli kaliteleri garanti edecek mamuller olmasna dikkat edilmesi gerekir. Yerlilerde zaten, Türk Standartlar Enstitüsünün birtakm düzenlemeleri var; ithalatta da bu düzeni getirmek gerekir.
Baknz deerli arkadafllar, bugün, Avrupa Birlii, dflardan makine, teçhizat, inflaat malzemesi vesaire alrken, ISO 9000 dediimiz, kaliteyi garanti eden standard ararken, bunun yannda, bir dier ölçü daha getirmifltir; S belgesi dediimiz (CE diye yazlan) makinann güvenilirliiyle ilgili, malzemenin güvenilirliiyle ilgili, insan sal için, çevre sal için ve tüketicinin korunmasyla ilgili yeni mevzuatlar getirmifl ve 1990'dan beri de, bunlar peyderpey uygulamaya koymaktadr. Yani, bu hususlar, bir taraftan Gümrük Birliine girmek isteyen Türkiye'nin, kendi mamullerine belli garantiler, kaliteler, güvenilirlikler getirmesi yönünden mühim olduu gibi, bizim tüketicimizi korumak için de, ithal edilecek mallarn, belli seleksiyona tabi tutaca ölçülerin de getirilip vazedilmesi gerekmektedir. Bununla ilgili, eer bir düzenleme düflünülüyorsa, bu maddenin...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
CEVAT AYHAN (Devamla) Bitiriyorum Sayn Baflkan.
...müzakeresi safhasnda ve müteakip maddelerde, bunlar getirmekte fayda olur diye hatrlattm.
Hepinizi hürmetle selamlarm. (RP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Sayn Ayhan, teflekkür ediyorum.
Sayn milletvekilleri, çalflma süremiz dolmak üzeredir.
Bu maddenin, müzakere ve oylamas hitamna kadar süre uzatmn oylarnza sunuyorum: Kabul edenler... Etmeyenler... Kabul edilmifltir.
Gruplar adna baflka söz talebi?.. Yok.
Kiflisel söz talebinde bulunan Sayn Sevimli; buyurun.
Sayn Selçuk Maruflu daha önce talepte bulunmufllar; Sayn Ertekin de flu anda iflaret ediyorlar, onu da yazyorum.
SELÇUK MARUFLU (stanbul) Ben konufltum efendim.
BAfiKAN Buyurun Sayn Sevimli.
SEYT OSMAN SEVML (Karaman) Sayn Baflkan, deerli milletvekilleri; daha önce, bir Meclis arafltrmas önergesinin görüflülmesi srasnda, tüketicinin korunmasyla ilgili, ksa da olsa bir söz almfl, burada görüfllerimizi belirtmifl; hatta, bir eski bakanmz da rahmetle anmfltk. Bu konuda, Türkiye'ye epey yararl broflürler, kitaplar yaymlayp toparlad için, Samsun eski Milletvekili Mehmet Aydn Beyi, burada, tekrar, rahmetle anyorum.
HSAN SARAÇLAR (Samsun) Allah rahmet eylesin.
SEYT OSMAN SEVML (Devamla) Allah rahmet eylesin.
Deerli arkadafllar, o zaman da, konuflmamz tamamlarken, "bu kanunun bir an önce çkarlmasnda büyük faydalar var ve inflallah ksa zamanda bu gerçekleflir" demifltik. Bugün, bu kanun tasarsnn 15 inci maddesine gelmifl olmak, bence büyük bir mutluluk. nflallah, önümüzdeki birkaç gün içerisinde tasarnn görüflmeleri tamamen bitirilir.
Bana göre, bu, kanunlafltnda çok ciddî manada eksikliklerimizi tamamlayacak bir tasardr. Yalnz, biz, burada, bir hususu unutuyoruz; baz yasaklayc, men edici tedbirler koysak da, insanmzn yetiflmesini, karakterimizi unutuyoruz. Mesela -ileride yine göreceiz- tüketicinin bilgilendirilmesi noktasndan -hatta o zaman da söylemifltik- bu konunun ders kitaplarna konulmas, okullarmzda okutulmas ve herkesin uyandrlmas gibi.
Servis hizmetleri meselesi var. Mesleim makine mühendislii olduu için, yakinen tandm, sanayi mamulleri hususunda, özellikle beyaz eflya konusunda, ülkemizin çeflitli yerlerinde, servis istasyonlar açmfl çeflitli kurulufllarmz var. Yalnz, bunlar nasl çalfltracamza dair bir müeyyide yok bana göre. fiimdi, herhangi bir firmann, herhangi bir makinesi, âleti edevat bozulduu zaman yapacanz fley, bu garanti belgesiyle beraber o firmaya müracaat etmek, onun bayiine müracaat etmek. Yalnz, o hizmeti alabilmeniz için o bayide çalflan arkadaflmzn, o servisteki insann insafna brakmflsnz ifli. Ayn zamanda, o insana, buradaki garanti belgesi bitmifl insanlarmzn da âlet edevat yaptrma ihtiyaçlar var. Oraya gidiyorlar; çünkü, yedek parçann en çok bulunduu yer oras. Gittii zaman, arkadaflmz, parayla gelmifl insandan vazgeçip de garantörlük görevini yapacak hizmeti, hemen, çabucack veremiyor. fimdi, burada, giden tüketicinin, bozulan âlet ve edevatn bir an önce hizmete sokabilmek için yapmas gereken fley nedir; buradaki hizmeti çok ksa zamanda almas nasl salanacak; iflte, biz, burada bir atlama yapyoruz. O zaman, bütün bunlara, bana göre, bir de ileride baflka mamuller çoaldkça onlarn hizmetine bir bayi, bir servis yetecek mi?
Biz, hepimiz Anadolu'nun insanlaryz. nanr msnz, öyle laubali hizmetler vardr ki, onun ikinci bir garantörlüü yoktur. Kâdn imzalamfltr, servisi verilmifl, hizmeti yaplmfl, arza giderilmifltir, der ve gazetelerimizde, medyada çeflitli zamanlarda okuyoruz, o kadar flikâyetler var ki, daha evine gitmeden o insann, o âletin, o kulland beyaz eflyasnn tekrar, yine, arzal olduunu görüyoruz ve çaresiz diyor ki, o zaman gider paramla yaptrrm bunu rezil olmaktansa, taksi tutmaktansa, flunu yaptr, bunu yaptr... Oradaki servis konusunda burada bir sknt daha çkyor. O zaman, bana göre, burada, bunu kim kontrol edecek?..
Geçenlerde, Karaman'a gidiyorum, o ilk karakfln olduu zaman, bir araç sahibiyle karfllafltm "zincirim sürtüyor" diyor; servise uramfl, zinciri servise taktrmfl. 13 jantlk tekere 15'lik zincir taklmfl, gelinceye kadar... Baktk ki, o zincir o jantn deil ve bu zinciri takan da orada bir servis, ismi mevzubahis deil. fiimdi, peki, o insann, orada arac hasar gördüü zaman bunu kim telafi edecek? O hizmeti en emin yerden karfllamaya kalkt zaman iflte biz, burada, ayn zamanda da servis hizmetlerinde de insanlarmz bana göre bir garanti altna almak mecburiyetindeyiz.
Benim burada anlamak istediim bir fley daha var: Baflta, hatta o ilk konuflmamzda bir fley daha söylemifltim. Bu kanun maddesinde mal tarif edilirken; mal, ticaret konusu taflnr eflya demifl. Hatta burada bir misal okumufltum, Avrupa'daki bir arkadaflmz bir otel almfl, tapusunu da almfl, bana bir mektup...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafndan kapatld)
SEYT OSMAN SEVML (Devamla) Hemen balyorum. Sayn Baflkan, vaktinizi almak istemiyorum.
BAfiKAN Keflke tapuyla beraber, biraz da süre verseymifl Sayn Sevimli size.
Buyurun.
SEYT OSMAN SEVML (Devamla) Hemen tamamlyorum Sayn Baflkanm.
Çok ac bir gerçek; bana mektubunda, "tapu gibi maln olsun dedik" diyor. Ama tapunun da bofl olduunu, arkasnda bir sürü pürüzlerin olduunu da arkadaflmz beyan etmifl. fiimdi, taflnr eflyann dflndaki taflnmaz eflyada kim koruyacak tüketicimizi; bir tüketicilik hizmeti veya bir inflaat müteahhidiyle anlafltnz ev yaptrdnz, kötü malzeme kulland, çürük malzeme kulland -Allah etmesin, Japonya'daki olan flu deprem konusunda herkes stanbul'da olsayd diye bazlar yorum getiriyor, hiçbir yerde olmasn; dünyann hiçbir yerinde- ama ne olur diye de düflünmek lazm.
Bana göre, konuyu bütün detaylaryla bir daha arkadafllarmz... nflallah bu kanun yürürlüe girdikten sonra pürüzler zaman içerisinde mutlaka giderilecek.
Bu kanunun ülkemize güzel hizmetler getireceine bütün kalbimle inanyorum.
Beni sabrla dinlediiniz için akflamn bu saatinde hepinize teflekkür ediyorum.
Saolun. (DYP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Teflekkür ediyorum Sayn Sevimli.
Sayn Ertekin, buyurun.
M. RAUF ERTEKN (Kütahya) Sayn Baflkan, deerli milletvekili arkadafllarm; hepinizi en derin sayglarmla selamlyorum.
Görüflmekte olduumuz tasarnn 15 inci maddesine gelmekten ben de mutluluk duyuyorum. Daha önceki konuflmalarmda da belirttiim gibi, tüketiciyi koruma kanununun öncelikle çkmas lazm, belki geç kalmfl bir kanun; ancak, bugün bu tasary görüflürken, sanayi mallarnn, ithal edilmifl olsun, yurt içinde imal edilmifl olsun; bunlarn onarm, kullanm, servis hizmetleriyle alakal görüflmeler yaparken, flöyle, geçmifle doru bir gözden geçirme lüzumunu hissettim; çünkü, gerçekten, Türkiye'nin 1980'li yllarda ekonomide yapt devrim; gerek ithalatta gerekse ihracattaki patlama ve ihracattaki yüzde 80'lere varan tarm ürünlerinden sanayi ürünlerine geçiflteki rolü, ithalattaki yatrm aramallarnn Türkiye'ye girmesi, bugün artk tüketiciyi koruma noktasnda bizim de baz tedbirleri almamz gerektirmekte ve bilhassa son günlerde, Gümrük Birliine gireceimiz bugünlerde, dünya piyasalaryla yarflr hale gelen Türkiye ekonomisinin, bu devrimlerin, bu yaplan atlmlarn ve serbest piyasa ekonomisinin etkisiyle ne noktaya geldiini, bugün, kabullenmek zorundayz. Çok enteresan; artk, Türkiye, 1970'li yllardaki gibi, dflardan ne bulursa alan gelen, dflarda çalflan iflçilerimizin Türkiye'ye getirdii her fleyi kapfl kapfl almaya çalflan bir ülke olmaktan çkmfl, dflardan mal alan deil, artk, dflarya mal satan, sanayi ürünlerini satan bir ülke haline gelmifl. Bu, fevkalade bir geliflme.
Tabiî, bu tasarya göre, tantma ve kullanma klavuzunun, bütün yabanc dillerle olduu gibi Türkçe olarak da yazlmas, Türkiye'nin yapmfl olduu mallarla övünme imkânn verecektir, ki, bunu, yurt dflna giden arkadafllarmzn pek çou kvançla oralarda gözlemekteler; Türk mallarnn, Avrupa pazarlarnda, Bat pazarlarnda, dou pazarlarnda artk kendisiyle rekabet edebilecek ülkelerin mallarndan daha üstün kalitede olduunu görmekten büyük mutluluk duyduklarna, ben inanyorum.
Servis hizmetleriyle alakal, verilmesi gereken hizmetlerle alakal bu madde, gerçekten önemli bir madde ve görüyoruz zaten, Türkiye'de, sanayileflmeyle birlikte, çou fleylerin artk servisleri gündeme gelmifl. Bugün, bilhassa otomotiv sanayiinde, Türkiye'de kurulan otomotiv fabrikalarnn yapmfl olduklar servis hizmetleri, fevkalade önemli ve kayda deer bir husus.
Dier hususlarda da, arkadafllarmn görüfllerine, ben, burada, katldm beyan etmek istiyorum. Sadece, sanayi mallaryla, ithal edilmifl ve yurt içinde imal edilen mallarla alakal deil, bu hususta, gerek konutta olsun gerek gda maddelerinde olsun, belirli garantilerin de tüketiciler nezdinde verilmesi ve bu hususta, Sanayi Bakanlnn, tüketiciyi korumak için yeni tedbirler almasn diliyorum ve hepinize en derin sevgi ve sayglarm sunuyorum. (ANAP, DYP ve SHP sralarndan alkfllar)
BAfiKAN Sayn Ertekin, teflekkür ediyorum.
Sayn milletvekilleri, 15 inci madde üzerindeki müzakereler tamamlanmfltr.
Maddeyi, okunduu flekliyle oylarnza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde, okunduu flekliyle kabul edilmifltir.
Deerli milletvekilleri, çalflma süremiz tamamlanmfltr.
Denetim konularn srasyla görüflmek için, 24 Ocak 1995 Sal günü saat 15.00'te yeniden toplanmak üzere, birleflimi kapatyorum.
Kapanma saati: 19.04